ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
        23. Илоннинг думи

Бу одам кўчада тасодифан дуч келдими ё йўлини атайин пойлаб турганмиди, Соли Муродов англамади. Унга кўзи тушиши билан “саломлашсаммикин ё индамай ўтиб кетаверайинми?” деган савол хаёлини ёритиб ўтди. Боши устидан бало дўлларини ёғдирмаган бўлса-да, ташвиш селига гирифтор қилган одам аслида саломга лойиқ эмас. Аммо озми-кўпми бирга ишлашган кунларнинг ҳурмати бор.
Отасининг зўри ёки зари билан ўқиган, сўнг силлиққина амал йўлидан кўтарилиб, муддатидан аввал подполковник унвонига етишган йигит туман милициясига бошлиқ бўлди-ю босар тусарини билмай қолди. Бу соҳада етарли тажрибаси бор ходимларни қул ўрнида кўриб, ҳақоратлашдан завқланадиган бўлди. Соли Муродовга ҳам осмондан келганда ўзига тегишли жавобни олгач, пайтавасига қурт тушди. “Димоғдор майорни” кавушини тўғрилаб қўйиш йўлларини ахтарди. Шундай кунларнинг бирида Соли Муродов баобрў оиланинг фарзандини ўғирлик қилаётганда ҳибсга олди. Саккиз ой муқаддам ҳам шундай ҳол юз берган, бироқ болани озод қилиб юборишганди. Бу сафар “Иш” Соли Муродовнинг қўлида бўлгани сабабли эркатой болани жазодан қутқариб қолиш мураккаблашди.   Бир куни бошлиқ уни йўқлади, ўтиришга ҳам таклиф этмай:
-Мен кимман, биласизми?-деб сўради.
-Сиз подполковник Мелихўжаевсиз,-деди Соли Муродов ўзини гўлликка солиб.
-Ҳа, подполковник Мелихўжаевман,-деди у калондимоғлик билан.-Мен шу ернинг хўжайиниман. Бу ерда мен нима десам шу бўлади. “Қамалсин”, деганим қамалади, “қўйиб юборилсин” деганим озод қилинади, тушундингизми?
-Буни-ку, тушундим, лекин бошқа нарсани тушунмай турибман.
-Тушунмайдиган одам бу идорада ишламаслиги керак.
-Ҳақ гапни айтдингиз,-деди Муродов сўнг гапини пичинг оҳангида давом этди:- тушунмайдиган одам ишламаслиги керак.
Бошлиқ унинг нима демоқчи бўлганини англаб ижирғанди-ю жавобга сўз тополмади. Бу сукутдан фойдаланган Соли Муродов фикрини давом қилди:
-Менга бир нарса қоронғи бўлиб турибди. Сизга ҳам, менга ҳам юқоридан зуғум қилиб туришибди. Сиз билан мен,-Соли Муродов бу сўзларга атайин урғу бериб, нигоҳини бошлиғига қадади,-амал столимиздан ажраб қолишимиздан қўрқиб, шу жиноятчи болани бу сафар ҳам қўйиб юборамиз. У эса эрта-индин яна биттасининг шўрини қуритади. Ана шунда биз кимни айблаймиз? Жиноятчиларнинг ёнига ўзимизни қўшамизми? Сиз ёшсиз, фақат қўрқув ёки юқори билан  муросада кун кўраман, десангиз янглишасиз, узоққа бормайсиз.
Амал столидан ажраб қолишдан қўрқишни Муродов атайин айтди. Орқасида отаси тоғдай паноҳ бўлиб турганда қайси нодон амалидан ажрашдан қўрқар экан? Бундайларга қўрқув бегона, уларда янада юқорилашга ишонч бўлади. Бошлиқ унинг гапини “эртага кутиб турган юқори лавозимларга эриша олмайсиз”, деган маънода тушуниб, ижирғанди:
-Қўрқмайдиган, муроса қилмайдиганларнинг биттаси сизми? Шунча йил ишлаб нозирликдан нарига ўтолмаяпсиз-ку?
-Гапингиз тўғри. Менга юқори лавозимларни ишонишмади. Чунки амал берадиганлар менинг виждонан ишлашимни билишади. Турли мақомга йўрғаламаслигимни ҳам билишади. Тушуняпсизми, улар мендаги виждоннинг сотилмаслигига тан беришган. Ҳалол одамга яна нима керак? Мана, улар сизни виждонсиз, деб билиб жиноятчи болани озод қилишни топширишган. Ахир бу сизга кўрсатилган ишонч эмас, сизни ҳақоратлаш-ку?
Айни дамда Соли Муродов “бедарднинг олдида бошимни оғритма”, деган ҳикматни унутган эди. Виждон нималигини билмайдиган одам ҳузурида виждон ҳақида гапирмоқлик шамолга қарши қичқириш билан тенг эканини ҳам фаҳм этмаганди. Суҳбат узоқ давом этмай, бошлиқ тилидан учган сўкишлар билан якун топди. Аммо шу суҳбат жараёнида туғилган адоват келтирган ташвишлар узоқ давом қилди.
Кеч кириб, Соли Муродов уйига қайтгач, эркатой бола алоҳида қамоқ хонасида сақланаётган ашаддий жиноятчи ёнига кўчирилди. Боланинг кўкарадиган жойларига бир-икки урган одамнинг “ашаддий жиноятчи” эмаслиги маълум бўлди-ю, “Иш”и прокуратурага етмаёқ, озод қилиб юборилди. Эрталабгача бошқа муҳимроқ нарса маълум бўлди: Соли Муродов болани қийноққа олиб, қилмаган жиноятини “бўйнингга оласан”, деб азоб берган экан. Тиббий далолатнома тайёр, гувоҳлар ҳам шай. Ишдан ҳайдалиш учун яна нима керак? Фитна ва туҳмат кучга кирган онда адолатнинг бу қудрат олдида таслим бўлиши аён-ку? Ўн тўрт ой қамоқ лагерида ўтиргани ҳисобга олинмаганда Соли Муродов бу туҳмат тўридан осон қутилди, дейилса ҳам бўлади. Бировнинг бахтсизлиги туфайли бахтга эришиш мумкинлиги ғалат туюлса-да, Мелихўжаевнинг отаси амалидан мосуво бўлгач, ўзи ҳам парокандаликнинг аччиқ мевасини тотди: “Қамалсин”, деганим қамалади, “қўйиб юборилсин” деганим озод қилинади”, деган ақида билан яшаган одамнинг ўзига қамоқ жазоси раво кўрилди. Кўп “Иш”лар қаторида эркатой боланинг “Иш”и ҳам қайта кўрилиши оқибатида   Соли Муродов хизматига қайтди, ҳамксабларининг таъбири билан айтилганда, “қайтадан бахтини топди”.
Бугун ишга шошилиб келаётганида ўша Мелихўжаев рўпарасида  ишшайиб турибди. Соли Муродов “саломлашсаммикин”, деб ўйлаб, бир қарорга келмай туриб, Мелихўжаев кўришиш учун қўл узатди.
-Ҳайрон бўляпсизми? Ҳали анча ўтиришим керакмиди?-Шундай савол бериб Соли Муродовнинг кўзларига тикилди. Ундан жавоб кутмай гапини давом қилди:-Айбсиз эканман, қўйиб юборишди. Ўзингиз ҳам охиригача ўтирмай чиқиб келувдингиз-ку?
-Ҳамма ўз бошига тушганини ўзи кўради,-деди Соли Муродов.
-Мендан нафратланмай туринг, яқинда яна бирга ишлашиб қолармиз.
-Худо билади.
Соли Муродов  ортиқча гаплашгиси келмай, уни ёнлаб ўтиб, йўлида давом этди. “Нега менга рўпара бўлди? Мақсади нима? Қамоқдан чиққанини, ишга тикланаётганини шунчаки эслатиб қўйишми? “Яна бирга ишлашиб қолармиз…” Нима демоқчи? Ҳали кунингни кўрсатаман, деганими бу? Менда қанақа даъвоси бор? Уни мен ишдан олдирмадим. Мен қаматмадим. Гуноҳкорлигини ҳали ҳам тушуниб етмадими?”
Хонасига киргунича шу саволлар уни таъқиб этаверди. Ўнлаб саволларга битта ҳам тайинли жавоб топа олмай гангиган ҳолда хонасига кирганида Талъат уни нохуш хабар билан қаршилади.
-Буфетчининг йўқлиги яхши хабар эмас. Ўликни чиқаришаётганда кузатгандим. Сал довдирагандай бўлувди. Ўша заҳоти қўлга олсак бўларкан,-деди Соли афсусланиб.
-Хўжайинлари “юртига кетгандир”, дейишяпти.
-Қани эди шундай бўлса. Агар кўп нарсани билса, эртага сувдан ўлиги чиқармикин?
-Унчаликмасдир... Хўжайинлар анча ҳотиржам. Бир-икки кун буфетни менга беришса керак.
-Беришмайди.
-Нега?
-Бунақа жойга синалган одам қўйилади. Бугунча кутайлик-чи, буфетчи кўринмаса сўроқни хўжайинлардан бошлашга тўғри келади. Яна нималарни билдинг?
-Дискотеканинг доимий мижозлари бор. Гуруҳ деб бўлмайди-ку, лекин тўда-тўда бўлиб, назаримда бирон жанжалга шай бўлиб туришади. Лекин ҳаракатларида қасддан қилинадиган ёмонликка мойилликни сезмадим. Шуларнинг ичида биттаси бор. Ўйинга унча аралашмайди. Бошқалар  ундан сал чўчишса керак.
-Ким экан?
-Кимлигини суриштирмадим. Бугун келса яқинлашишга ҳаракат қиламан.
-Шавкат Бердиёров тўдаларнинг қайси бири билан яқин экан, тезроқ аниқлаш керак.
-Бу “Иш”ни юқори олувди шекилли?
-Ҳамиша шунақа бўлади: бошқариш улардан, бажариш биздан. Сен ҳам бунга кўникишинг керак. Бердиёровалар қандай тўйга боришлари керак эди, тўйга боришларини яна ким билган, буни ҳам аниқлаб беришимиз керак.
Шу пайт телефон жиринглаб, капитаннинг сўзи бўлинди. Гўшакни қулоғига тутиб, “алло” дейиши билан таниш овоз эшитилди:
-Бердиёровман.
Акмал саломлашмагани учун Муродов ҳам совуқ оҳангда “эшитаман”, деди.
-Бизнинг ишимиздан сизни четлатишдими?
-Бизда ишдан четлатиш учун муҳим сабаб бўлиши керак. Сизнинг ишингиз фавқулотда аҳамият касб этгани учун юқори идоралар назоратига олинди.
-Биламан,-Акмал Бердиёров шундай деб бир нафас сукут сақлагач, гапини очиқчасига қўпол тарзда давом этди:-сиз аҳмақона тахминларингиз билан уларни чалғитманг.  Қўлингиздан келса, ўғлимни топиб беринг. Билиб қўйинг: агар ўғлимни қотилларга шерик қилишга интилсангиз кўрадиганингизни кўрасиз. Мен билан ўйнашманг.
-Бошга тушганни кўз кўрар экан,-деди Муродов пичинг оҳангида.- Бу аҳмоқ бошга нималар тушмаган, бу кўз нималарни кўрмаган, қулоқ нималарни эшитмаган. Шунинг учун ҳам, акахон, биз биров билан бекордан бекорга ўйнашавермаймиз. Яхши насиҳат қилдингиз, қулоққа олмасак ғирт аҳмоқ бўламиз
-Билишимча, хизматингиз йигирма  беш йилдан ошибди шекилли, пенсияга чиқсангиз ҳам бўлар?
-Ичимдагини билганингизни қаранг: ариза ёзсаммикин, деб турувдим. Яхши эсга солдингиз. Яна битта маслаҳат беринг: аризани сизнинг номингизга ёзайинми ё идорамиз бошлиғигами?
Бу саволнинг жавоби ўрнига гўшакдан қисқа-қисқа гудок эшитилди. Соли Муродов худди суҳбатдошининг сурати кўринадигандай, гўшакка қараб турди-да, сўнг  истеҳзо билан кулимсираганича уни жойига қўйди.
-Кимлигини билдингми?-деб сўради Талъатдан. Шогирди “билмайман” дегандай елка қисгач, изоҳ берди:-Бердиёров.  Осмондан келади-я, муттаҳам! Чўнтагидаги миллионларига ишонади. Ўша миллионидан ажрасин, биров уни сариқ чақага олармикин? У бизга ўхшаганларга дўқ-пўписа қилади. Ўзидан юқорироқ одамнинг ити адашиб кўчасига кириб қолса, шу итга ҳам салом беради. “Бизникига кириб бир вовуллаб бермасангиз хафа бўламиз”, деб таваллолар қилади.  Ишни юқорининг назоратига ўтишини у нодон ўзининг кучидан деб билибди. Ўғли учун пул талаб қилаётганлар жимиб қолибдими? Буни ҳам туновиндаги дўқ-пўписасидан деб билса керак. Оқибатни хаёлига ҳам келтирмайди.
-Оқибат нима бўлиши мумкин?
-Балки ўғлини ўлдириб юборишар? Балки...-Муродов шундай дегач, ўйланиб қолди. Сўнг хаёлига келган фикрни яширмай, айтди:- ўлдириб бўлишгандир...
-Йўғ-е?
-Ўзинг ўйлаб кўргин, Бердиёровнинг ҳотиржамлигига қараганда, улар уйдан кўп нарса олишолмаганга ўхшайди. Демак, бу камомадни ўғлининг жони ҳисобига тўлдиришга уринишади. Шунча пулдан воз кечиш мумкинми? Ақли бутун ўғрилар қанча бўлса ҳам сабр қиладилар. Биз томоннинг тинчишини кутишлари ҳам мумкин. Лекин бу юздан бир ҳолатда юз беради. Ўғри зотида сабр деган нарса анқонинг уруғи. Ҳали қараб турасан, Бердиёров ўғлининг жасадини кўриши билан бизларни айблашни бошлайди. Бунга ҳам тай¸р туришимиз керак. Лекин бундай тайёргарликка ҳожат бўлмаслиги учун ҳам мумкин.
-Нега?
-Ўғлининг ўлигини кўрсатишмаса-чи? Ҳар ҳолда биз илоннинг думини босиб олганмиз. Айтмоқчи, сенинг академиянгда илоннинг думини босиб олиш қанақа бўлишини ўргатишмайди, а?
Талъат устозининг қувлик билан боқиб турган кўзларига қараб, жилмайиб қўйди.
-Ҳа, афсуски, ўргатишмайди. Бу соҳада пишишинг учун бунақа “Иш”лардан беш-олтитасини очишнинг ўзи кифоя қилмайди. Бердиёровга ўхшаган калондимоғлардан ўн-ўн бештасининг олифта дўқларини ҳазм қилишинг керак бўлади.

                            

 
Кейинги »