ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
      14. Алвидо, болалик…

Синфга адабиёт муаллими киргандан кейин ҳам болалар дарров тинчишмади. Ўқувчиларга “бўтам”, деб ширин муолама қилувчи муаллим юмшоқ кўнгилли бўлгани учун ҳам болалар дарсда ўзларини керагидан ортиқ даражада эркин тутардилар. Муаллим қўлидаги бир тўп дафтарни стол устига қўйгач, думалоқ кўзойнагини бурни учига қўндириб, болаларга разм солди-да, нигоҳини Отауллага қадади:
-Иншоларинг билан танишиб чиқдим. Бўтам, қани, бу ёққа чиқиб ёзинг-чи.
Отаулла чуқур “уф” тортиб “яна бошланди” деб минғирлади-да, эринибгина туриб, эринибгина юриб бориб, эринибгина қўлига бўр олди. Унинг бу ҳаракати айрим қизларда кулгу уйғотган бўлди. У “амрингизга мунтазирман”, дегандай муаллимга енгил таъзим қилганда кулги кучайди. Муаллим унинг бу қилиғига аҳамият бермагани учун кулги узоқ давом этмади.
-Қани, бўтам, “Кумуш” деб ёзинг.
Отаулла “шунга шунча ваҳимами?” дегандай афтини буриштирди-да, қора тахтага лотин ҳарфларида “кумиш” деб ёзди.
-Пулни яхши кўрасану аммо “Кумуш”  сўзини тўғри ёза олмайсан. Биринчидан,- муаллим қўлига бўр олиб, сўздаги хатони тузатди.-  “Кумуш” исм, атоқли от. Иккинчидан, “и” эмас, “у “ билан ёзилади. “Ўтган кунлар” китобини ярим саҳифа ҳам ўқимаганинг аниқ, лекин ҳеч бўлмаса қўлингга бир мартагина олиб варақлаб чиққанмисан?
Саволдан Отаулланинг энсаси қотиб турганида унинг мушкулини Зоир осон қилиб қўя қолди:
-Устоз, ошнамизнинг аҳволи оғир: қўлига китоб олса аллергияси тутиб қолади. Ўқишга зўрласангиз, уволига қолишингиз мумкин.
-Айни ҳақиқатни сўйладингиз, бўтам, аммо ҳазил учун дарс сўнгида алоҳида вақт ажратамиз. Ҳозир эса ўрнингиздан туринг. Мен сиз билан Отаулла ёзган иншони таққослаб кўрмоқчиман. Икки иншо орасида ер билан осмонча фарқ бор. Отаулланинг иншони қайси манбаъдан кўчирганларини ҳозир суриштирмаймиз, аммо жанобимиз “Отабек – чин муҳаббат эгаси”, деб ёзибдилар. Сиз эса Кумушнинг ўлимига Отабек айбдор дебсиз. Қани, баҳслашиб кўринглар-чи, ким ҳақ?
-Китоб ўқимайдиган одам билан баҳслашиб бўладими?-деди Зоир истамайгина ўрнидан туриб.
-Унда айбловингизни исботлаб беринг.
-Исботи оддий: агар Отабек ҳар иккала хотинига адолат қилганида Зайнаб кундошини заҳарламас эди.
-Бу гапингизда жон бор. Масалага чуқурроқ ёндашилса-чи? Ижтимоий маънолар яширинмаганми?
-Буни ўйлаб кўрмаганман.
-Бу савол сизга оғир бўлиши мумкин. Шу сабабли ўзим тушунтиришга ҳаракат қилай. “Отабек чин муҳаббат эгаси”, деб тўтиқушдай такрорлаб, бир ҳилда иншо ёзиш анча эскириб қолган одат. Энди атрофлича ўйлаб фикр юритиш керак. Ёдингизда бўлса, Отабек жамиятнинг камчиликларини айта туриб: “Хаййа алал фалақ”ни мозористонда ким ҳам эшитарди?”- дейди. Бу доно гапга эътибор беринг: “нажотга келинглар!” деб мозорда бақирганнинг нима фойдаси бор? Отабек ўша жамиятни мозорга ўхшатяпти. Қаранг, Тошкент ҳокими Азизбек халққа чаён солиғи соляпти. Бунинг нималигини биласизми? Қайси маҳалладан ўзига қарши бир исёнчи чиқса, Азизбек уни зиндонга солади. Ўша маҳалла унга чаён териб келиб беради. Азизбек чаённи исёнчи устига ташлаб унинг азобидан роҳатланади. Ёзувчи буларни бекорга ёзмаяпти. Ёки Юсуфбек ҳожи қипчоқ қирғини олдидан иттифоқликка чақиради. Иттифоқ бўлинмаса, миллатни хорлик кутаётганидан огоҳлантиради. Кумушнинг заҳарланиши ўша ноиттифоқлик натижаси деб тушунилиши керак. Яъни  иттифоқ бўлмагани учун миллат заҳарланди. Ўзбек ойим эса қора кийди. Мен асардан шундай маъно ўқийман. Сизлар энди ёш бола эмассиз. Чуқурроқ фикр юритинг.
-Чуқурроқ фикр юритиш керак бўлса, ёш бола эмассиз, дейсизлар. Бир гап айтадиган бўлсак, сен ҳали ёшсан, бу гапларга аралашма, дейсизлар қайси бири тўғри?-деди Отаулла норози оҳангда.
-Сен ўлгунингча ҳам ёш бола бўлиб қолаверасан,-деди болалардан бири кулиб. Суҳбат жиддий маънога кўчгани учун бу ҳазилга бошқалар кулишмади.
-Отаулла тўғри айтяпти. Биз болаликдан ўтиб бўлдикми ё йўқми?-деди Зоир муаллимга савол назари билан қараб.
-Ҳали ўтиб бўлганингиз йўқ. Энди ўтяпсиз. Қилаётган ишингизга ўзингиз тўғри баҳо бера олган онингиздан бошлаб болалигингиз билан видолашасиз. Ҳа, ҳа, айнан видолашасиз! Болалик сизнинг хотирангизга кўчади. Вақти келиб, бу хотира виждон азобига солади.
Дераза томон маъносиз нигоҳини қадаганича суҳбатни эътиборсизлик билан тинглаётган Асрор бу гапни эшитиб сесканди. Асрорни бунақа лоқайд ҳолда кўрмаган муаллимнинг кўзлари шу томон қаратилган эди. Асрорнинг назарида муаллим кейинги гапни фақат унга қарата айтгандай бўлди. Бир нафасдан кейин “ҳали виждонинг азобидан ўлиб кетасан!” деган ҳайқириқни эшитди. Муаллим бундай бақирмайди. Овоз ҳам нотаниш. Кимники? Ўлган одамникими? Асрор кўзларини чирт юмиб олди. Муаллим ундаги ўзгаришни кўриб “тоби йўқ шекилли?” деб ўйлаб, уни суҳбатга жалб қилмади. Гап оҳангини ўзгартирмай давом этди:
-Вақти келиб нималарнидир қўмсашга мажбур қилади. Хуллас, сизни ҳар кўйга солади. Болалик  билан видолашишга ошиқманг. Болалик – ҳаётнинг асл палласи, ундан кўпроқ баҳраманд бўлишга интилинг. Асалдан кейин турли аччиқликларга дуч келасиз.
-Буни тушундик,-деди Зоир.- Энди Отабекка ёш бола бўлиб баҳо берайликми ё...
-Хоҳишингиз. Мана сиз ва яна Отаулла. Отабекдай бўлишни хоҳлармидингиз?
-Отаулла хоҳларди. Чунки Отабекнинг отаси бой. Лекин Отаулла Отабекдай бўла олмайди. Чунки унда Отабекнинг тоза туйғулари йўқ.
Тўғри гап туққанига ҳам ёқмас экан, Отауллага ёқсинми. Тоза туйғу нима эканини аниқ билмаса ҳам бу гапдан ранжиди:
-Ҳов тоза бола,  ўзинг-чи, сен ўзингни гапир.
-Мен Отабекдай бўлишим мумкин, лекин истамайман.
-Қизиқ... бунақа хулосани энди эшитишим,-деи муаллим ажабланиб.- Нима учун истамайсиз? Наҳот унда яхши фазилат кўрмаган бўлсангиз?
-Яхши фазилатлари кўп. Лекин у мени эргаштира оладиган ижобий қаҳрамон эмас. У нечта одам ўлдирди?
-Сабаби маълум-ку?
-Маълум. Лекин барибир оқланмайди. Одам ўлдирдими, тамом, у яхши одам эмас!
“Одам ўлдирдими, тамом, у яхши одам эмас!”
Бу гапни Зоир бир марта айтдими ё Асрорга тикилиб олиб такрор ва такрор айтдими? Биринчи марта гапирганда оҳанг мўътадил эди. Кейингиси акс-садо каби янгради. Сўнг гурзига айланиб бошига урилгандай, товонига қадар зириллатиб юборгандай туюлди. Дарсда ўтиришга ортиқча мажоли қолмаганини англаб, ўрнидан турди-да, болаларни, айниқса муаллимни таажжубда қолдириб, чиқиб кетди. Эшикни ёпаётганида Отаулланинг “Босс касал бўпқопти”, деган гапини узоқ-узоқлардан эшитгандай бўлди.


                        

 
Кейинги »