ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
    24. Хумда катта бўлган бола

Асрор биринчи соатдаги дарсга кечикди. Танаффусга қўнғироқ чалиниши билан синфга кирди-ю тўғри Зоирнинг ёнига бориб газетага ўроғлиқ пулни узатди:
-Адам хафа бўлдилар. Сенларни деб мен гап эшитдим. Ма, тўплаганингни болаларга қайтариб бер. Ақлинг тўлиб-тошиб кетган бўлса ҳам бунақа олифтагарчилик қилма,-шундай деб иккинчи ўрамни Туробга узатди:- Бу оиламиз номидан тўёна экан. Хизмат холис бўлади.
Зоир ўроғлик пулни олгач “Асрор, ўзингмисан, иситмалаб алаҳсирамаяпсанми?” дегандай маънодор қараб қўйди. Туроб эса “керакмас” деди-да, пулни олмаслик учун  орқасига тисарилди. Бундан Асрор ноқулай аҳволга тушганида ҳамма нарсага аралашаверадиган Отаулла унинг жонига оро кирди:
-Керакмас, дейишга ҳаққинг йўқ. Тўёнадан юз ўгириш мумкинмас. Сенам босс  уйланаётганида ёнига қўшиб қайтарасан. Фақат пулни санаб, долларга чақиб қўй. Беш олти-йилда ҳисоб-китоб бошқача бўлади. Зоир, сен пулларимизни қайтарма, буниям Туробга бер,  синфимиздан  тўёна бўлади. Буни  ҳеч кимга қайтармайсан, еб кетарга.
Отаулланинг бу даллоллиги ёқмай, Туроб яна орқасига тисарилди:
-Йўқ, йўқ, керакмас,-деди у ҳижолатдан қизариб.- Шунақа қилсаларинг хафа бўламан, мактабдан кетиб қоламан. Ҳамма нарса етарли, фақат ашулачи айтмаган эдик. Зоир, болаларга қайтариб бер.
-Бўпти, олмасанг олма,-шундай деб Асрор ҳамон узатиб турган пулни ҳам олди-да, икки чўнтагига дўмпайтириб солиб қўйди.- бозорчи хотинларга ўхшаб дийдиё қилавермасаларинг-чи!
Дарс бошланишидан огоҳ этувчи қўнғироқ чалиниб, синфга  алгебра муаллимаси кириб келганда Отаулла “устозингга мен ҳақимда бирон нима деб қўйганмидинг?” деган маънода қаради. Асрор уни тушунмагандай юзини дераза томон бурди. Манзура жойига ўтириб, синф дафтарига кўз ташлаб олгач, болаларга қаради:
-Ғайрат яна йўқми, бу бола ўқишни ўйлайдими ўзи? Тайинли баҳоси йўқлигини билади-ку? Чораги нима бўлади, йиллик баҳосини нима қиламан? Нега келмаяпти, кимнинг хабари бор?
 Муаллима гарчи саволни омматан берган бўлса-да, Зоир ялт этиб Асрорга қаради. Асрорнинг назарида фақат Зоир эмас бутун синф ундан жавоб талаб қилиб тикилиб тургандай бўлди. Шу боис бошини қуйи эгганича жавоб берди:
-У мусобақага кетган.
-Яна қанақа мусобақа?-деб тутоқди Манзура.
-Халқаро мусобақа,-деди Асрор бошини кўтармай.
-Асрор, ўртоғинг келиши билан унга яхшилаб тушунтириб қўй: халқаро мусобақа билан алгебранинг ҳеч бир муштарак алоқаси йўқ.
-Устоз, у мактабимизга олтин медал олиб келади,-деб гапга аралашди Отаулла.
-Олтин медалига кўзим учиб тургани йўқ Мени алгебрадан олган билими қизиқтиради. Отаулла,  унинг ёнини олиш ўрнига ўзингни ўйласанг яхши бўларди. Икковингни қўшиб икки  қўйсам ҳам ҳаққим кетади. Мени ҳурмат қилмасликларинг мумкин, аммо алгебра билан геометрияни беҳурмат қилишларингга йўл қўймайман. Буни икки қулоқларинг билан эшитиб олларинг.
-Устоз, унақа деманг, сизни ҳам, алгебрага қўшиб геометрияни ҳам бошимизда кўтариб юрамиз.  Бу каллага  формулалардан бошқа нарса кирмайди.
Одамнинг биринчи душмани ўзининг тили эканига Отаулла шу гапидан кейин яна бир марта ишонди. Асабийлашгани туфайли аламини кимдан олишини билмай турган Манзурага бу боланинг гапи масхара бўлиб туюлиб, лаблари ҳам титраб кетди:
-Қани, бу ёққа чиқ-чи, бу каллага қандай формула кирганини бир кўрайлик.
Отаулла пешонасини тириштириб бир қадам қўйди-да, тўхтаб, Асрорга ўгирилди:
-Асрор, кеча нима деятувдинг, устоздан қайси формулани сўрамоқчийдинг? Қайси эди, дарслигимизда йўқ экан-ку, кибернетикага хосмиди?
Асрор унинг гапини яхши эшитган бўлса ҳам, бошини кўтармади. Унга қарамади.
-Қани, тезроқ чиқа қол, Асрорнинг саволини дарсдан кейин ўрганамиз. Сен ёз,-деди дағал оҳангда.
-Нимани ёзай устоз?-деб сўради Отаулла, меҳрибонлик билан.
-Геометрия дарсида кўпбурчак ортогонал проекциясининг юзи нимага тенглигини “қойиллатиб исбот қилиб берганинг” учун икки қўйган эдим. Ҳозир ўша иккини жуфт қилиш имконинг бор.
-Совуқ нафас қилманг, устоз. Кечадан бери Асрор бурнимни ерга ишқалаб, ҳамма проекцияларни бирма-бир ўргатяпти.
Бу гапдан кейин Отаулла ҳам, Манзура ҳам худди келишиб олишгандай бараварига Асрорга қарашди. Асрор бу сафар ҳам бошини кўтармади. Манзура “тоби қочган шекилли”, деб ўйлаб, унга танбеҳ бермади. Отауллага қараб, зуғумини давом этди:
-Агар бурунни ерга ишқалаш билан алгебрани ўрганиш мумкин бўлса, демак сен “Гиннеслар китоби”га кирар экансан. Бунинг учун сен аввал бизга игрик баробар арктангенс функция, унинг хоссалари ва графигини тушунтириб бер.
-Устоз, олдинги дарсда тушунтириб берилувди шекилли?
-Сен қайтадан тушунтир. Бу функция қайси функцияга тескари эканидан бошла-чи?
                Отаулла яна нажот тилаб Асрорга қаради. Асрор буни сезмади. У ўз хаёлларига банди бўлиб дафтарига тушунарсиз нарсалар чизарди. Беихтиёр “Г” ҳарфига ўхшаш белги чизди. Сўнг унга сиртмоққа ўхшаган белги чизиб, унга қараб турди-да, миясига гурзи урилгандай бўлиб, чўчиб тушди. Шакл устидан бетартиб равишда чизиб, ўчирмоқчи бўлди. У гарчи бу онда синфда ўтирган бўлса-да, хаёлан ўзга оламда эди.
                 Отаулланинг гапни айлантиришларидан  тоқати тоқ бўлган Манзура ваъдасини бажариб, аввалги дарсда қўйган  “икки”сини жуфт қилгач, қўлига бўр олиб вазифани ўзи тушунтира бошлади. Отаулла жойига қайтаётиб “устозингга айтиб қўймаганмидинг?” деган маънода Асрорни туртиб ўтди. Суронли хаёлларига банди Асрор унга қараб ҳам қўймади.
Танаффусда ҳам, кейинги дарсларда ҳам Асрорнинг чеҳраси очилмади. Бу кунга белгиланган мактабдаги ташвишлар хотима топганини билдирувчи қўнғироқ чалингач, енгил хўрсиниб, қаддини кўтарди. Дилфуза унга қараб-қараб турди-да, синфдан шошилиб чиқиб кетди. Унинг изидан йўл олган Асрор кўчада атрофга олазарак қараб Дилфузани қидираётганда ёнида  Зоирнинг қандай пайдо бўлганини сезмай ҳам қолди.
-Ҳали нима учун ёлғон гапирдинг?-деди Зоир уни енгил туртиб.
-Нима дебман?-Асрор  “ҳамма нарсага бурнингни тиқаверасанми?” дегандай унга норозилик билан қараб қўйди. Зоир бу қарашнинг маъносини англамагандай, унга тик қараб сўради:
-Ғайрат қанақа мусобақага кетибди?
-Қанақа мусобақага кетганини  келганида ўзидан сўрайсан. Мен қаердан биламан?
-Уни тренер ҳайдаб юборганини сенга айтувдим-ку?
-Битта тренер ҳайдаса, бошқаси олади. Бунақа зўр спортчи хор бўлмайди.
-Менга қара, сен-чи бошқа одамнинг қулоғига лағмон иласан, тушундингми?-Зоирнинг жаҳли чиқиб, илгарилаб кетмоқчи бўлди, лекин икки қадам босиб тўхтади.- Дилфузни кутяпсанми?
-Шундан бошқа ишим йўқми?
-Башаранг айтиб турибди, кутяпсан. Лекин овора бўлма, ҳали бери чиқмайди. Уни Қориева хонасига олиб кириб кетди. Сени деб балога қоладиган бўлди қиз бечора.
-Нега мени деб... Ахир у менга сингилдай...
-Биламан, менга тўнғиллама. Лекин улар,-Зоир шундай деб мактаб биноси томон имлади,- билмайди. Билишни ҳам исташмайди. Менга қара, ҳалиги пулни ростданам аданг қайтариб бердиларми?
-Ишонмадингми?
-Ёлғон гапириш учун ҳам одамда калла бўлиши керак. Сенда шу калла йўқ. Биринчидан: агар пулни аданг қайтариб бергандайди, аввало олмаган бўларди, кейинроқ фикри ўзгарган бўлса, газетани очмасдан қайтарарди. Сен пулни бошқа газетага ўрагансан. Иккинчидан, биз берган пулларнинг элликтаси мингталик, қолгани беш юзталик, икки юзталик эди. Сеники фақат бели букилмаган мингталик экан. Мен адангни биламан. Пулни қайтаришига ишонмайман. Сен бошқасан, аданг бошқа. Сен хумда катта бўлган боласан. Гоҳи-гоҳида хумдан бошингни чиқариб қараб қўясан-у, кейин яна димиқиб яшайверасан.
-Бу нима деганинг?
-Сен математикадан бошқа китоб ўқимайсан. Виктор Гюго деган ёзувчининг “Кулаётган инсон” деган зўр бир асари бор. Ўшанда болаларни хумда боқишлари ҳақида ёзган. Бола хумда яшайверганидан кейин унинг танаси ҳам шу хумга ўхшаб бесўнақай бўларкан. Сенам шунақасан. Фақат сенинг танангни эмас, рухингни ҳам хумга тиқишган. Одамга ўхшамайсан сен.
-Нега ўхшамас эканман?
-Менга қара, довдир десам довдирмассан, гўл десам гўлмассан. Аданг нима деса кўнаверасанми? Математиклар лицейидан индамай кетишингни қара, галварс! Адангга беш йил чилдирмакашлик қиларсан, балки ўн йилдир. Кейин-чи? Бошқа бир отарчининг қули бўлиб юрасанми? Қийин формулаларни ечишга етган ақлинг, шунга етмадими?
-Ўзингга жуда-а бино қўйиб, менга ҳадеб ақл ўргатаверма. Бу вақтинчалик иш. Мен ўқишни ташлаганим йўқ-ку? Ҳозир адамга ёрдамим керак. Янги уйимиз битса, кейин ўзимнинг йўлимдан кетавераман.
-Хўп, аданг янги уй қураётган экан, сен саройларингнинг битиши умидида  экансан. Анави қаланғи-қасанғи безори ошналаринг орасида нима умидида юрибсан?
-Буни сенга минг марта айтдим. Мен борлигим учун улар сенларга тегишмайди. Бўлмаса ҳар куни чўнтакларингни қоқиб олишарди.
-Бу чўпчагингни бошқаларга бориб айт. Шахсан менинг яқинимга йўлай олишмаслигини биласан. Сен эса... қўрқоқсан. Сен бизни деб юрганинг йўқ. Ўзингнинг қўрқоқлигинг учун улардан нари кетолмайсан. Агар хоҳласанг, сени мен улардан ҳимоя қилишим мумкин.
-Сен ўзингни бил.
-Сенам ўғил бола бўлганингдан кейин эркакка ўхшаб юр. Қўрқоқлик қилаверма. Нари борса бир-икки урар ё тепар, ўлиб қолмайсан. Лекин ўғил бола деган номингни тозалаб оласан.
Зоирнинг дашномлари бўғзига келган Асрорнинг ранги ғазабдан дув қизариб кетди:
-Ўзингни бил, деяпман!-деди бўғилиб.
Зоир ҳаддидан ошганини фаҳмлаб, тезда чекина қолди.
-Бўпти, ўзимни билсам билдим,-деди мағлуб одамнинг оҳангига кўчиб.- Боя берган пулингни нима қиламиз? Ўзинггга қайтариб берайми?
-Мен сен ўйлаганчалик номард эмасман.
-Унда зўр гилам оламиз.
-Яхши ўйлабсан.
-Мен ҳечам ёмон ўйламайман,-Зоир шундай деб елкаси билан дўстини бир туртиб қўйди-да, қадамини тезлатиб ундан узоқлашди.
Чорраҳада икки дўстнинг бири ўнг, иккинчиси чап томон бурилиб, ажралдилар. Мақсадсиз қадам босиб бораётган Асрор Зоирнинг гапларини ўйлади. Зоирнинг кун тартиби унга маълум: ҳозир уйига бориб ювинади, овқатланади, китоб ўқийди, бир соатча кўча айланади, кейин дарс тайёрлашга ўтиради... “Менга “хумда ўсяпсан” , дейди. Ўзи-ку, хумда яшаётган, бир хил ўтади кунлари,-деб ўйлади Асрор.-Гап деса қоп-қоп... Гапларига қараб, ҳаёт қонунларини шу боланинг ўзи кашф қилганми, дейсан…”

                       

 
Кейинги »