ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
           6. “Зачеткаси ўқийди”

Капитан Соли Муродов чигалнинг учини топиш ўрнига кун ўтгани сайин мавҳумлик чодирига баттар ўралиб борарди. Асосий даъвогар ҳисобланган Акмал Бердиёровнинг икки суҳбатдаги тўнглиги ҳам ҳолва экан. Кейинги кунларда капитан уни умуман тополмай қолди. Унинг чиндан ҳам иши кўпми ё улардан атайин қочиб юрибдими – Соли Муродов ҳам аниқ билолмасди, ҳам ажабланарди. Чунки эси бор одам бунақа пайтда милиция билан ўйнашмайди, ақли бутун одам бундай ҳаракати билан гумон тўрига чирмалиб қолишини билиши керак. Милиция бировдан гумонсирадими, охирига етказмагунича қўймайди. Соли Муродов ҳам   хотини билан қизининг ўлдирилишида иштироки бор, деб Бердиёровдан гумон қила бошлади. Бердиёров хотинини йўқотиш учун қотил ёллаган, қизининг ўлими тасодиф бўлиши мумкин, деган таҳмин энди гумонга айланган эди. Ўғлининг ғойиб бўлишидан ташвишланмаслиги эса бу гумон ўтига мой сепиб аланга олдираётганди.
Соли Муродов Бердиёровнинг телефонини эшитишга рухсат олиш учун прокурорга бир неча марта мурожаат қилди. Осонгина ҳал этиладиган ишни прокурор бир неча кун орқага сурди. Ниҳоят, кеча Шавкат Бердиёровнинг изи чиққандай бўлди. Кимдир Акмал Бердиёровга  қўнғироқ қилиб, ўғлининг жони учун тўланадиган ҳақнинг оширилганини билдирди. Дўқ-пўписанинг маъносига қараганда ўша “кимдир” аввал ҳам пул талаб қилган. Акмалнинг  рақамига  метро бекатидаги автомат телефондан  тўрт марта қўнғироқ қилишганини аниқлаш қийин иш эмасди. Акмал улар билан нима учун муроса қилмаяпти? Нима учун милицияга хабар бермади?  Масалани ўз кучи билан ҳал этмоқчими? Қай йўсинда? Кўча одамларини ёллайдими?
Қўшнилардан ҳам тайинли гап олишолмади. Талаътнинг улардан билгани – эскироқ сариқ  “Жигули”да беш киши келган. Аввалига иккитаси уйга кириб кетган. Улардан биттаси уй эгасининг ўғли бўлган. Машинада қолганларнинг ёши каттароғи, бадқовоқ бир одам мундуштукда сигарет чеккан. Уй эгасининг хотини билан қизи қайтиб келишгач, ўша одам ҳам шошилиб уйга кириб кетган. Ўн дақиқалардан кейин уй эгасининг ўғлини суяб олиб чиқиб, шошилганларича жўнаб қолишган. Жиноятчилардан бирининг мундуштукда сигарет чекишини ҳисобга олмаганда, умумий гапларга  қаноат қилишдан ўзга чоралари йўқ эди. Ҳозир мундуштукда сигарет чекиш расми унутилган. Бутун шаҳарни қидириб чиқишганда ҳам мундуштукда сигарет чекувчи  икки ё уч одамни топишлари мумкин. Лекин қани ўша одам? Эҳтимол атайлаб,  чалғитиш мақсадида мундуштукда сигарет тутатгандир?
Соли Муродов шу муаммолар гирдобида қийналиб ўтирганида телефон жиринглади.
-Мен бошлиқнинг муҳим ишлари билан банд эдим, сиз менга яна бир арава топшириқ берибсиз,-деди профилактика нозири норози оҳангда.
Жиноятга доир қидирув бўлими томонидан бирон вазифа юкланганида профилактика нозирларининг бундай баҳоналар билан ўзларини четга олишга уринишлари капитан учун янгилик эмасди. Шунинг учун у билан ади-бади айтишиб ўтирмай, қатъий оҳангга кўчди:
-Худудингизда содир этилган қотилликка алоқадор жиноятчилар қўлига кишан урилмагунича сиз бир арава эмас, вагон-вагон топшириқ олиб бажаришга мажбур бўласиз. Агар бизнинг топшириқ беришимиз ёқмаётган бўлса, бошлиққа билдирги ёзинг-да, “қотиллик менинг худудимда содир бўлди, жиноятчиларни ўзим топаман”, деб бўйнингизга олинг. Шундан кейин сизга яримта топшириқ берган – номард.
-Мен бу маънода гапирмадим. Сиз рўйхатда турувчи безори болаларнинг ҳаммаси ҳақида маълумот сўрабсиз?
-Ҳа, сўрадим.
-Ҳаммасини нима қиласиз? Уларнинг орасида тузалиб қолганлари ҳам бор.
-Тузалиб қолганлари бўлса минг марта яхши. Лекин барибир уларга доир “Иш”ларнинг ҳаммасини кўриб чиқишим керак. Тушуняпсизми? Мен “Иш” билан танишмоқчиман, болаларни қамамоқчи эмасман.
-Шундайку-я, лекин ўтган ишлар билан қизиқаётганингизни билишса, у болаларнинг руҳиятига ёмон таъсир этади, демоқчиман. Агар  гумонларингизга асосланиб тергов қилсангиз, яна бузилиб кетишларига сабабчи бўлиб қоласиз.
-Илтимос, сиз менга ақл ўргатманг, ука. Эрталаб шу идорада учрашайлик.
Капитан аччиқлаганини яширмай гапни шарт узиб, телефон гўшагини жойига ташлаган онда эшик очилиб, Талъат кириб келди. Ҳозирги ёқимсиз суҳбат таъсиридан қутулмаган Соли Муродов худди ўзига ўз гапираётгандай деди:
-Ақлли одамлар шунақа кўпайиб кетди-ки, оёқ қўйишга жой ҳам қолмади.
-Кимдан жаҳлингиз чиқяпти?-деб сўради Талъат, жойига ўта туриб.
-“Нурчи”нинг  нозири-да. Иш буюрсанг ақл ўргатади. Болаларни гумон билан сўроқ қилсам баттар бузилиб кетишармиш.
-Ҳа, уми?-деди кулимсираб Талъат.- Сизга юмшоқроқ гапирибди-ку, менга “сизлар педагогикани билмайсизлар. Ушлаб, қамашдан бошқа ишларингиз йўқ”, деб ўдағайлаб берди. Унинг нимага шунақалигини биласизми?
Капитан “билсанг айт”, дегандай қараб қўйди.
-У Педагогика институтини битирган экан. Икки йил мактабда ишлаб, кейин милицияга ўтибди. Қўлимдан келса, мен шунақа маҳмаданаларни милициянинг яқинига ҳам йўлатмасдим.
-Бунчалик қаттиқ кетма,-деди Соли Муродов совуб қолган чойдан хўплаб.-Бир жиҳатдан қараганда милицияга шунақалари ҳам керак. Бунақалар назарияни сув қилиб ичиб юборишади. Лекин назария бошқа, ҳаёт бошқа, шунга  тушунушмагани ёмон. Назария билан ҳаёт нима учун бир-бирига мос эмас, биласанми?
-Бемаънилиги учунми?
-Шу гапингнинг ўзи бемаъни. Улар ўрганадиган назария яратилгану қотиб қолган. Ҳаёт эса бир жойда қотиб турмайди. Кунда бир ўзгаради. Бизнинг энг катта камчилигимиз шуни ҳисобга олмаслигимизда. Мана, улар ҳозирга қадар ҳам Макаренконинг тарбия усулларини ўрганишса керак. Макаренко салкам юз йил олдинги безори болалар ҳаётини ўрганиб, шунга яраша гап айтган. Унинг яратган  назарияси ўша давр учун яроқли эди. У даврда безори болаларни, жиноятчиларни уруш, вайроналик туғдирган эди. Энди-чи? Назариётчиларинг  мана шу “энди-чи?”га жавоб беришсин. Хўп, бу фалсафани четга чиқариб турайлик, унинг муаммоларини ҳал қилиш вазифамиз эмас. Бизнинг  фалсафамиз - жиноятчиларни топиб, ҳибсга олиш. Кун бўйи юриб қанақа гап топиб келдинг?
-Бойвачча боламиз ҳам, марҳума сингиллари ҳам ўқишни қойил қиладиганлардан эмас экан. Бунақаларни ёшларнинг ўзлари “зачеткаси ўқийди” дейишади. Шунақасини эшитганмисиз?
Бунақа ўқиш тури ҳам мавжудлигини билмайдиган одам бўлмаса керак. Илмга тоқати ҳам, зеҳни ҳам йўқ тантиқ бойвачча неча минг доллар эвазига ўқишга киритилади. Сўнг қайсидир “куюнчак” муаллимнинг бир қўлига “толиби илм”нинг синов дафтарчасини, иккинчи қўлига эса хизмат ҳақи, деб юзлаб долларни тутқазадилар.  Шу зайлда думбул бойваччанинг синов дафтарчасига баҳолар қўйилаверилади. Орадан тўрт йил ўтиб, отасининг чўнтаги кўтарса, магистратурани ҳам икки йил мобайнида гуллатиб беради. Талъат “зачеткаси ўқийди” деганда шу жараённи назарда тутган эди.
-Сал янглиш айтдинг, зачеткаси эмас, отасининг чўнтаги ўқийди. Демак, уларни ўқиш жойида дўстлари йўқ, демоқчимисан?
-Қизни умуман танишмади. Шавкатни бир-икки кўрганлар бор экан.
-Яна суриштир. Ўша жойда зачеткаси ўқийдиган яна бошқа йигит-қизлар бўлиши керак. Улар ўқишга келишмагани билан бошқа ерларда учрашиб, дўстлашиб юришлари мумкин.
-Шунақага ўхшайди. Шавкатнинг битта “хобби”сини аниқладим: ҳар кечани дискотекада ўтказишни яхши кўрар экан.
-Қайси дискотекада?
-Анҳор бўйидаги “Фирдавс”да.
-“Фирдавс” дедингми?-Муродов шундай деб бош чайқаб, истеҳзо билан кулимсираб қўйди.-Анҳор бўйида дискотека борлигини билардиму номига эътибор бермаган эканман. “Фирдавс”нинг маъносини биласанми?-Талъат “билмайман” дегандай бош чайқагач, капитан гапини давом этди:-Жаннатнинг энг олий боғини “Фирдавс” деб аташади. Бу нодонлар дискотекани жаннат роҳати деб ўйлашгандир-да. Бу роҳатдан тўйиб, оқибатда дўзахга тушишларини билишмаса керак.
-Унчалик эмасдир?-деди Талъат эътироз билдириб.
-Сенга ўхшаганларга бу ҳақиқат ёқмайди. Сен бирон мулла билан гаплашиб кўргин, кўзингни мошдай очиб қўяди.
-Эшитганман, бунақа гапларни. Лекин ёшларнинг ҳамма ҳаракатидан дўзах оловини кўравериш ҳам яхшимасда.
-Масаланинг диний томонини қўя турайлик. Бу соҳада икковимизда ҳам илм йўқ. Ўзимизнинг касбимиз нуқтаи назаридан қарайлик: дискотека, турли барлар, ресторанлар, уларнинг қаторига қўшилган “интернетклублар”... жиноятчиликнинг урчиб кўпайиши учун шароит яратиб бермайдими? Эътироз билдиришга шошилма: дискотекага келган юзта йигит-қизнинг тўқсон тўққизтаси яхшидир. Биттаси ёмондир. Ўша битта ёмон бола ўз ёнига яна иккитасини тортмайдими? Кейин учовлон бир бўлиб олгач, бизга ташвиш орттирмайдими? Сен ҳар қандай масалага ўз истагинг ёки манфаатинг эмас, хизматимиз нуқтаи назаридан қара. Биламан, тенгдошларинг қатори сенам дискотеками ё ресторангами боришни яхши кўрасан. Борма, деб йўлингни тўсишга мен ҳақли эмасман. Ўғлим бўлганингда бир тарсаки уриб, йўлингдан қайтарардим. Хўп, ҳозир бу баҳснинг ўрни эмас. Бердиёровнинг “хобби”сини аниқлабсан, бордингми?
Талъат “улгурмадим” дегандай елка қисди. Соли Муродов соатига қараб олди-да, қоғозларини йиғиштирди.
-Кетдик,-деди у ўрнидан туриб,-бугундан қолдирмайлик.
Талъат ҳисоботни топшираману уйга қайтаман, деб режалаштирганди. “Соли ака, уйим тўла меҳмон”, дея олмади. Онасига телефон қилиб, “кеч қайтаман,  хафа бўлманг”, деб огоҳлантириб қўйишдан ўзга чора тополмади.


 
Кейинги »