ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
3.
30 апрель. Соат 13.30. Шаҳарнинг шимоли - мағриб томони.
Сувоқлари шўралаб, палаҳса-палаҳса бўлиб кўчаётган мактаб зали бугун гавжум эди. Бу зал, тахталари чирий бошлаган бу саҳна мактабни битирувчиларнинг шодиёналарига кўп йиллар мобайнида гувоҳ бўлиб келган. Ҳар йили шу пайтда тантанага тайёргарлик кўрилади. Аммо бу йилгиси ўзгача руҳда бошланди. Бу йил ўн биринчи синф ўқувчилари кузатилгач, кейинги йил сўнгги битирувчиларга оқ йўл тиланади. Энди болалар бу мактабда тўққизинчи синфга қадар ўқишади. Кейин ким коллежга, ким лицейга кетади, кимдир отасининг қанотида “тирикчилик” деган “мактаб”га шўнғийди. Шу боисданми, бу йилги тантана тайёргарлигига фақат шодиёналик эмас, маҳзунлик ҳам ҳукмрондек сезилади. Шунинг учунмикин, болаларни машқларга жалб этиш аввалги йилларга нисбатан оғирроқ кечарди. Олдинги тантаналарда қувониб, бажонидил иштирок этган Асрорда ҳам ҳафсала йўқ эди. Бугун дарсдан кейин сездирмайгина кетиб қолиш ниятида ҳовлига чиқди-ю, режиссерга йўлиқиб, тутилди. Ҳар йили тантана режиссерлиги гарданига юкланадиган ашула муаллими уни кўриб пешонасидаги терни артди:
-Кетиб қолдингмикин, деб ҳавотирланувдим. Директор ашулангни эшитиб кўрмоқчи.
-Ашула ҳали қиёмига етмади-ку?-деб ажабланди Асрор.
-Қориевадан чиққан ақл-да бу, нима дердик, хўп деймизда.
Шу гапдан кейин Асрор ноилож қолди. Ярим соатдан бери Дилфуза иккови саҳна четида ўтириб, директор жанобларини кутишади. Рақсга тушадиган қизларнинг шовқини тингандан кейин ҳам директордан дарак бўлмади. Асрор бетоқатланиб, тиззасидаги гитарасини чилдирма қилиб чертиб-чертиб қўйди-да, хўрсинди.
-Нега хўрсиниб қолдинг?-деди Дилфуза.
Асрор кутишдан юраги тошиб хўрсинган бўлса-да, жавоби бошқача бўлди:
-Бир йил чидаб берсак, бизни худди шу ерда кузатишади. Қориева опанг айтганидек, катта ҳаётга парвоз қилиб кетамиз.
-Қўй, гапирма,-деди Дилфуза уф тортиб.- Бу ерда яна бир йил ўқишим кераклигини ўйласам, юрагим така-пука бўлиб кетади.
-Юрагинг така-пука бўлмасин,-деди Асрор қувлик билан кўз қисиб.-Сенинг ишинг осон. Ўқигинг келса ўқирсан, бўлмаса...
-Нима, “бўлмаса”?
-Бўлмаса...-Асрор кулиб гитара торларини чертди:-“Ҳай-ҳай ўлан, жоним ўлан...”      
-Жинни!-Дилфуза шундай деб тирсаги билан туртган бўлди. Эрка кўзларини хиёл сузди. Келинлик сарпосини кийишни қайси қиз интиқ кутмабди-ки, Дилфуза бу шодиёна онларни орзу қилмасин. Юраги ўша кунларнинг тезроқ келишини истайди, куёвлик сарупосида шу қорақош йигитнинг бўлишини тилайди. Лекин бу истак, бу тилак, бу орзу сир пардасига чирмаб ташланган. Бировга айтолмайди. Давр чархини тезроқ айлантира олмайди. Кунлар унинг қалбини куйдириб, имиллаб ўтаверади. Кузда Асрор ўқишини лицейга кўчирганида кунлар умуман тўхтаб қолгандай бўлди. Тўққиз йилдан бери ҳар куни мактабга бирга келиб, бирга кетиб юрган қиз учун уч ой оғир синов каби ўтди. Бахтига Асрор яна мактабга қайтди-ю, қизнинг тунд бағрида яна қуёш чарақлади.
Ташқаридан қараган киши бу икки ёшнинг муносабатини синфдошларга хос яқинлик деб ўйлаб, улар орасида муҳаббат ғунчаси очилаётганини сезиши осон эмас. Киши умрида бир мартагина шундай ҳузурли ҳисларга банди бўлади. Кишининг жисми хасталанса шифо тадоригини кўради. Муҳаббат дардига висолдан ўзга яна нима шифо бўлиши мумкин? Ишққа мубтало бўлган ошиққа “табиб айтар-ки: “эй нодон, бу дардни бедаво дерлар”. Икки покиза қалбга бу ширин дард мактаб ёшида ҳукмини ўтказа бошлаган экан, улар айбдор эмаслар-ку?
Асрор қизнинг шахло кўзларини иҳота қилиб турган узун киприкларга боқиб энтикди-да, фақат қиз эшитадиган қилиб пичирлади:
-“Киприги - ханжар, карашма – тиғ, кўз ташлаш – яшин, гар шаҳид бўлмоқчи эрсанг Карбало бу ердадир”.
-Нима деяпсан?-Дилфуза шундай деб  тирсаги билан уни яна туртди.-Бир хил пайтда бирам суюласан-ки…
Бу енгил турткидан Асрорнинг юраги энтикди.
-Зебуннисо бегимнинг байтларини ўқиган одам суюлган бўладими?-деб жилмайди.-Унда қуюғидан эшит. Бобур Мирзодан: “Қани Лайли билан Ширинким, алардин ноз ўргансанг, қани Фарҳод ила Мажнунким, аларга ишқ ўргатсам”. Буниси ёқадими?
Дилфуза унга жавобан лабини бурган бўлса-да, қарашлари нозли эди. “Вой савил”, деб кўзини олиб қочиши эса юрак ўйноғини фош қилиб қўйди.
Ғалат ҳолат! Икковининг истаги бир эди: қани эди, атрофда ҳеч ким бўлмаса, мактаб ҳам, ўқитувчилари-ю ўртоқлари ҳам бўлишмаса... Ҳаё зиндонидаги ҳислар озодликка чиқа қолса… Йўқ, йўқ, бу уларнинг муддаолари эмас! Фақат дилларини ўртаётган гапларини айта олишса бас. Иккови орасида ҳудди сир йўқдай. Ҳудди қарашлар юрак сирини ошкор қилмаётгандай. Фақат тил  иқрори бўлса бас. Майли, “севаман!” деб ҳайқиришга ёки “сени яхши кўраман”, дейишга журъат қила олмасин. Наҳот ўн  йил мобайнида ёнма-ён ўтирганлари ҳолда “сени ёқтираман”, дея олиш шунчалар оғир бўлса? Дилфуза айтгиси келади, бироқ, ибо йўл қўймайди. Барчага маълумки, қушларнинг модаси сайрамайди. Табиатнинг бу хушхулқи ақлли қизларда ҳам бор. Асрорнинг айтгиси келади, бироқ, қўрқади. Нимадан қўрқишини ўзи ҳам билмайди.
Асрор дил изҳорининг мавриди эмаслигини англаб, гапни бошқа томонга бурди:
-Дилфуз, шу бугун ҳечам ашула айтгим келмаяпти. Секин жўнаб  қолайлик.
Бу таклиф қизга маъқул келиб, ўрнидан қўзғолганида зал эшиги очилди-ю директор, унинг изидан ўринбосари, кейин эса режиссер кўринди. Режиссер чаққон ҳаракат қилиб олдинга ўтди-да, қаттиқ-қаттиқ қарсак чалиб, болаларнинг эътиборини ўзига тортди:
-Диққат! Диққат! Қизлар, саҳнани бўшатинглар. Асрор, сендан бошлаймиз.
Асрор саҳнанинг чап, Дилфуза эса ўнг томонидан жой олдилар. Асрор гитарасини чертиб, оҳангни бошлагач, икковлари бир-бирлари сари аста-аста юрдилар. Дилфуза Асрорнинг назарида юриб эмас, фаришта мисол енгил сузиб яқинлашгандай бўлди. Йигитча қизнинг ҳаракатларига маҳлиё бўлган ҳолда қўшиқни бошлади:
                          Кимлар бу йўллардан юрмаган ахир,
                          Ийманиб, бир-бирин қўлин ушлашиб.  
                          Бир ҳисга икқиқат бўлганча асир,
                          Бахтидан шодумон кўнгил хушлашиб.
Дилфуза унга яқинлашгач, “Бугун биз юрибмиз, бугун биз юрибмиз, эртага ўзга”, деб жўр бўлгач, сўнг ширали овози билан қўшиқни ўзи давом этди:
                          Ойдинли тунларнинг сеҳрига мафтун,
                          Кимлар сезмай қолган отганини тонг.
                          Орзу қоясига тирмашиб бетин,
                          Висол онларига етолган одам.
Асрор “Бугун бизлар етдик, бугун бизлар етдик, эртага ўзга”, деб жўр бўла туриб қизга муҳаббатли нигоҳини қадади-да, қўшиқни давом эттирди:
                          Анҳор мавжларидай тинимсиз хаёл,
                          Яна ёр қошига чорлар севишмак.
                          Эшигин чертаман, чопиб чиқар лол,
                          Тушунар буни ким, севиб севилса.             
Дилфуза “Бугун биз тушундик, бугун биз тушундик, эртага ўзга”, деб жўр бўлаётганда Асрор директор ўринбосари Қориевага беиҳтиёр қараб олди.  Айни дамда Қориева “ашуласининг сўзларига эътибор беринг”, дегандай директорга маъноли боқди. Асрор бу қарашнинг оқибати яхшилик билан тугамаслигини тушуниб, ғижинди. Ҳатто қўшиқни шарт тўхтатгиси ҳам келди. Бармоқларини тордан олди. Дилфуза унинг ҳолатини сезиб, “тўхтатма!” дегандай билагидан ушлагач, аҳдидан қайтиб, торларни чертиб, қизга кулимсираб қаради. Дилфуза ҳам унга жилмайиб қараб, қўшиқни давом эттирди:
                          Баъзида шу ҳижрон тушса ўртага
                          Минг турли ғавғога қолса бошимиз.
                          Кимдир туз сепади қасддан ярага
                          Кимдир синаб кўрар гоҳ бардошимиз.
Қўшиқ шу ерга етганда иккови ҳам Қориевага қаради. Бу қараш замирида “Ярага туз сепадиган “кимдир” сиз бўласиз, хоним!” деган маъно яширинган эди. Уларнинг ҳаракатларини  киприк қоқмай кузатаётган Қориеванинг лаблари титради. Дилфуза ҳам, Асрор ҳам ундаги ўзгаришни сезишди. “Отган ўқимиз нишонга тегди!” деб қувонгандай бир-бирларига кулиб қарадилар. Энди кўтаринки руҳда, ғолиблар оҳангида, иккови жўровоз бўлиб қўшиқни якунига етказдилар:
                          Бугун биз синовда, бугун биз синовда, эртага ўзга...
                          Илк севги гувоҳи – сада ёнига
                          Бир-бирдан бехабар бориб қоламиз.
                          Барча аразларни йўйиб ёшликка
                          Ўтган ўтинчларни эслаб куламиз.
                          Бугун биз куламиз, бугун биз куламиз, эртага ўзга.
                          Бугун биз синовда, бугун биз синовда, эртага ўзга.
Қўшиқ охирлагач, Дилфуза саҳнанинг чап, Асрор эса ўнг томонига қараб аста юрдилар. Саҳна четига етгач, Асрор бармоқларини тордан олди. Зал бир неча нафаслик сукут бағрида қолди. Ижрочилар ҳам, режиссер ҳам ҳукмни кутиб, директорга қарадилар. Директор фикрини баён қилишга шошилмагач, режиссер сукутни бузиб, изоҳ бера бошлади:
-Тантанамиз шу қўшиқ билан якунланади. Битирувчилар охирида жўр бўлишиб, саҳнага чиқишади. Бу қисмни машқ қилмаймиз. Табиий бўлгани маъқул.
-Нимага?
Қориеванинг бу саволи режиссерни ажаблантирди:
-Тушунмадим?-деди у елкасини қисиб.
-Нима учун бу ашулани олиб ташламадингиз?-деди Қориева кескин оҳангда.- Мен сизга бошқа ашула қўйинг, демаганмидим?
-Дегандингиз... лекин бу тантананинг энг зўр жойи. Алмаштиришга зарурат йўқ, деб ўйладим.
-Сиз ўйламанг, айтилганни бажаринг! Сиз учун балки зўрдир. Лекин бу ер дискотека эмас, мактаб!-Қориева “гапим маъқулми?” дегандай директорга қараб олгач, яна кескинроқ оҳангда давом этди:-Яхшилаб билиб олинг: бу ер мактаб! Бу ёшдаги болаларнинг висол онларига интилишларига, ҳижронда куйишларига ҳали вақт бор. Мактабни битириб олишсин, ана ундан кейин ёр қошига учадими ё бошқа ёққами ўзлари билишади. Ашулани ўзгартиринг.
-Ахир бу қўшиқ шу тантанага  атаб махсус ёзилган.  Ҳаммага ёқди,-режиссер шундай деб директорга нажот назари билан қаради.
Директор уларнинг баҳсини тўхтатиш учун гапга аралашди:
-Қўшиқни ким ёзди?
-Асрор,-деди режисссер фахрланиб, кейин қўшиб қўйди:-Шеърини ҳам, оҳангини ҳам ўзи ёзди.
-Бунақа ашула тўқигандан кўра адабиётдан иншосини дурустроқ ёзиб берса бўларди,-Қориева шундай деб Асрорга қараб олди. Кейин режиссерга юзланди:-Биз билан баҳслашманг. Ўзгартиринг, дегандан кейин ўзгартиринг. Ҳали вақт бор, бемалол улгурасиз.
-Вақт-ку, бор, лекин бошқа ашула йўқ.-деди режиссер қайсарлик билан.
Қориеванинг ўжарлиги уникидан ҳам ошиб тушди:
-Бошқа ашула йўқ бўлса, ашуласиз тугатаверинг.
Бу талабдан кейин Асрор ўзини тутиб тура олмади. Пастга сакради-да, эшик томон юрди. Дилфуза унга сўзсиз эргашди. Режиссер “Асрор, тўхта, кетмай тур!” деганича қолаверди.
-Болларни бекорга ранжитдингиз,-деди у.-Жону диллари билан ҳаракат қилишаятувди. Бошқа мактабларда бунақа қобилиятли болаларни бошларига кўтариб юришади.
-Бошқа мактабга бора қолишсин, қаршилигимиз йўқ,-деди Қориева янада қайсарлик билан.
-Мен музика ўқитувчисиман, санъатнинг қадрига етаман. Нима яхши, нима ёмонлигини ажрата оламан. Мен сизнинг географиянгизга аралашмайман-ку?!
-Мен фақат география ўқитувчиси эмасман, директорнинг маънавият бўйича ўринбосариман. Бу билан ҳисоблашишингиз зарур!
-Сиз ҳам санъатнинг қонун-қоидалари билан ҳисоблашишингиз шарт. Санъатда ҳамма нарса тўғридан тўғри қабул қилинаверилмайди. Бундай ажойиб қўшиқни тушунмаслик учун одам тўнка бўлиши керак!
Ҳаяжондаги режиссернинг кейинги гапи Қориеванинг вужудига ўқдек қадалиб, сескантириб юборди. Лаблари гезариб, “эшитдингизми?” дегандай директорга қараб олди.
-Ҳали шунақами!-деди-ю бошқа гапира олмади. Жанжалга айланиши мумкин бўлган баҳсга директор аралашди:
-Бас қилинглар!
-Агар қўшиқ ёқмаётган бўлса, марҳамат, ўзларингга ҳавола,-режиссер шундай деди-да, ўгирилиб кета бошлади.
-Тўхтанг, ёш болага ўхшасизлар-а!-деди директор.-Менингча, қўшиқнинг ҳеч ёмон томони йўқ. Тайёргарликни шу ҳолда давом эттираверинг.
-Ахир… ашуланинг маънавий томони…-деб эътирозини бошлаган Қориеванинг гапини директор охиригача эшитмади:
-Маънавий томонидан хавотирланманг. Эскича фикрлардан қочиш керак. Биз хоҳлаймизми ё хоҳламаймизми, болалар муҳаббат ёшига кириб бўлишган. Табиий жараённинг йўлини тўсишда маъно кўрмаяпман.
-Тушунмаётган бўлсам,  маънавиятни мендан олиб қўя қолинг.
-Буни бошқа жойда, бошқа вақтда гаплашамиз. Ҳар ҳолда ўқув йили  якунлангунича вазифангизни бажарасиз.
Директор шундай дегач, изига қайта бошлади. Залга ғолиб одамнинг юриши билан кириб келган Қориева энди унга эргашишни ҳам, жойида мағлуб одам шармандалиги билан қолаверишини ҳам билмай, бир зум қотиб турди. Режиссерга нафрат билан қаради. Режиссер “қалайсиз опажон!” дегандай жилмайиб қўйгиси келди. Лекин бу жилмайиши тутаётган оловга мой каби сепилиб, аланга олишини тушуниб, нигоҳини олиб қочди. Қориева “ҳали қараб тур!” деб унга заҳрини сочди-да, тез-тез юриб, залдан чиқиб кетди.
                                                  
                                               

 
Кейинги »