ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
       9. Талваса

Ғайратнинг ярасини ўзи билганича бир амаллаб боғлаб бўлганидан кейин ҳам Асрор Қамариддиннинг келишини анчагача пойлаб ўтирди. Иситма аралаш қўрқинчли туш кўраётган каби вужуди қақшаб азобга сола бошлади. Шу боис Қамариддин келиши билан уйига шошилди. Уйига қандай етиб келди, онасига салом бериб, хонасига қандай кирди – билмайди. “Ухласам, бу даҳшат азобидан қутуларман”, деган умидда чойшабга ўраниб ётди. Тепиб ўлдирилган одамнинг чақчайган кўзлари унга уйқу берармиди? Ўликнинг бу қарашидан ҳимоя қиладигандай чойшабни бошига ўраб олди. Қотиб қолган ўлик қараш чойшабни ҳам тешиб ўтгандай бўлди... Тўлғана-тўлғана, кўзи илингандай бўлди.  Қуш уйқуси ором бермай, балки вужуддаги безгак титроғини баттар кучайтирди. Заиф инграш фарёдга айланганини ўзи ҳам билмай қолди. Бу овоздан чўчиган онаси шошилиб кириб, бошидан чойшабни олди:
-Ёмон туш кўрдингми ўғлим, бақириб эсхонамни чиқарвординг-а!
Асрор онасига таажжуб билан қаради-ю, индамади. Уйқу ва оромга зор кўзларини юмиб олди. Онаси уни буровга олаётган даҳшатли воқеа азобини сезмади.
-Ёнбошлаб ётгин, босинқирабсан...
Онаси шундай деб чиқиб кетгач, Асрор кўзини очди. Ухладими?.. Йўқ, ухламади. Туш кўрдими? Йўқ… кўрганлари туш эмас... Бир неча соат аввал ўз кўзлари билан кўрганлари бу. Шунчаки узоқдан ёки сал наридан кўрганида кошки эди… Ўзи ҳам уни бир тепди. Ҳа, тепди! Ёмон тепди... Бечора шундан кейин дод деб юборди шекилли? Ким эди у? Танимайди. У бир нарсанигина билади: сигарет бера қолганида ортиқча машмаша йўқ эди. Хасислиги бошини  еди унинг.
У даҳанини ёстиққа тираганича мук тушиб ётди.
Ҳозир милиция уларни қидираётгандир?
“Йўқ, ҳали қидирмайди,-деб ўйлади Асрор.-У одамнинг ўлиги сувга чўкиб ётибди. Неча кунда чиқаркин юзага? Ана ўшандан кейин бошлашади қидиришни. Унгача оиласи милицияга арз қилса-чи? Оиласи  ўлиги анҳорда ётганини билмайди. “Йўқолиб қолди”, дейиши мумкин. Оиласи йўқ бўлса-чи? Унда жуда яхши... Ўлигини балчиқ босиб кетса яна ҳам яхши...”
Хаёлига шу фикр келди-ю, Асрор бир оз енгил тортди.
У дискотека яқинидан ўтаётганида болалар орасида коптокдай тепилган, сўнг ўлиги сувга ташлаб юборилган одамни эмас, ўз тақдири нима бўлишини кўпроқ ўйларди. Милиция… унинг ортидан қамоқ... Шу фикрнинг ўзиёқ уни ғиппа бўғиб оларди.
Чалқанча ётиб, кўзларини юмди. Яна ўша одамнинг қарашлари… Чақчайган кўзлар унга тикилиб турибди. “Мен сенга нима ёмонлик қилувдим?” деб сўраяпти. Асрор аниқ эслайди:  тепган пайтида у одам шундай қарагандай бўлган эди. Қизиқ, нима учун у одамнинг кўзлари кўриняпти? Ахир қоронғи эди, кўзларини кўрмаган эди-ку? У одам пичоқ чиқарди, Ғайратнинг сонига урди…
“Ҳа, ҳа, бўлди! Ҳамма айб ўзида! Пичоқ чиқармаганида тепмас эдим. Биринчи ўзи бошлади. Бошқа болалар ҳам шундай деса, бизга бало ҳам урмайди, милиса даъво қилолмайди”.
Бу фикри кўнглига равшанлик бериб, қаддини ростлаб ўтирди.
“Шу гап болаларнинг хаёлига келармикин?-деб ўйлади у.-Ё айтиб чиқсаммикин? Биронтасининг изига милиса тушиб, кузатаётган бўлса-чи? Илгиз милисанинг рўйхатида туради. Қамар ўтириб чиққан. Ғайрат шуникида... Энди бориб бўлмайди... Ғайратни яраси қийнамаётганмикин?..”
Пичоқ Ғайратнинг сонига эмас, худди ўз юрагига урилгандай туюлиб, кўкраги қизиб кетди. Ўрнидан туриб, ошхонага чиқди. Муздек сувдан симириб, кўнгли ором топгандай бўлди. Бироқ, бу алдамчи хис эди. Дам ўтмай кўкраги баттар қизиб, энди нафас олиши ҳам қийинлашди. Балконга чиқиб, деразани очди. Кўчани тўзитиб юрган шамол унинг димоғига чанг уфурди. У пастга қаради. Уларнинг хонадони бешинчи қаватда. Шундайгина деразалари остидаги кафтдек ерга уч туп гилос ва бир туп жийда экиб, “боғ” қилиб қўйишган. Гилос гулини тўкиб бўлган. Гуллай бошлаган жийда ҳиди димоғни қитиқлайди. Эрталаб жийда ёнида туриб бу бўйни тўйиб-тўйиб ҳидлаган, қалби роҳатланган эди. Ҳозир ҳам бир энтикди-ю, лекин эрталабки каби ҳузур қилмади.
“Боғ”ларидан йигирма қадам нарида гаражлари. Отаси тунда икки-уч марта уйғониб, шу ошхона деразасидан гаражига қараб қўяди. Дадасининг бу одатидан хабар топган куни Асрор “биров машинани олиб қочмоқчи бўлса, бешинчи қаватдан ўзларини ташлармикинлар?” деб ўйлаган эди. Ҳозир нечундир шу гап ёдига тушди.
“Агар милиция билиб қолиб, уйга қидириб келса, ўзимни шу ердан ташлайман. Қамалганимдан кўра бирданига ўлганим яхши…”  Бу фикр хаёлига урилди-ю, товонигача зириллатиб юборди. Пешонасидан муздек тер чиқди. Қўрқиб кетганидан деразани дарров ёпди.
“Жинни бўлибманми, нимага ташларканман, нимага мени қамаркан?!-деб ўзига тасалли бера бошлади.-Мен ўлдирибманми уни, тепган бўлсам битта тепдим. Ғайратга пичоқ урганидан кейин тепдим… Айб ўзида... Айб ўзида...”
Юлдузли осмонни бир четдан ямлаб келаётган қўнғир булутлар орасида нифоқ чиқиб, яшин чақнади. Унинг нури пешайвон деразаларидан ўтиб, гулли қоғоз ёпиштирилган деворга урилди. Асрорнинг назарида осмонда чақмоқ чақнамади, балки ўликнинг кўзларидан олов отилиб чиқди. Нур ҳам ўша кўзлардан ёғилди. Кейин… Кейин эса... “Мен қотилимни излаётувдим, топдим!” деганича шу бешинчи қават пешайвонига отилиб кирди. Момақалдироқ гулдиради. Асрорнинг назарида эса ўша одам наъра тортди: “Қаранглар! Қотилимни топдим!” деб шаҳар аҳлини уйғотмоқчи бўлди.
Асрор орқасига тисарилиб, ошхонага қайтди. Балкон эшигини қаттиқ ёпди. Жўмракдан сув оқизиб, юзига тутди. Орқада шарпа сезиб, сапчиб тушди. Қараса –онаси. Синчков назарини унга қадаб турибди.
-Сенга нима бўлди?-ташвишланган Мунира шундай деб ўғлининг сочини меҳр билан силади.                                
Асрор онасидан кўзини олиб қочди. Кейин ютиниб:
-Уйқум келмаяпти,-деди.
-Чарчагансан. Кечаги тўйда ухламабсизлар, эшитдим. Кириб ёт, уйқунг келмаса сана. Юзгачами, минггачами санайвер. Ухлаганингни билмай қоласан.
Асрор онасига қараб олди. “Ойимнинг соддаликлари ҳам яхши”,-деб ўйлади-да, хонасига қараб юрди.
“Уриниб қоляпти, болам бояқиш,-деб ўйлади Мунира унинг изидан қараб.-тўйга юбормай десам, дадасидан балога қоламан, борса бу аҳвол. Эрта-индин ҳаво юришиб кетса, тўй яна кўпаяди. Боламга яна жабр. Бормаса - отасига жабр. Топган –тутганлари шуларга-да, ахир. Яхши ҳамки, Асрорим буни тушунади. Тушунгани учун ҳам индамайди, ақллигинам. Яна бир-икки йил... кейин ўзи ҳам йўлга кириб кетади”.
Мунира орзуларининг оқибати кўпинча “кейин йўлга кириб кетади”, деган фикрга қадалади. Шунда биров “қайси йўлга киради?” деб сўраса дафъатан жавоб бера олмайди.
Хўш, қайси йўлга киради?
Отасининг йўлига – санъатгами ёки ота-онадан пинҳон тутаётгани Қамариддин йўлигами? Ёки кул босган умиди – илм йўлигами? Буни на Мунира, на Асрорнинг ўзи билади…
Мавҳумлик қаршисида турган йигитча кўзларини чирт юмиб, бирдан – юзгача, юздан – минггача санаб ётибди. Санагани фойда бердими ё уйқусизлик енгдими – ухлаб қолди.
Тушида шаҳар безовтамиш. Милисалар елиб-югуришаётганмиш. Уларни ўша ўлган одамнинг ўзи бошлаб юрганмиш. Нуқул “Менинг қотилим қани?” деб бақирармиш. Асрор эса уни кўриб: “тирик экан-ку, ўлмабди-ку!” деб қувонармиш. Кейин эса “тирик бўлса, яна қанақа қотилни излашяпти?” деб ажабланармиш, бешинчи қаватга чиқиб, эшиклари қўнғироғининг тугмасини босишаётганмиш...
Асрор эшик қўнғироғининг асабий жарангидан  уйғониб, сапчиганича туриб кетди. Туришга турди-ю, нима қиларини билмай тахта каби қотиб қолди. Онасининг “ҳози-ир” деган овозини, эшик очилганидан кейин эса қўшни аёлнинг “Мунирахон, иккитагина тухум бериб туринг, айланай”, деганини эшитиб, сал ўзига келди. Вужудида жон-пон қолмаганини шундагина ҳис қилди. Бўш қопдай шалвираб ўтириб қолди. Совқотган одам каби баданига енгил титроқ югурди. Онаси:
-Турдингми, болагинам?-деди эшикни қия очиб.
“Бормайман мактабга,-деб ўйлади Асрор,-ҳеч қаёққа чиқмайман. Мен касалман!” Шу қарорда  жойига чўзилди. “Уйда ётиб олганимдан шубҳаланишса-чи?” деган ўй хаёлига келиб, бошини кўтарди. Кейин: “мунча қўрқаман, ахир уни мен ўлдирганим йўқ-ку?” деб ўзига ўзи тасалли берганича ўрнидан турди. “Мен ўлдирганим йўқ!” деб қайта-қайта такрорлади. Ўзини шунга ишонтирмоқчи бўлди. Бу руҳий муолажа таъсир этди шекилли, сал енгил тортди.
Томоғидан нимадир бўғиб турган бўлса ҳам, ўзини мажбурлаб нонушта қилди. Кўчага чиқди. Чиқди-ю,  атрофига беихтиёр аланглаб олди. Рўпарадаги уй бурчагида Дилфуза уни пойлаётган эди. Улар ҳар куни шу ерда учрашишиб, мактабга бирга кетишарди. Ҳар тонг Дилфуза уни жилмайганича қарши оларди. Ҳозир эса маҳзун бир аҳволда турибди. “У ҳам ухламаганга ўхшайди”, деб ўйлади Асрор. Сўзсиз, бош ирғаб саломлашишди. Худди аразлашиб қолгандай индамасдан юришди.
-Энди нима бўлади?-деди Дилфуза паст овозда.
Асрор унга бир қараб олди, аммо жавоб қайтармади.
-Ғайрат бошламагандайди...
-Ғайрат бошламади. Тўғриликча битта сигарет сўради. Унинг ўзи пичоқ чиқарди!-деди Асрор жаҳл билан, кейин тўхтаб, қизнинг тирсагини ушлади:-Сен...кеча у ерда йўқ эдинг, билдингми?
-Сен-чи?
-Мен... билмадим…
-Сен ҳам йўқ эдинг. Бирга... кинода эдик.  Гувоҳларим ҳам бор.
-Гувоҳ? Ким?
-Адам. Кеча “қаерда эдинг?” деб сўраганларида “кинода эдик”, деганман. Сўрашса, тасдиқлашлари мумкин.
-Сўрашса?.. Ким сўрайди?
Бу саволга жавобни иккови ҳам яхши биларди. Лекин “милиса сўрайди”, деган оддий ҳақиқатни тилга олишдан иккови ҳам чўчирди. Шундай бўлса-да, Дилфуза чўчинқираб жавоб қайтарди:
-Ким сўрарди... милисами...
-Ҳеч ким сўрамайди,-деди Асрор жеркиб.- Кеча ҳеч нима бўлмаган. Тушундингми!
-Бўлди, бақирма. Мени овутишдан олдин ўзингнинг қўрқувингни енгиб ол. Рангингга қара.
-Рангимга нима қилибди?
Дилфуза жавоб бермади, елка қисиб қўя қолди. Асрор рангига нима бўлганини ўзи ҳам биларди, шу боис у ҳам индамади. Улар яна юра бошлаганларида орқа томондан кимдир чақирди. Қарашса, Зоир шу томон тез-тез юриб келяпти.
-Намунча гапларинг кўпайиб кетди? Бир юрасанлар, бир турасанлар... Билганлар сенларни синфдош дейди, билмаганлар лайлию мажнун. Асрор, кеча  уйингга Туроб билан борувдик, қуённинг расмини чизиб қочворибсан. Борганимизни ойинг айтдиларми?
-Айтмадилар... кеча... биз кинода эдик...
Зоир “қаерда эдинглар?” деб сўрамаса ҳам “кинода бўлганини” айтди-ю, шундай деб юборганига ўзи ҳам ажабланиб, Дилфузага қаради. Дилфуза кўз ишораси билан бу гапни маъқуллагач, Зоирдан “Нега борувдиларинг?” деб сўради.
-Туробнинг опаси эрга тегяпти-ку? Йигирма иккинчида қиз зиёфати экан, аданг билан бориб бир қизитиб берасан.
-Йигирма иккинчи... шанбами? Билмадим. Адам тўй олиб қўйган бўлишлари мумкин.
-Ие, энди тутун қайтармагин-да. Ўзинг хўп дегандинг-ку? Агар адасининг дўкони ёниб кетмаганида сенга биров ялинмасди.
-Хўп деганим тўғри. Лекин жума, шанба, якшанбадан бошқа кун бўлсин-да.
-Хўп, пулини берсак-чи?
-Ким беради?
-Ишинг бўлмасин. Сен адангга айтавер, текингамас, эл қатори пулини беришади, де. –Зоир шундай дегач, бир-икки қадам илгарилади-ю, тўхтаб, ўгирилди.- Ғайратни кўриб турибсанми?
-Кеча кўрувдим...-беихтиёр шундай деб Дилфуза билан кўз уриштириб олди.
-Қаерда, дискотекадами?
-Йў-ўқ... кинода.
-Кинода? Қизиқ ўзгаришлар бўлиб кетибдими? Ғайрат кинога тушадиган бола эмас эди-ку? Эҳтимол ақли кириб қолгандир, а? Сен унга айтиб қўй: тренерга келиб узр сўраса, охирги марта кечиради, мусобақа рўйхатига ҳам киритадиган бўлди. Дискотека қиролиман, деб хомхаёл бўлиб юрмасин. Унақа жойларнинг қироли бошқа бўлади. Тўғрими?
-Мен қаёқдан биламан?
-Биласан. Сенам ўша атрофда ўралашиб юрасан. Агар калланг бўлса, унақа жойларга борма.
Зоир шундай дегач, худди дарсдан кечикаётгандай югуриб кетди. Унинг аччиқланганини, бирга юришдан ор қилганини Асрор ҳам, Дилфуза ҳам сезди. Сезишса-да, бир-бирларига бу ҳақда сўз очишмади. Чунки икковлари ҳам, алҳол, одамгарчилик хусусида баҳс юритадиган  кайфиятда эмасдилар. Ҳозир уларнинг хаёллари фақат бир нарса – кечаги мудҳиш воқеа кечинмалари билан банд эди.
Кўприкка яқинлашганида Асрор қатор тераклар томон ўғринча қараб қўйди. Кўприк устига ин қўйган болалар кўринмади. Қаҳвахонадаги Қамариддининг ўрни ҳам бўш эди. “Ҳаммаси ин-инида беркиниб ётибди,-деб ўйлади Асрор,-мактабга келганим яхши бўлди. Ғайрат-чи? Сўраб қолишса нима деб баҳона қиламан? Нега мендан сўрашади? Мен унинг қоровулиманми ё думиманми? Кўрганим йўқ уни...” Бу қарори хаёлини ёритиши билан ўзидан ўзи нафратланиб кетди. “Ғайратнинг аҳволи қанақа экан? Эрталаб вақтли туриб, хабар олишим керак эди. Одамгарчилик нималигини билмай қоляпман. Қамар унга қараганмикин? Дўхтир чақирганмикин? Чақирмайди. Қўрқади...”
Қамариддиннинг яхши ёки ёмонлигини Асрор шу пайтгача аниқ билмайди. Бир қарасанг мард, нақ хўроз! Ўртоғини ҳимоя қилиб ўтга киришдан ҳам қайтмайди. Бир қарасанг – ёвуз, баъзан ўзиникиларни ҳам аямайди. Шунданми, барча ундан қўрқади. Асрор ҳам ўша қўрқоқларнинг бири. Қамариддин ўл, деса – ўлади, тирил, деса – тирилади. Аввал қўрққанидан шундай қиларди. Энди кўникиб қолган. Осмонда қуёш нур сочаётганини кўриб ажабланмагани каби, Қамариддинга қулдай тобе эканига ҳам ҳайрон бўлмайди. Ҳа, Қамариддин уларга хожа, улар эса қул эди. Аммо бирортасининг хаёлига “Мен қулман” ёинки “нима учун мен қулман?” деган фикр келмасди. Уларнинг назарида Қамариддин хожа эмас, балки валломат, айримларига эса васий эди.   
Ҳозир ҳам Асрор унинг яхши ё ёмон томонларини ўйламади. Шунчаки “Ғайратга қарармикин?” деган фикр хаёлини ёритиб ўтди, халос.
Мактаб кўчасига бурилишганда Дилфузанинг кўзи Қориевага тушди-ю қадамини беихтиёр секинлатди.
Асрор билан Дилфузанинг мактабга бирга-бирга келиб кетишлари, танаффусларда ҳам  бирга бўлишлари оддий синфдошлик чегарасидан чиққанини кўпчилик қатори  раҳбарият, хусусан Қориева ҳам сезган, шу боис қизни жиддий огоҳлантириш билан тартибга чақириб қўйган эди. Дилфуза унинг заҳарли гапларини эшитиб, йиғлаб юборган, “нима ишингиз бор, яқинда мактабингиздан кетамиз, шахсий ҳаётимизга аралашманг!” дегиси ҳам келган, бироқ одоб чегарасидан чиқолмай, тилини тишлаган эди.  Асрор кеча дискотекага кетишаётганда Дилфузанинг ўзидан  “тарбиявий соат” бўлиб ўтганини эшитган эди. Ҳозир ўша суҳбатнинг тафсилоти билан қизиқди:
-Устозинг сенга бошқача қараб қўйди яна. Кеча чақириб олиб нима девди?
-Ҳа...-Дилфуза ҳафсаласизлик билан қўл силтаб қўйди.- гапираверади-да... давлат бизни ўқитишга фалон сўм сарфлармиш. Биз эса санқиб юрганмишмиз. Ўғил бола билан юришга ҳали эртамиш. Вой тавба, ўғил бола билан ўқигандан кейин, танаффусда ҳам гаплашиб бўлмайдими? Ичи қозон куясидан ҳам қора-да унинг. Ўзи биров билан юрмайди, шунга бизни кўролмайди.
Асрор қизнинг гапларини эшитиб ҳайрон бўлди: “бу хотиннинг кўнглига шунақа қора фикр келган экан, нима учун нуқул Дилфузани қийнайверади? Нима учун менга индамайди? Агар ёмон ниятда юрган бўлсак айбдор Дилфуза эмас, аввало мен бўлмайманми?” Бу саволига Асрор тезгина жавоб топди: у – аълочи, мактабнинг фахри, математика, физика, кимё олимпиадаларида мактабга обрў олиб беради. Яна бадиий ҳаваскорларнинг етакчиси. Демак, унга гард юқиши мумкин эмас. Дилфузага эса мумкин. Чунки у аълочи эмас. Кўп бўлмаса-да, болалар уйида  яшаган. Онасиз ўсяпти. Шундай экан, нима ёмонлик бўлса, шу “бевош қиз”дан чиқади.
 Қориеванинг Дилфузани кўпроқ тергашига сабаб бутунлай бошқа эканини Асрор билмас эди. Ҳозир қизнинг гапларини эшита туриб аччиқланди:
-Бу хотиннинг сочидан то оёғидаги тирноғигача заҳар. Бугун дарси бор, а?-Асрор шундай деб тўхтаб, қатъий қарорини айтди:- Кирмайман.
-Бекор айтибсан,-деди Дилфуза, унинг билагидан ушлаб.- Энди сен бошқаларда шубҳа уйғотмаслигинг керак.
                   
                                

 
Кейинги »