ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
     20. Ўлмаган хотира

Ҳаёт – бешик ва  тобут орасидаги тор бир йўл ва йўлчиликдир. Дунё ҳаёти сўнгсизлик ичида бир совун кўпиги кабидир. “Инсонлар идрок қилган ҳаёт нимадан иборатдир?” деган саволга ернинг заҳи ва қабр тошларининг қаттиқлиги энг тўғри жавоб бўла олади. Шундай экан, нафсоний орзулар ва вужуд йўлида ўтаётган умрнинг маъноси нима бўлар эди?
“Агар хотиранг юқори мақомда бўлса ҳам икки нарсани эсдан чиқаришга эриш: аввали – кўпчилик учун қилган яхшилигингни, кейини – бировнинг сенга қилган ёмонлигини”.
Гўзал ҳаёт кечириш шартларидан бўлган бу фазилат кўп қатори Бўронга ҳам бегона эди. У қийма-қийма қилиб ташланиб, вужудида заифгина ҳужайра тирик қолган тақдирда ҳам қасосдан воз кечмайдиган ҳилидан. Агар мурдаларга қасос олиш имконияти берилса, Бўрон ўлик ҳаётини ҳам шунга бағишлаган бўларди. Баъзи бировлар нима учун яшаётганини фаҳм этмайди: туғилади-улғаяди, ейди-ичади, тунни уйқу билан, кунни мақсадсиз ташвишлар билан ўтказади, урчийди-кўпаяди, охири – ўлади-кетади... Бўрон ундайлардан эмас.
 “Эй Худо! Мен қон ичмайман. Қон ҳам тўкмайман. Лекин бир одамнинг азобланиб ўлишини ўз кўзим билан кўришни истайман. Агар унинг жонини мен йўғимда олсанг ёки ундан олдин мени азроилга рўпара қилсанг, сендан рози эмасман!”
Йигирма йил аввал шундай деб қасам ичган. Оқил банда ҳамиша Аллоҳдан ризолик истаб яшайди. Қасос олови ақл кўзини кўр қилган нодон йигит  Раббига шарт қўйиб, даъво қилиб, ҳақ талашиб турган ондаёқ иблис унинг қалбига эга чиққан эди.
Бегонадан ёмонлик кўрган онда унга ўлим тилашни тушуниш мумкин. Аммо бирга катта бўлган амакиваччасига ёвузликни соғиниш ақл бовар қилмайдиган ҳодисалар сирасига киради. Эҳтимол, йигитлик чоғидаги ёмонликни бегонадан кўрганида Бўрон кечириб юборармиди... Ўз жигарининг хиёнатини кечира олмади...
Бу хиёнат тасодифий эмасди. Ўсмирлик чоғида ҳам хиёнат бўлиб ўтган эди. Аммо унда амакиваччасининг қилиғини хиёнат деб қабул қилиш хаёлига ҳам келмаган эди. Йиллар ўтиб қамалганида, фикрлаш учун етарли фурсат бўлган дамларда эслаб, катта хиёнатга йўл очиб берган ўша воқеани лаънатлаганди. Хатто лаънат чодирининг бир учи отасининг елкасига ҳам тушган эди.
Буғдой ўрими пайти эди. У дамларда “Келдиёр исмли шу бола келгусида “Бўрон” лақаби билан ўғрилар оламида донг таратади”, дейилса ким ишонарди? Келдиёрнинг отаси бу воқеадан бир йил аввал баланд мартабада эди. Одамлар унинг соясига ҳам салом беришарди. Акаси “ўғри” деган тавқи лаънат билан қамалгач, амал отидан туширилиб, совхозда бўлим бошқарувчилиги лавозимига лойиқ кўрилганди. Аканинг гуноҳи учун ука жавоб бермаса-да, фирқа ғояси талабига кўра, шу чора кўрилганди. Лекин бўлимнинг ишлари гуриллаб кетса, йил адоғида  яна амал пиллапояларига яқинлашиш имконияти сақлаб қолинганди. Шу боис у  буғдойнинг бир бошоғини ҳам одамларга бермай, давлатга топширарди. Тўпланаётган хирмонлардан бирига ўғли билан жиянини қоровул қилиб қўйди. Жияни у дамларда ўғри эмасди, лекин ҳамқишлоғининг ялиниши ва пул ваъда қилишига бефарқ қарай олмади. Келдиёр ўзидан икки ёш катта амакиваччасининг ишига қаршилик билдира олмади. Икки қоп буғдойни эшакка ортган одам даладан узоқлашмай қўлга тушиб қолди. Милиция аввал уни, кейин Келдиёрни қамаб қўйди. Қилғилиқни қилган амакиваччасига эса тегмади. Буғдойни сотиб олган кишинининг чўнтагини қоқиб олишгач, иккинчи куни чиқариб юборишди. Келдиёр милициянинг омонат  қамоқхонасида бир ҳафта ўтирди. Уни ўғирликда айблаб жиноий иш очишмади, бирон бир ҳужжатни расмийлаштиришмади. Бир ҳафталик жазо – отаси қўллаган тарбиявий чора эди. Шу чора  туфайли у  ўғлини ёмон йўлга кириб кетиш ҳавфидан қутқариб қолмоқчи эди. Келдиёр эса “отам иснодга чидолмай мени қаматтириб қўйдилар”, деган хулосага келган, аммо асосий айбдорнинг четда қолганига тушунмай ҳайрон эди. Буни ҳибсдан қутулгач, отасининг ўзи изоҳлаб берди: “амакинг бутун уруғимизни иснодга қўйиб кетди. Ҳали бери қайтиб келмайди. Эҳтимол, бутунлай қораси ўчгандир. Агар амакиваччангни ҳам ёнингга ўтқазиб қўйсам халқ мени маломат қиларди. Кейин аканг “ўғрининг ўғли ўғри бўлади-да, бало бўлармиди!” деган лаънатга қоларди...”
Одам ҳар бир воқеадан ўзига яраша хулоса чиқариб яшайди. Хирмондан ўғирлаб сотилган икки қоп буғдой Келдиёрнинг ҳаёт ҳақидаги тасаввурини ўзгартириб юборди. Ўшанда  буғдойнинг сотилишини у ўғирлик деб ҳисобламаган эди.  Жамият қонунига кўра, икки қоп сотилса ҳам, икки тонна сотилса ҳам бари бир ўғирлик экан. Унинг ўзи эса ўғри экан… “Ўғрининг шериги” дейишса ҳам майли эди...
“Бу дунёда адолат йўқ экан...”
 Ўша воқеадан чиқарган хулосаси шу бўлди. Орадан талай йиллар ўтгач, бу хулоса “дунёда ҳеч қандай адолат йўқ, унга умид қилма ва бошқаларга адолатли бўлишга уринма!” деган ақидасига айланди. Қамоқдалигида унга “Бўрон” деб лақаб қўйган устози  бу “ақидаси”ни яна бойитди: “сен ҳаётда кўп фазилат эгаллашга уринма. Сену менга ўхшаганларга биттагина фазилат етарли: раҳм-шафқат нималигини билмаслик - бизнинг энг асосий фазилатимиз. Агар бу фазилатни тўла эгаллай олмасанг, хор бўлиб ўласан…”
Шу ёшга етгунича бу фазилатни камолга етказган Бўрон энди йигирма йил кутгани - фарахбахш кунларининг тотли меваларидан ҳузурланиш онларига яқинлашиб қолган эди.
“Жиннихонага бориб келди...”
Асосий ҳужумга ўтиш учун шу хабарни кутаётган эди.
Акулани ёнига чақириб, унга йигирма ёшлар чамасидаги гўзал бир қизнинг суратини узатди. Акула суратга узоқ тикилди-да, “ким бу?” дегандай унга савол назари билан қаради.
-Кўп тикилма, барибир танимайсан. Менам танимайман. Лекин уни сенга илиндим. Ит бўлмасанг ҳам қовуннинг ширинини  ейиш сенга ярашади. Истаганингча қийна, лекин ўлдириб қўйма. Унинг азобланганини билиб, эгаси ҳам қийналиши керак.
-Бу анавининг ўйнаши эмасми?
-Ҳозир “ўйнаш” дейилмайди, иккинчи хотини. Балки учинчисидир...
-Балки ўттизинчисидир... Шу бой учта хотинга қаноат қилса эркак эмас экан. Буни қаранг, онаси ўпмаган қизга ўхшайди. Бунақа қизларнинг оталари камбағалроқ йигитларнинг совчиларига қараб ҳам қўйишмайди. Бойга эса икки қўли билан топширишади. “Қовуннинг ширинини ит ейди”, деб мени эмас  шу бойни айтсангиз тўғрироқ бўларди. Ҳафа бўлманг-у аммо кўп ишларингизга қойил эмасман. Мана ҳозир ҳам “ўлдирма” деб шарт қўйяпсиз. Бизларни одам ўрнида кўришмаса ҳам индамай қараб тураверишимиз керакми? Ўзимга қўйиб берилса, ҳамма бойларни битта-битта ўлдириб чиқардим,-деди Акула асабийлашиб.
-Бойларни ўлдириб чиқсанг бизнинг тирикчлигимиз нима бўлади?-деб кулимсиради Бўрон.-Қамоқдалигимизда бир татар домлани паноҳимга олган эдим, эсингдами? У сен билан гаплашишни ёқтирмас эди. Сени “ақли ҳам, қалби ҳам муҳрланиб қолган”, дерди. Нимага шунақа деганини ўшанда тушунмаган эдим. Дилингни билмайману лекин ақлинг муҳрланиб қолибди.   Энди бунақа ақл билан тирикчилик қилиб бўлмайди. Татар домла мени ҳидоятга кўп даъват қилганди. “Сизнинг қонингиз тоза, бугун бўлмаса эртага тўғри йўлга кириб кетасиз”, дерди. Қизиқ, а? У менинг йўлимни нотўғри, дейди. Мен эсам унинг йўлини тан олмайман. Ҳақиқат ким томонда? Эҳтимол, қачондир мен унинг йўлига ўтарман. Лекин унгача қилиб оладиган анча-мунча ишларим бор.
Анча ишларининг бири шу оқшомга белгиланган эди. Бўрон суратдаги гўзал жувонни қаердан топиш мумкинлигини тушунтиргач, изоҳ берди:
-Биринчи хотини билан иши йўқ эди. Бунисига эътибори бошқача. Шалағи чиқиб бораётган эркак тишлари тушиб кетган қари итга ўхшайди. Суякни эплаб ғажий олмаса ҳам, ёпишиб, ириллайверади. Бу жононга раҳм қилиш керак. Ёнида отаси тенги одам ётганидан кўра, биқинига ханжар тираб қўйилгани минг марта афзал, а, нима дединг? Эгаси ҳам буни билади. Бу жононникига тўппа-тўғри кириб боролмайсан. Кеча қўриқчи ёллаган. Шовқин-сурон кўтарма, қадамингни билиб бос.
-Қўриқчиси нечта экан?
-Агар шошилмаётган бўлсанг, ҳозир бориб санаб келаман,- Бўрон пичинг билан шундай дегач, Акулага қовоқ уюб қаради:-Ҳадеб қўлингни ишлатавермай каллангни ҳам ишлат!
Акулага бу танбеҳ малол келиб, бармоқлари билан ўйнаб ўтирган картани стол устига сочиб юборди. Аччиқланганини шу тариқа ошкор қилди-ю, аммо Бўронга қарши бир гап ҳам айтмади. Бўрон  ҳадеб “каллангни ишлат!” деявергани билан у ҳам аҳмоқ эмас. Бу одамнинг ҳузурида ўзининг фақат ижрочи мартабасида эканини билади. Бўроннинг бу шаҳарда яна доно маслаҳатгўйлари, меҳр қўйган ёрдамчилари борлигини ҳам сезиб туради. Керак бўлса Бўроннинг изидан одам қўйиб, унинг кимлар билан апоқ-чапоқ эканини ҳам билиб олишга қодир. Аммо шундай қилаётганида Бўроннинг қўлига тушиб қолгудай бўлса, қандай жазога лойиқ кўрилиши ҳам маълум унга. Билгани учун ҳам ўзини тияди, оёқ остида бекордан бекорга эзғиланиб ўлиб кетишдан кўра, ўлжасини пойлаётган сабрли мушук сингари умр кечиришни маъқул кўради.
Ханифа дамлаб кирган чефир-чойни ичиб роҳатланган Бўрон Акулага навбатдаги топшириғини берди:
-Эртага эрталаб Ханифни Жасурбекдан ҳадя бўлган уйга кўчириб қўй. Болалари ҳам кўчади. Беш-ўн кунлик емоқ-ичмоғини ҳам ҳаражат қилиб бер. Бир ҳафта уйдан чиқишмайди.
Шундай дегач, саволга ўрин йўқ, дегандай қараб қўйиб, бугунга режалаштириб қўйган ишини амалга ошириш учун чиқиб кетди.
Шаҳарнинг кунчиқар томонида жойлашган маҳалладаги  бир қаватли уйлар қаторида қад ростлаб турган серҳашам иморатга “Арарат” деб номланган ресторан жойлашган. Бу рестораннинг ўнлаб меҳмонларни сиғдира оладиган катта зали йўқ, олти-етти меҳмонга мўлжалланган хос хоналардан иборат. Яна икки кишига хизмат қилувчи шинам хоналар ҳам бор-ки, ундаги меҳмондорчилик сирлари сирлигича тура қолсин.
Бўронни шу ресторан остонасида  кутиб олишди. Олти кишининг маишатига атаб тузалган дастурхон атрофидан Бўроннинг бу шаҳардаги ишонган қадрдони ва яна бир бегона одам жой олдилар. Қадрдони  бу  бегона одамни “Жиннихонанинг хўжайини Ашрафжон”, деб таништиргач, кулимсираганича изоҳ берди:
-Дунёдаги энг бахтли одам иккита бўлса, биттаси Ашрафжон, шунинг учун бахтли ҳисобланадилар-ки, эркинлар. Шунинг учун эркин ҳисобланадилар-ки, хотинларини қўйиб юборганлар. Лекин “хотин қўйди”,  дегани “бўйдоқ” дегани эмас. Ашрафжоннинг мучаллари “хўроз”. Ҳаётлари ҳам хўрозникидай. Жиннихонадаги барча товуқчалар шу кишига тобе. Касаллари орасида ёшроғи учраб қолса, уни ҳам, а? Сизларнинг тилингизда нима дейиларди – сексотерапиями?
-Ҳай-ҳай акахон, энди ошириб юбордингиз. Бунақаси бизга тўғри келмайди,-деди Ашраф айёрлик билан жилмайиб.
Бўрон “Масковни тебратиб турган “авторитет”лардан”, деб таништирилгач, Ашраф унга ҳавотир билан қараб қўйди. Кундузи унга қўнғироқ қилишиб “ҳурматли меҳмонлар билан биргаликда чақчақлашиб ўтирамиз”, дейишганда “авторитет” ҳақида гап бўлмаган эди. “Авторитет”га мени бекорга рўпара қилишмагандир”, деган ўй кўнглини хира қилди. Меҳмондорчиликка чорлаган мезбон ҳазил-ҳузил гаплари билан тор даврани қиздиришга уринди. Бўрон гапга кам аралашди. Ярим соатча ўтиргач, зарур иши борлигини баҳона қилиб, ўрнидан турди. Шундан кейин Ашраф бир оз енгил тортди. Меҳмондорчиликда тўйиб еб-ичиб уйига қайтгач эса…
Чироқни ёқди-ю, телевизор қаршисидаги пуштиранг чарм оромкурсида ўтирган Бўронни кўриб чўчиб тушди.
-Ҳали айтадиган бир гапим чала қолибди, шунинг учун пойлаб ўтирибман,- Бўрон шундай деб худди ўз уйида ўтиргандай оёқларини чалиштириб олди.-Узоқ ўтирмайман, аччиқ чой дамлаб берсангиз, бир пиёла ичаману кетаман.
Гарангсиб турган  Ашраф аввалига “уйимга қандай кириб олдингиз?” деб сўрамоқчи бўлди-ю,  “Масковни ётқизиб-турғизувчи” “авторитет”га  бундай бемаъни савол бериш одобсизлик эканини англаб, ошхона томон шошилди. Чой ичгиси келган Бўрон ўз ғамини ўзи еган, газ плитадаги мис чойнакда сув шақиллаб қайнаб турарди. Олтин ҳалли чинни чойнак ёнига эса бир қути чой қўйилган эди.
-Қуруқ чойни аямай, ҳаммасини битта чойнакка солаверинг,-деди Бўрон ўтирган жойида.
“Емоқнинг қусмоғи бор”, деганларидай ресторандаги танишувнинг оқибати яхшилик билан тугамаслиги мумкинлигини сеза бошлаган Ашрафнинг баданига енгил титроқ турди. Чойни дамлаб киргач,    хизматкор мақомидаги мутелик ҳолатида гилам устига ўтирди.
-Менинг бир синглим сизнинг жиннихонангизда экан?-деди Бўрон у узатган пиёлани олиб.
-Ким?-деди Ашраф. Унинг қўрқув чодирига ўралиб қолганини овозидаги енгил титроқ ошкор қилиб қўйди.
Бўрон “синглиси”нинг номини айтиши билан баданидаги енгил титроқ кучайди.
-Сиз унинг менга сингил бўлишини билмагансиз, а?-деб Бўрон унинг мушкулини осон қилди.
-Ҳа, ҳа, билмаганман,-деди Ашраф, унинг гапини маъқуллаб.
-Билмагансиз...-Бўрон шундай деб унга қаттиқ тикилди.-Билганингизда нима қилардингиз?
Чиндан ҳам нима қила оларди у? Шаҳарнинг битта зўри келиб, “синглим қаттиқ касал, шу ердан жилдирма”, деб дўқ-пўписа қилиб турса. Энди бошқа битта зўр пайдо бўлиб нима деркин? Ашраф кўп гапирмасликни маъқул кўриб, жавоб ўрнига “билмайман”, дегандай елка қисиб қўя қолди.
-Чиқариб юборармидингиз? Ҳа, чиқариб юборардингиз. Ахир у жинни эмас-ку, тўғрими? Жинни эмаслигини биласиз-ку?
-Жинни эмас, лекин...
Бўрон унинг изоҳини эшитишни истамади, гапини шарт узди:
-Лекин-пекини йўқ! Уни бу ерга олиб  тиқишганда ҳам соппа-соғ бўлган! Ҳа, унда сен хўжайин эмас эдинг,-Бўроннинг сенсирашга ўтиши Ашрафдаги қўрқувни авж пардасига кўтарди.-Лекин уни сен қабул қилиб олган эдинг. Ҳар ойда неча пулдан олиб турганингни ҳам айтайми? Майли, ўтган ишларни кавлаштирмайман. Унинг мендай акаси борлигини билганингда қадамингни ўйлаб босар эдинг. Ўзимда ҳам айб бор, вақтида билдириб қўйишим керак эди. Хўп, энди бўладиган гапга ўтайлик: кеча аканг келиб нима деб кетди?
Ашраф “ҳеч нима” дегиси келди-ю Бўроннинг қаҳрли қарашидан қўрқиб, яна индамасликни маъқул кўрди.
-Яна иккита нарсани сўрасам, тилингни чайнаб ютиб юборасан шекилли, а? Сен  қўрқма, мен жон оладиганлардан эмасман. Яхши одам бўлсанг жонингни ҳадя этиб кетишим мумкин. Сенга берилган топшириқни ўзим айтайми?-Бўрон ундан садо кутди. Ашраф эса “мени гапириш азобидан қутқариб, ўзингиз айтаверинг, акажон”, дегандай мўлтиллаб қаради.-Сен менинг синглимни ўлдиришинг керак эди, тўғрими?
Ашраф алам билан лабини тишлади-ю  кунда қаршисида турган мағлуб одам каби бошини эгди.
-Бугун ўлдирмаганинг яхши бўлибди. Ўлдирганингда эртага ўзинг ҳам изидан жўнаб қолардинг. Эртага ҳам ўлдирмас эдинг. Тўғрироғи, ўлдира олмасдинг. Аканг топшириқни бериб, чўнтагингни пулга тўлдириб кетганидан бери тиззанг қалтирайди. Бир одамни жинни  деб ушлаб туриш бошқа, дўхтир “ақлдан озган”, деб турса биров миясини титиб чиқармиди? Лекин ўлдирса, титиб-титиб ҳақиқатни аниқлаши мумкин. Нима дединг? Бировлар қўрқоқларни одам ўрнида кўрмайди. Лекин қўрқоқликнинг ҳам фойдаси бор, мана, иккита жонни сақлаб турибди. Энди нима қиламиз? Тилингни чайнаб ташламаган бўлсанг, саволимга жавоб бер.
Ашраф кунда тепасида ялтиллаётган болтага қарагандай қараб:
-Билмайман,-деб пичирлади.Кейин изнини унга топширди:-Сиз нима десангиз шу.
-Ўлдирганингдан кейин нима қилишинг керак эди?
-Унинг эгаси... ҳеч кими йўқ...
-Куйдиришга берармидинг?
-Йўқ, мусофирдай кўмиб келардик.
-Энди бундай қиласан: эртага эрталаб ишхонангга бир одам кийим-бош кўтариб боради. Синглимни ювиб-тараб, кийинтириб кузатиб қўясан. Уни “ўлди” деб расмийлаштирасанми-йўқми, сенинг ишинг. Акангни ишонтириш ҳам ўзингга ҳавола. Кечқурун ишдан қайтганингда шу телевизорингнинг устида хизмат ҳаққинг туради. Биз одамларни текинга ишлатмаймиз. Келишдикми? Агар сўзимни икки қилсанг, мен ўтирган жойда бошқа одам бўлади. У сен билан савол-жавоб қилиб ўтирмайди. Аччиқ-аччиқ чойдан ич, ақлинг пешланади.
Бўрон ваъдасига вафо қилиб, бу уйда узоқ ўтирмади. Ҳар бир ишини пухта режалайдиган Бўрон бу сафар ҳам янглишмаган эди. Ашраф билан ресторанда танишиб, сўнг уни бу уйда кутиб олиши нишонга  аниқ теккан ўқ каби яхши натижа берди.

                                  

 
Кейинги »