ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
       19. “Той бола”

Онаси қайта-қайта чақиравергач, Асрор иштаҳаси бўлмаса ҳам хонасидан чиқиб, дадасининг рўпарасига ўтирди. Эргаш ўғлига бир қараб қўйди-ю қовоқ уюб ўтираверди. Асрор унинг ғазабланаётганини сезди. Ҳадемай ғазаб ўқлари отила бошлашини ўйлаб, юраги сиқилди. Мунира овқатни сузиб киргач, бир оз жим ўтиришди. Агар Эргашнинг хўриллатиб шўрва ичиши инобатга олинмаса, хонада ўлик сукунат ҳукмрон, деб ўйлаш мумкин эди. Эрининг қовоқ уюб ўтириши оқибатини билган Мунира ғазаб ўқларининг отилишига қалқон бўлиб, учун гап бошлади:
-Адаси, эшитдингизми, Қаюм ака оламдан ўтибдилар.
-Қачон?-Эргаш хотинига бир қаради-да, сўнг косасидаги суякни олиб ликопчага қўйгач, яна сўради:- Ҳали ёш эди шекилли, нима бўлибди? Касал эканми?
-Анҳорга чўкканмишлар.
-Анҳорга? Шу пайтда қайси аҳмоқ чўмилади?
-Чўмилмагандирлар. Биров йиқилибди дейди, биров ўлдириб ташлашгандир, дейди. Дискотека ўлгур бор-ку, ўшанинг  яқинидан чиқибди жасадлари.
Бу гапни эшитган Асрор тахтадек қотиб қолди. Ранги ўчди. Эрини гап билан чалғитаётган Мунира унинг аҳволини сезмай, давом этди:
-Эрталаб вақтингиз бўлса Асрорни ёнингизга олиб фотиҳага ўтиб келарсиз-а? Асрор кичкиналигида “той бола” деб эркалаб, елкасида опичиб юрарди бечора. Боламни жуда яхши кўрарди. Илойим энди яхши кўрмасин,-Мунира шундай деб Асрорнинг бошини меҳр билан силаб қўйди.
-Бунинг танимайди уни, эсида йўқ,-деди Эргаш совуқ оҳангда.
-Ҳа, борди-келди бўлмаганидан кейин...-Мунира шундай деб хўрсиниб, ўғлига юзланди:- Асрор, Қаюм амакинг эсингда йўқми?-Асрор жавоб қайтарадиган ҳолда эмас эди, шу боис аранг бош чайқаб қўя қолди. Мунира ўғлининг бу ҳаракатини жавоб ўрнида қабул қилиб, давом этди:- Биз уларникида ижарага турганмиз. Бирам яхши одамлар эди, бояқишлар. Кузда хотини тўппа-тўсатдан қайтиш қилувди.  Энди ўзига бу палакат қайси гўрдан илашибди-я... Ўлик ёнига одам чақиради, дейишарди, тўғрига ўхшайди. Энди Қаюм ака бошқани чақирмасин-да.
-Қаёқдан топасан бунақа тузсиз гапларни. Ажали етган ўлаверади-да.
-Болаларига жавр бўлди-да.
-Нечта эди боласи?-Эргаш бўшаган косани четга суриб, ликопчадаги суякни қўлига олди. Аслида марҳумнинг боласи нечталиги уни мутлақо қизиқтирмасди. Бунақа ҳолларда кўнгил учун сўраб қўйиш одатига кўра, беиҳтиёр қизиқиб қўйган эди. Мунира эрининг эътиборсизлигига ажабланмай, ачиниш оҳангидаги гапини давом этди:
-Олтита эди шекилли? Тўнғичи Асрорингиздан икки ёш катта-да.
-Олтита бўладими ё ўн олтита бўладими, болаларнинг ризқи ўзи билан. Қариндошлари бордир. Бўлмаса детдом бор, кўчада қолишмайди.
Асрор чўғ устида ўтиргандай безовталана бошлади. Бу оилада дастурхон атрофидан  ўзи истаган пайтда туриб кетавериш одати йўқлиги боис Асрор ота-онасининг нохуш суҳбатидан эзилиб ўтиришга маҳкум эди. Бу онда чалинган эшик қўнғироғи  Асрорга нажот даракчиси каби эшитилиб, ўрнидан турди. Бироқ отаси “ўтир, ҳали сенда гапим бор”, деб жойига қайтарди. Мунира эшик томон юриб, дам ўтмай Зоир билан Туробни бошлаб кирди. Ўртоқларини кўрган Асрор тамоман гангиб, сўрашишни ҳам унутди. Зоир “қалайсан, тузалиб қолдингми?” деб қўл узатгач, ўзига келди. Болалар ўтиришгач, Мунира чой қуйиб узатди.
-Ҳофиз амаки, ўртоғимиз опасини узатаётган эди, тўйни ўзингиз қизитиб берармикинсиз, деб илтимос қилиб келдик,-деди Зоир, чойдан бир ҳўплаб.
-Ҳозир жуда тўй кўп-ку, той бола, вақтимиз бўлармикин?-деди Эргаш беписанд оҳангда. Зоир ҳали ёш бўлса-да, ўзига яраша зийрак эди, бундай беписандлик замирида қандай муддао ётишига фаҳми етарди. Шу боис қўлидаги тугунчани Эргашга узатди.
-Худодан сўрасак, бизга ҳам вақт топилиб қолар. Шунга мана, хамир учидан патир.  Қолгани қанча бўлишини Асрордан эттирарсиз, тўй куни ошиғи билан берамиз.
-Ие, ие, овора бўлибсиз-ку, той бола,-Эргаш шундай деб тугунчани олди-да, ёнига қўйди.- Тўй қачон ўзи, билайлик-чи?
-Йигирма иккинчида.
Эргаш ён чўнтагидан дафтарчасини олди-да, варақлай туриб сўради:
-Шу ойнинг йигирма иккисидами?
-Ҳа.
-Бахтингизни қаранг, шу куни бўш эканмиз. Мана, Асрорбек билан би-ир қизитиб берамиз тўйларингни. Қани, овқатга қаранглар.
Дастурхон устида битта бўш коса, чала ғажилган суяк, Асрор ичмаган шўрвадан бошқа таом йўқ бўлса-да, Эргаш ўзича лутф қилган эди. Бундан Зоирнинг ғаши келиб пичинг билан жавоб қайтарди:
-Овқатга роса маза қилиб қарадик амаки, энди борайлик. Уйдагилар ҳавотир олишмасин.
Зоир шу тарзда Асрорни ўтмас пичоқ билан сўйгандай азобга солди-ю чиқиб кетди. Унга онасининг хабари ҳам етарли эди. Дўстининг қилиғига энди қандай чидайди? Асрор бақиригиси келади – бақиролмайди. Нечундир Қамариддиннинг “отанг подлец одам” деган ҳақорати қулоғи остида жаранглайверди. Ягона нажот - отасини кўрмаслик учун бошини эгиб олиш. Шундай қилди ҳам.
Ўртоқлари чиқиб кетишаётганда унга қараб “хайр” дейишмади. Гўё бу хонада, дастурхон атрофида Асрор йўқдай индамасдан чиқиб кетаверишди. Бундан кўра Асрорни дўппослашмайдими, “сен аблаҳсан, ифлоссан...” дейишмайдими, энг ёмон ҳақоратларга булғаб ташлашмайдими?.. Асрорга бунчалик оғир бўлмасмиди шунда. Ҳозир эса… афтига тупургандай қилишди. Гўё “ўл, бу кунингдан”, деб кетишди.
 Болаларни кузатиб қайтган Мунира унинг аҳволини кўриб ачинди:
-Бошинг оғриётган бўлса ётақол,-деди меҳр билан.
Асрор ўрнидан қўзғолаётган эди, отасининг қаҳрли овозини эшитиб, жойида қотди. Бошини кўтариб қарамади.
-Тўхта, бир пас ўтирсин, боши ёрилиб кетмайди. Ўртоғининг гапини эшитдингми? “Кеч бўлиб қолди, уйдагилар хавотир олишади”, деди. Дунёда ота-онасини ўйлайдиган ақлли болалар ҳам бор экан, а? Бизнинг эркатойимиз қаёқларда санғиб юрадилар, сўрасак бўладими?
-Санғиб юрганим йўқ...
-Шунақами, унда кеча қаерда эдинг?
-Кеча... лицейга борувдим, устоз чақиртирган эканлар.
Лицейга кеча эмас, бугун борган эди. Эргаш майдалашиб суриштирмай ишона қолди. Асрор ёлғон гапиришга гапириб қўйиб “лицейга кечаси борувдингми?” деб қолмасалар эди”, деган ҳадикда унга бир қараб олди. Ҳартугул адаси бу томонини ўйлаб кўрмай, дағдағасини  давом эттирди:
-Лицей? Қанақа лицей? Сен у ердан кетгансан. Тамом! Лицей ҳам йўқ, устоз ҳам. Сен мени лақиллатма!-Эргаш бир нафас сукут қилгач, оҳангни ўзгартирди: сизлашга ўтди. Унинг сизлаб гапириши,  кинояси - жонни битталаб суғуриб олиш билан баробар. Буни Асрор яхши билади.- Мана шу уй, машина, мол-мулк ҳаммаси сизники. Сиз учун тўплаяпман. Гўримга орқалаб кетмайман. Худо менга овозни бир умрга бермаган. Эртага овоздан қолсам, биров сизга бир тишлам нон бермайди. Лицейдаги ўша устозингиз ҳам чўнтагингизга бир сўм солиб қўймайди. Кеча тўй борлигини билмасмидингиз, бойвачча? Билардингиз. Доирачига қанча бердим, синтизаторчи қанча олди, биласизми? Ўша пуллар уйимизда қолса тешиб чиқармиди? Нимангизга кериласиз, айтинг!
-Адаси, лицейга боргани тўғри, устози ўзимга телефон қилган. Сиз кетишингиз билан қайтиб келувди. Тоби қочиб турганига орқангиздан юбормадим.
-Ҳа, юбормагансан. Талтайтиравер болани. Аслида ҳамма бало сенда!
Асрор энди нима қилсин? Шартта туриб ўзини деразадан ташласинми ё кўчага югуриб чиқиб, ўзини трамвайнинг остига отсинми? У одамнинг (энди унинг кимлигини ҳам, исмини ҳам билади) таъқибидан ҳам, синфдошларининг маломатидан ҳам, адасининг миннатли ошидан ҳам… барчасидан бира тўла қутулса қандай яхши...
-Адаси, ҳамма айб  менда. Ўғлингизни кечира қолинг. Шу пайтгача  бир гапингизни икки қилмовди. Асрор, тура қол, кириб ¸т.
Онасининг майин овози  тун бағрига бирдан ёпирилиб кирган ёруғ нурдай бўлди. Ҳозир бадбин фикрларга берилганида нима учун онасини ўйламади? Онасини ташлаб қаёққа кетади? Бундай меҳрибон, мунис онани аламлар оловига ташлаб кетиш мумкинми?
 Боши эгик Асрор шундай хаёллар қафаси ичида ўтирар эди.
Ота-онасининг ўйлари эса бутунлай ўзгача:
“Болагинам пушаймон еб ўтирибди, отасига тик қарамайди, шунисига шукр”, деб ўйлайди она.
“Болага қатттиқ туриш керак. Кеча ўзича бир эркалик қилди. Индамасам, эртага яна ўзини тарозига солади. Узиб-узиб олганим яхши бўлди”, деб ўйлайди ота.
Эргаш “тавбасига таяниб ўтирган” ўғлига ижозат берди. Асрор хонасига киргач, нима қилишни билмай туриб қолди. “Бунақада жинни бўлиб қоламан-ку!” деб ўйлади ўзича. Зоир узатган тугунчани олаётганида адасидан нафратланган эди. Ҳозир ўша нафрат ўқлари қайтиб ўзининг юрагига санчилаверди. Адасини эмас, энди ўзини лаънатлай бошлади. “Адамга тушунтирсам бўларди-ку? “Адасининг дўкони яқинда ёниб кетди, аҳволлари оғир, кўнгилларини кўтарайлик”, десам тушунмасмидилар? “Томсувоқларинг жонга тегди”, дермидилар ё?”
Ўзининг бу саволига  Асрорда жўяли жавоб йўқ эди. Адаси шундай деб қайириб ташлаши аниқ. Бу оилада Асрор ҳал қилувчи овозга эга эмас. Онаси-ку, унга қайишади, аммо адаси томонидан ҳатто маслаҳат овозига ҳам лойиқ кўрилмайди.
Энди нима қилиш керак? Эртага қайси юз билан синфга кириб боради? Қамариддин!!! Бирдан хаёлига яшин каби урилган фикр музга чулғанаётган қалбига қайта жон ато этди. Ҳа, уни бу шармандаликдан Қамариддин қутқариши мумкин эди.
Синфдошлари ҳузуридаги шармандалик тўридан қутилиш йўлини топгани билан қўрқув чангалидан қутула олмади. Чироқни ёқмади. Кийимини алмаштирмади. Каравотига чўзилди. Ташқарини забт этган қоронғулик унинг хонасига ҳам ҳукмини ўтказа бошлади. Қоронғулик қуюқлаша бошлагани сайин қўрқуви оша борди. У ўликнинг сув тагида қолиб кетишидан умидвор эди. Ўликни чиқаришибди. Ўлик сув остида ётган пайтда ҳам уни таъқиб этаётган эди. Энди нима бўлади? Асрор тун чодирида ўликнинг кириб келишини ҳавотир билан кута бошлади.
...Ниҳоят кириб келди. Аммо кечагидай ғазабда эмас. Асрорни қувиш нияти ҳам йўқдай. Қарашлари маъюс, ҳатто киприк қоқмайди. Асрорга ташланмади, томоғидан ҳам бўғмади. Мўмин, итоаткор одамдай жим ўтирди. Хўрсинди. Кейин тилга кирди:
“Бошпаналаринг йўқ эди. Отанг санъатда энди кўриниб келаётганди. Уйимдан жой бердим. Кейин шу турган уйларингни олишида балогардон бўлдим. Сени чақалоқлигингда кўтарган эдим. Бағримга босган эдим. Шу кўкрагимга тепдинг-а! Қаттиқ тепдинг. Ҳали ҳам оғрияпти.  Икки-уч ёшлигингда елкамга миндириб ўйнатардим. Шу елкамга ҳам тепдинг. Суягимни синдириб юборгансан шекилли, оғрияпти. Ўлган бўлсам ҳам оғрияпти. Аданг опамнинг тўйига бормай, бизларни уятга қолдирганидан кейин “одамгарчилиги йўқ экан”, деб борди-келдини йиғишириб қўйган эдим. Шунинг учун ҳам сен мени танимадинг. Мен эсам сени танидим. Тепмасанг бўларди, ўлмас эдим. Ўлганимдан хафа эмасман. Бир кунмас бир кун барибир кетаман-да, бу дунёдан. Болаларим ҳали ёш эди. Ҳеч бўлмаса ўн йилдан кейин ўлдирсанг ҳам майли эди. Ҳозир уйимга бордим. Эзилиб ўтиришибди, бояқишлар. Уларни кўриб ўзим ҳам эзилиб кетдим. Чидай олмасдан изимга қайтдим-у, сенинг олдингга келавердим. Биламан, сен энди мени тепмайсан. Қўрқма, мен ҳам сенга тегмайман. Кел, елкамга мин, сени ўйнатаман. Узоқ-узоқларга олиб кетаман, юр…”
Асрор жавоб беришга қўрқди. Лекин итоаткорлик билан ўрнидан туриб, унга эргашди. Дераза ёнига етганида Қаюм бирдан йўқолди. Асрорнинг кўзлари мошдай очилди-ю даҳшатга тушиб, ўзини орқага ташлади.
Яна қанча турди – билмайди. Каравотида яна қанча ўтирди – буни ҳам билмайди. Энди кўзини юмишга ҳам қўрқди. Нигоҳи хона бўйлаб сарсари кезаверди. Бир вақт жавон калитига илиғлик тўн кўзига одам қораси бўлиб кўриниб, сапчиб тушаёзди. Чироқни ёқмоқчи бўлди. Бироқ, қўрқув оёқларидан қувватни олиб қўйган, ўрнидан туришга мадори қолмаган эди. Қоронғи бурчакда кимдир уф тортгандай бўлди. Кейин онаси қулоғига: “Қаюм амакинг сени елкасида кўтариб юрарди”, деб пичирлади. Асрор ўрнидан турди-ю жойида қотиб тураверди. Жавон калитига тўн осиғлиқ турганини аниқ билса-да, у энди одам қиёфасида ҳаракатга келгандай туюлди. Хонадаги ҳамма нарса, ҳатто деворлар ҳам гўё у томон бостириб кела бошлади. Тисарилмоқчи эди, оёғи каравотга тиралиб, ўтириб қолди. Сўнг яна кимдир хўрсинди. Кейин ўша одамнинг овозини эшитди:
“Той бола, мен сени елкамда кўтариб катта қилган эдим. Шу елкамга тепдинг. Жуда-жуда оғрияпти...”
Асрор икки кафти билан қулоқларини беркитиб олди. Кафтини олганда яна тушунарсиз овозлар янграйверди. Шулар орасида яна ўша овоз  жаранглади:
“Қийналяпсанми? Ёнимга кела қол, шу елкаларимда кўтариб юрай...”
Асрор беихтиёр “Йўқ!” деб бақириб юборди. Бу овозни нариги хонада туриб эшитган Мунира чўчиб тушди-да, ўғлининг ёнига шошилди.
-Чақирдингми? Нега қоронғида ўтирибсан?-Мунира шундай деб ичкари киргач, чироқни ёқди. Асрор нима гаплигига тушунмай онасига бақрайганича қараб тураверади. Мунира хавотирланганича унга яқинлашиб, пешонасини ушлади,- Вой, ёняпсан-ку, болам? Нега индамайсан? Мен ҳозир дори бераман.
Асрор осиғлиқ тўнга маъносиз тикилганича ўтираверди. Мунира шошилиб нариги хонага чиқди-да, қутини титкилаб керакли дорини топгач, ярим пиёла совуқ чой билан изига қайтди. Ўғлига  дорини ичириб, ётқизаётган паллада қия очиқ эшикдан Эргаш  қаради. Мунира “ҳалақит берманг”, дегач, ичкари кирмади. Хотини билан ўғлининг ҳаракатларини турган ерида кузатди. Асрор ётганидан кейин ҳам Мунира каравот қиррасига омонат ўтириб, унга хавотир билан тикилди. Асрор инграгандай бўлган эди, пешонасига кафтини қўйди. Бир неча дақиқа шундай ўтирди. Назарида ўғли ухлагандай бўлгач, аста ўрнидан туриб чироқни ўчирди-да, даҳлизга чиқиши билан эридан ўпкаланди:
-Иситмалаётган болага шунча дағдаға қилдингиз-а, баъзан жудаям оширворасиз.
-Иситмалаётганини қаёқдан билибман. Ўзинг ҳам энди билдинг-ку?-деб Эргаш ўзини оқлаган бўлди.
-Икки-уч кундан бери ғалатироқ бўлиб юрибди, тоби йўқ, деб айтдим-ку, сизга.
Эргаш “айтган бўлсанг айтгандирсан”, деб минғирлади-да, меҳмонхонага қайтиб, телевизор қаршисидаги оромкурсига ўтирди.

                          

 
Кейинги »