ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
      11. Текин томоша

Талъат капитан Соли Муродовни янгилик билан қарши олди.
Акмал Бердиёровдан ўғлининг жони учун пул талаб қилаётган овоз кечқурун у билан телефон орқали яна боғланибди. Соли Муродов ёзиб олинган овозни эшитди:
“Айтган жойимизга келмаганингиз учун ўғлингизнинг нархи яна ошди”, деди ёшроқ овоз.
“Менга қара, ҳароми! Хўжайинингга айтиб қўй: ахлат эди, ахлатлигича қолибди. Мен хўжайининг билан гаплашаман. Йигирма йилдан бери кутяпман гаплашишни. Ўғлимни... ўлдирсаларинг ўлдираверларинг. Мендан бир тийин ҳам ололмайсанлар!”
Тамом. Акмал Бердиёров шундай деб телефонни узган.
Буниси Соли Муродов учун кутилмаган янгилик бўлди. Телефон қилаётган овоз уч марта пул талаб қилди. Ҳар сафар нархни ошириб борди. Учрашув жойларини ҳам ўзгартириб турди. Учрашиш, талаб қилинган пулни олиш учун гавжум жойларнинг белгиланиши капитанни ажаблантираётган эди. Акмал Бердиёров талаб қилинган биронта жойга бормади, милиция ё прокуратурага арз қилиш у ёқда турсин, хабар ҳам бермади. Учинчи қўнғироқдан кейин Талъат “Телефондаги овоз эгаси ёш йигитга ўхшайди, Шавкат Бердиёровнинг ўзи уюштирмаётганмикин бу томошани. Ўзи бир ерга беркиниб олиб, ўртоғи орқали отасини чув туширмоқчи бўлаётгандир балки?” деган тахминни илгари сурган эди. Соли Муродов бу гумонни ҳам текшириб кўришга тайёр эди. Сўнгги қўнғироқ, Акмал Бердиёровнинг жавоби уни бу гумондан узоқлаштирди.
 “Бердиёров ўғлини ким ўғирлаганини билади. Эҳтимол оиласини ўлдирганларни ҳам билар? Шунинг учун совуққонлик билан юрибдими? Гапига қараганда, уларнинг қаердалиги Бердиёровга номаълум. Қидиряптими? Қидирадиган одамлари борми?”
Соли муродов шу саволлар гирдобида ўтирганида бошлиқ йўқлаётганини билдиришди. Бердиёровларнинг иши бўйича кечки йиғинда ҳисоб бериши лозим эди. Барвақт чорланишидан ажабланиб, шошиб қолди.
Бошлиқнинг хонасида нотаниш одамни кўриб “илтимосчилардан бири шекилли?” деб ўйлади. Унинг учун жиноятчини қидириб топишдан кўра, илтимосчилар ҳужумига чап бериш қийинроқ. Баъзан бир жиноятчини ҳимоя қилиб бир эмас, ҳатто беш-ўн эътиборли одам ўртага тушади. Бошлиқнинг иши осон: “акамизнинг ҳурматлари бор, илтимослари ерда қолмасин”, деб ўзини яхши кўрсатади-ю четга чиқиб қўл қовуштириб туради. Илтимоснинг бажарилмагани учун эса Соли Муродовга ўхшаганлар балога қолишади.
Бошлиқ уни ўрнидан туриб қарши олди-да, ўтиришга ҳам таклиф қилмай муддаога ўтди:
-Танишинг: Тўлқин Имомалиев. Тўлқин акамиз бизга бир хабар етказдилар. Кеча кечки пайт беш-олти безори бир одамни калтаклаб, кейин сувга ташлаб юборибди.
“Бунга менинг нима алоқам бор? Ҳозир жуда муҳим иш билан бандман-ку?” деган савол Соли Муродовнинг хаёлига ҳам келмай Тўлқинга қаради-да:
-Қаерда?-деб сўради.
-“Фирдавс” деган дискотека бор-ку, ўшандан юз метрча нарида. Анҳор бўйида уришди.
Бу хабардан капитан ҳайратга тушди: кеча кечқурун... “Фирдавс” дискотекаси... Буфетчини гапга солаётганида бўлганми бу фожиа ё кетишганларидан кейинми? Буни ойдинлаштириш учун сўради:
-Соат нечалар эди?
-Тўққиздан сал ошувди.
“Демак, бизнинг боришимиздан сал олдин... Ўн-ўн беш дақиқа аввал борганимизда фожианинг устидан чиқардик. Балки… фожианиннг олдини олардик. Бир одам тирик қоларди... Салгина кечикиш… Бир одамнинг жони...” Тўлқин ўйга толган капитанга ҳайрон боқиб турарди. Соли Муродов хаёлини жамлаб, уни саволга тутишда давом этди.
-Безориларни танийсизми?
-Йўқ.
-Жабрланганни-чи?
-Ҳеч қайсисини танимайман.  Уни аввал уришди. Йиқилганидан кейин тепкилашди. Кейин судрашди. Сув бўйига олиб келиб ёнини кавлашди ҳам шекилли.
-Шунгача индамай тамоша қилиб туравердингизми, ёрдамга келмадингизми?
Бу савол Тўлқинга айбнома каби янграб, “бунингизнинг даъвоси ғалати-ку?” деган маънода бошлиққа қараб олиб жавоб берди:
-Мен... анҳорнинг нариги томонида эдим. Безориларга зарба бериш – менинг эмас, сизнинг вазифангиз, мен вазифамни бажардим, сизга хабар қилдим.
Бошлиқ уни ноқулай аҳволдан чиқариш учун гапга аралашди:
-Шунга ҳам шукур, катта раҳмат сизга.  Ҳозир капитаннинг хонасида яна озгина гаплашиб оласиз,-шундай деб миннатдорлик билдиргач, Тўлқиннинг қўлини маҳкам сиқди.
-Чиқиб турайми?-деб сўради Имомалиев.
-Ҳа. Бир дақиқа кутиб туринг, Имомалиев чиққач, капитанга юзланди:- Прокурорни огоҳлантирдик. Ғаввосларни чақирдик. Тезкор гуруҳни олиб ўша жойга бораверинг.
-Қўлимдаги иш-чи? Чўзиб бўлмайди-ку?
-Бундан ҳавотир олманг. Бу қотиллик билан юқоридагиларнинг ўзлари шуғулланишаркан. Сиз жабрдийдани сал чўчитиб қўйганга ўхшайсиз. Нима девдингиз? Яна услубингизга содиқ қолиб ишни яқинларидан бошладингизми?
-Ҳа, ўғлини қотилликка алоқадор дейишга асосим бор.
-Бу асосингиз ўзингизда туратурсин. Прокуратура ўзи  ҳал қилаверади. Лекин уларнинг одатини биласиз: улар буюраверади, сиз билан биз югуриб бажараверамиз.           
Соли Муродов бошлиқ билан хайрлашиб чиқди-да, Тўлқинни бошлаб хонасига кирди. Компьютерда ишлаб ўтирган Талъат жойидан жилмай, саломлашди.
-Талъат, ишингни қўя тур, кўрсатмаларни тез ёзиб ол.-Соли Муродов уни ўтиришга таклиф этиб,  бошлиқ хонасидаги сўроқни ортиқча гап-сўзсиз давом эттирди:- Безорилар неча киши эди?
-Санаганим йўқ, беш-олтита дедим-ку?
-Ёши-чи, ёшларданми ё катталарданми?
-Билмадим. Ғира-ширада ажратиб бўлмади. Гавдасига қараганда болалар эди.
-Бунақа жанжал пайтда бақириб сўкинадилар, бир-бирларини отини айтиб чақирадилар. Эшитмадингизми?
-Эшитмадим. Лекин… улар орасида бир қиз ҳам бор эди. Четда турувди.
-Индамай турувдими?
-Уришга қўшилмади.
-У маънода сўрамадим, қиз қичқирмадими, ёрдамга чақирмадими?
-Қичқирмади шекилли... қичқирса эшитардим.
-Сиз сузишни биласизми?
-Ҳа, нима эди?
-Одамни сувга ташлашгандан кейин қутқаришга ҳаракат қилмадингизми? Балки ўлдирмай, чалажон ҳолда ташлашгандир?
-Кечирасиз-ку... ғалати одатингиз бор экан: одамни бир пасда айбдорга айлантириб қўяркансиз. Сузишни билганим билан мен ғаввос эмасман.
-Афсуски, ҳеч қайсимиз қутқарувчи ғаввос эмасмиз. Ҳозир биз билан ўша жойга борасиз.
-Мен хизматдаги одамман...
-Хизмат жойингизга қоғоз қилиб берамиз.
-Мен давлат идорасида эмас, шахсий фирмада ишлайман. У ерга сизларнинг қоғозингиз ўтмайди.
-Бунақа пайтда, жаноб Имомалиев, бизнинг қоғозимиз ҳамма ерга ўтади. Илтимос, дарвоза ёнида бизни пойлаб туринг.
Соли Муродов у чиқиб кетгач, қўполлиги учун ўзидан ўзи ранжиди.
Ғаввослар келишгунича жиноят содир этилган соҳил обдон кўздан кечирилиб, баённома ёзилди.  Кўлмак ўрнида қолган оёқ изидан  намуна олинди. Академияда ўқиб юрган пайтида устозлари жиноятчилар тароғини ёки қаламини ёки сигарет қолдиғини ёки яна бирон нарсасини албатта тушириб қолдиради, деб кўп таъкидлашарди. Қани ўша тароқ? Ашёвий далил бўлишга арзирли ўша “бирон нима” қани?  Соҳилнинг бир неча жойида майсалар топталган. Кунлар исиб қолгани учун бу ерда ҳар куни ўнлаб бекорчилар хордиқ чиқариб ўтиришлари мумкин. У сигарет қолдиғи ҳам топилмаганидан ажабланди. Фикрини баён қилиш мақсадидаги Талъат сувга тикилганича ҳаракатсиз турган капитанга яқинлашди.
Бир соат олдин Бердиёровалар қотилини топиш фикри билан банд бўлган капитан Соли Муродовнинг хаёлини энди бошқа қотиллик эгаллаган эди.
“Мана шу оҳиста оқаётган лойқа сув остида бир одам ётибди. Унинг гуноҳи нима эди? Нима учун беш-олти безори уни ўртага олиб, копток қилиб тепди? Уларни ваҳшийликка нима даъват этди? Унда аламлари бор эдими? Ёки шунчалик йўлтўсарлик қилишганми? Йўқ, йўлтўсарлик бўлса, бир-икки уриб, сўнг тез тарқалишарди. Ўлдириб, сувга ташлашга бошқа муҳимроқ сабаб керакдир? Ҳадемай ғаввослар келиб, мурдани сувдан олиб чиқишади. Ёнида бирон ҳужжати бўлса-ку, дуруст. Бўлмаса, яқинлари қидиришни бошлашгунларича номаълумлигича ўликхонада ётаверади. Қотиллар шу атрофда яшайдиган ёшлармикин ё марҳумнинг изидан пойлаб узоқроқдан келишганмикин? Ҳар ҳолда шу атрофдаги ёшлар бўлиши керак. Қотиллик ҳам тасодифга яқинроққа ўхшайди. Қасддан қилинадиган қотиллик учун ҳоли жой танланади, ўлжа кўпчилик бўлиб тепкиланмайди. Бу ер – йўл усти, сал нарида гавжум дискотека...”
-Бу ерда ўтирганларнинг наҳот биронтаси ҳам чекмаган бўлса?
Талъатнинг бу гапи капитанни хаёл дунёсидан ҳақиқат оламига қайтарди. У ўгирилиб, “Гапингни чала қолдирма, охиригача айт”, деган маънода қаради.
-Эрталаб биров келиб тозалаб кетмаганмикин?
“Тузуксан, фикрлашинг яхши”, деб ўйлади Муродов, шогирдидан мамнун бўлиб. Лекин тили бошқа гапни айтди:
-Қани ўша “биров”? Ўша “биров”нинг изи борми?
-Чиқиб қолар,-деди Талъат умид билан.- Имомалиевдан бошқа одамлар ҳам кўришгандир? Бу жойлар серқатнов-ку?
-Бошқа одамлар ҳам кўришгани аниқ. Лекин ҳамма ҳам Имомалиев бўлолмайди, шуниси  чатоқ. Имомалиев ҳам хабар беришга бериб қўйиб, энди афсусланиб ўтирибди. Биз бу ерга келганимизда атрофда ҳеч ким йўқ эди. Энди қара: текин томошага ишқибозлар кўп. Ғаввослар иш бошлашганда кўрасан томошабинларни. Мен шунақа одамларни туяқушларга ўхшатаман. Туяқушнинг ғалати одати бор,  биласанми? У бирон ҳавфни сезса, бошини қумга тиқиб тураверади. Баъзи одамларда шунақа одатни кўраман: ҳақиқатдан қўрқиб, бошларини гўё қум орасига тиқиб яшайверадилар. Атрофга қарамайдилар. Эртаги кунларини тасаввур қилмайдилар. Энг ёмони – яқинлашаёган хатарни сезмайдилар.
-Қанақа хатар?-деб ажабланди Талъат.
-Қанақа дейсанми? Ер юзида  руҳи жиноятга мойил биттагина одам яшаса ҳам бошқаларнинг жони хатарда бўлади. Қонсираётган қотилнинг эртага кимга ташланишини сен билмайсан, менам билмайман. Кечаги қотиллар ўлиги сув тагида ётган одамни эмас, анави томошабинлардан бирини ҳам тепкилашлари мумкин эдими? Биз уларни топиб қамоққа тиқмасак, бир йилдан кейин ҳудди шу қотилликни такрорлашларига ишонмайсанми? Анави турганлардан биронтаси ҳам ҳозир бизга яқинлашиб, қотилни албатта топишимизни талаб қилишмайди. Чунки бу улар учун муҳим эмас. Уларга ҳозир муҳими – текин томоша.   Ҳамма томоша қилишни яхши кўради. Ҳозир тўғри айтдинг: эҳтимол шулар орасидаги  кишилардан бир нечаси кечаги фожиани кўргандир. Лекин диққат қил: бирортаси ёрдамга келмаган. Ҳозир шу қилмишлари учун ачинишяптимикин? Ё ҳали ҳам лоқайдми улар? Нималар деяпман? Буларнинг бирортаси кечаги воқеага гувоҳ бўлмагандир. Кеча биз ҳам тахминан шу соатда нариги кўчадан ўтдик, а? Ҳамма ёқ жимжит эди... Жимжит бўлмаганда-чи? Шу кўчадан ўтиб, ўша қотиллар жам бўлиб ўтиришганини кўрсак ҳам индамасмидик? Нари борса танбеҳ берардик. Хатто шунга ҳам ҳаққимиз йўқ. Жиноят содир бўлгандан кейин мана шунақа дабдаба билан иш бошлаймиз...-Шу гапларни айтаётганида Солиевинг кўзи одамлар орасидаги буфетчига тушди.-Буфетчи болани кўрдингми? Шу болани қўлдан чиқармаслик керак. Унда гап кўп.
Буфетчи кеча сўроққа тутган капитанни таниди. Бу томон қараб-қараб қўйганини ҳам сезди. Ёнига яқинлашган йигитга нимадир деганидан хавотирланиб, одамлар орасидан чиқди-да, дискотека томон тез-тез юриб кетди.
Буфетчидан тўрт-беш қадам нарида турган Қамариддин унинг безовталанганини сезиб, эрталабки гапини эслади. У ғаввослар келишини кутмай устозининг уйига қараб йўл олди.

                                     

 
Кейинги »