ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
     26. Гирдобдаги кўз

Асрор ўзи ҳам билмаган тарзда қаҳвахона сари юрди. Ичкарида Қамариддин кўринмагач, атрофга олазарак қаради. Тўдага яқинда қўшилган икки бола интернетклуб яқинида писта чақиб турарди. Асрор уларга эътибор бермай ўтиб кетди. Бир-икки кун аввал анҳорга яқинлашса юраги орқасига тортиб кетаётганди. Марҳум сувдан сапчиб чиқиб, унинг ёқасига ёпишиб олаётгандай эди. Бугун оёқлари шу анҳор ёқасига бошлади. Не ажабки, бу сафар сув юзасида у одамнинг кўзлари кўринмади. Лойқа сув “ҳамма сирларни ёпиб юбордим, ҳотиржам юравер”, дегандай оҳиста оқади. Бу сокинлик Асрорнинг  ҳадик билан тепаётган юрагига далда берди. Бироқ, одам ўлдирилган ерга етганда ўзи сезмаган ҳолда тўхтаб қолди. Яна ҳаммаси кўз олдида қайта гавдаланди:
...Дилфуза кетмоқчи эди, Ғайрат йўлларини тўсди. Кейин...кўприк томондан у одамнинг қораси кўринди. Ғайрат сигарет сўради. Кейин... мушт туширди. Кейин… Ғайрат сонини чангаллаб олди.  Асрор  тепди... У нима учун қўшилди? Балки у одам Қамариддин тепганидан кейин ўлгандир?
Сувнинг жимир-жимир юзида кўринган мурда майин сув тўлқинлари узра ёнбошлаб олди-да, Асрорга жилмайиб қараб гап бошлади:
“Бу ёққа келсанг-чи... Мен сенинг гуноҳингдан ўтдим. Аммо милиция кечирмайди, олиб бориб қамамагунича тинчимайди. Эҳтимол, сени отишар. Чунки мени сен ўлдиргансан. Азобланиб юрганингдан кўра, келақол, бирга-бирга яшаймиз. Ташвишлар йўқ бу ерларда. Мактабдагиларинг жиғингга тегишмайди, милиция қидирмайди. Сени биров “қўрқоқсан” деб ҳақоратламайди. Яшаб нима қилдинг, кел, елкаларимда кўтариб юрай сени... Сен менга кераксан, жуда-жуда кераксан...”
Ўликнинг кейинги гаплари Асрорнинг қулоғи остида қайта-қайта жаранглади.Сув бирдан ҳаракатга келиб, мурда ҳудди беланчакда ётгандай чайқала бошлади. Беозор мавжлар борган сайин катталашиб, денгизнинг аёвсиз тўлқинига айланди. Тўлқинлар ўликни отиб ўйнади-да, сўнг ютиб юборди. Бундан қўрққан Асрорнинг вужудини титроқ қоплаб, тисарилди.
-Бу ерда нима қиляпсан?
Ваҳима тўрига ўралиб турган Асрор орқа томондан келган бу овозни эшитиб, баттар чўчиб тушди. Кескин орқасига ўгирилиб, Қамариддинни кўргач, “ўзингиз нима қилиб турибсиз?” дегандай унга анграйиб қараб қолди.
-Нима бор сенга бу ерда?-Қамариддин шундай деб уни  туртди.-Серрайма! Қани, юр-чи! Бу атрофга қадамингни босма, дегандим-ку?! Башканг ишлайдими сенинг?
Асрор мутелик билан унга эргашди. Соҳилдан узоқлашишгач, Қамариддин уни саволга тутди:
-Ғайратникига бордингми, пулни онасига бердингми?
-Нима деб бераман?
-Баҳона топиш қийинми? Китобим бор эди, деб битта китобини олгин-у “варақларининг ичидан чиқиб қолди”, деб бер. Бозорда аравакашлик қиларди, де. Тушундингми? Жўна энди, қури!
Дарвоза атрофини супуриш учун кўчага  чиққан Талъат уларни кўриб, ҳаракатларини кузатди. Асрор аста-аста юриб узоқлашгач, Қамариддин орқа томондан кимнингдир кузатиб турганини ҳис қилиб, кескин ўгирилди. У янглишмаган эди: бу томон тикилиб турган Талъатни кўриб, кўнгли ғашланди. Талъат Қамариддиннинг ўзи томон тикилиб турганини кўриб, тез-тез супура бошлади. Унинг бу ҳаракати ҳам Қамариддиннинг сезгир нигоҳидан четда қолмади.
Ҳалокатнинг бошланаёганидан дарак берувчи бу манзарадан бехабар Асрор катта йўлда ваҳима тўридан бироз ҳоли бўлди. Бироқ, икки чақиримча юриб, ўнг томон бурилганда яна анҳор соҳилига чиқиб юраги увиша бошлади. Ҳатто оёғи ўзига бўйсунмай қўйди. Шарт орқасига бурилиб кетмоқчи ҳам бўлди. Аксига олиб, Ғайратникига бундан бошқа йўл йўқ. Бу ерданми ё яна уч-тўрт  чақирим нариданми, барибир анҳорни кесиб ўтишга мажбур.
Асрор кўприкка яқинлашиб, кўзи анҳор сувига тушди-ю, нафаси бўғзига қадалди: анҳор тубидан худди ўша одам қараб тургандай туюлди. Кўприкдан ўтаётганида яна эсхонаси чиқди: бу сафар мурда сув юзасига қалқиб чиққандай бўлди. Асрор кўприкдан югуриб ўтганини ўзи ҳам сезмади. Ғайратнинг уйига яқинлашганида нафас ростлаб, қўрқоқлиги учун ўзини ўзи койиди.
Кўп қаватли бинолар сафининг адоғидаги   тўққиз қаватли иморат Ғайрат яшайдиган уйни “Мана ҳозир янчиб юбораман”, дегандай савлат тўкиб турибди. Йигирма беш йил аввал Ғайратнинг бобоси қуриб кетган икки уй бир даҳлиз тўкилай-тўкилай деб қолган. Бобосининг ўлими туфайли битмай қолган айвон ҳали ҳам ўша-ўша – чала. Ғайратнинг отаси болалигида оёғини синдириб олганми ё туғма чўлоқми, Асрор билмайди, ҳар ҳолда ҳассасиз юролмайди. Қалдирғоч мўйловига зеб бериб, сочни устарада қирдириб, дўппини чапаничасига қийшайтириб кийиб юрадиган бу одамнинг меҳнатга тоби-тоқати йўқ. Шамолласа аксиришга ҳам эринадиган ота ўн бир боласининг нима еб, нима ичиши лозимлиги ҳақида ўйлаб ҳам қўймайди. Ҳаммасига Ғайратнинг онаси балогардон. Асрор қачон бу уйга келса уни иш устида кўради. Ҳозир ҳам у молга терт қораётган эди. Асрорнинг саломини эшитиб, қаддини ростлади-да, алик олди.
-Келавер, Асрор болам,  ойинг эсонгинами? Ҳа, тинчликми, туришинг сал бошқачароқ?
Ёлғон гапга унча ўрганмаган Асрор мақсадини дарров айта олмади.
-Рисолат опоқи, Ғайрат битта китобимни олувди,-деди у ҳудди айбдор одамдай.
-Санқи ўртоғинг келгани йўқ хали. Боксларига илойим қирғингина келсин. Онани она демаса, отани ота демаса, юргани юрган, санқигани санқиган.
-Мусобақаси тугаса, эрта-индин келиб қолади.
-Келмай гўрга борармиди, келади мулла минган эшакдай бўли-и-иб. Нега қаққайиб турибсан? Ичкарига кириб қара-чи, нарсалари қаерда туришини биласан-ку? Сендан китоб олиб нима қиларкан, кошки китоб ўқийдиган бола бўлса.
Рисолат шундай деб яна эгилганича ишини давом эттирди. Асрор уйга кириб гўё китоб ахтарган бўлди. Ҳолбуки, қидиришга ҳожат йўқ, синган оёқ ўрнига ғишт қўйилган майиб хонтахта устида уч-тўрт ўқув дарслиги чанг босиб ётарди. Асрор қўлига илинган китобни олиб, чангини қоқди. Ҳовлига чиқиб опоқисига яқинлашди-да, пулни узатди.
-Рисолат опоқи, китобнинг ичидан чиқди.
Рисолат қаддини кўтариб бир пулга, бир Асрорга қаради.  Дасталанган мингталик пул уни ҳайратга солди. Қўлини этагига артиб, пулларни қўлига олди-да, у ёқ-бу ёғини айлантириб кўрди.
-Ростакам пулми?-деб сўради соддалик билан.
-Ростакам бўлса керак...-Асрор шундай деб осонгина қутулмоқчи эди, Рисолат яна бир савол билан уни тўхтатди:
-Бунча пулни қаердан олганийкин?
-Билмадим дарсдан кейин бозорда арава тортиб юрарди... йиққандир?
Рисолат бу жавобдан қониқмади:
-Йиққандир? Нимага йиғади?  Қани,  кўзимга қара-чи, сен ёлғон гапиролмайсан, эсли боласан. Қуриб кетмагуримга ўхшамайсан. Тўғрисини айт, ўғирладими?
Бу саволни эшитган Асрор сири фош бўлгандай чўчиб тушди. Ҳатто тайинли жавоб қайтаришга сўз тополмади:
-Айтдим-ку?-деди довдираб.
-Айтганинг қурмасин, сенинг. Арава тортиб шунча пул топиб бўларканми?
-Топса керак... ёки мусобақада ютганига мукофот қилиб беришгандир.
Асрорнинг бу гапи Рисолатни ишонтирди шекилли индамай қолди. Кейин елкалари силкиниб йиғлай бошлади.
-Пешонам шўр бўлмай ўлсин,-деди у худди ёш бола каби бурнини тортиб.- Пешонам шўр бўлмаса шу аммамнинг бузоғига тегаманми!  Эр экан, деб тегибман, туғиш керак экан, деб туғаверибман бу итваччаларни. Ўн битта туғиш менга зарилмиди, а? Болам бечора шу ёшида бозорда арава тортса-я... Мен ўлгур уни ўғри деб гумон қилибман. Сен қурибгина кетмагурнинг ҳам раҳминг келмайди ўртоғингга. Чилдирма чалишни ўргатсангу юрарди ёнларингда. Одам бўлиб қоларди.
Асрор шуни ўйламаган экан. Опоқиси рост айтяпти: Ғайрат кичкина ноғорани тиқиллатиб юрса ҳам бўларди-ку? Айтса, адаси ҳам жон-жон деб кўнарди. Бошқага эллик минг бергандан кўра, Ғайратга беш минг бериб қутулганидан ҳатто қувонарди. Эҳ, аттанг… “Бу ишлар тинчиб кетса, ёнимга оламан”, деб қарор қилди Асрор. Рисолат эса  ҳасрат дастурхонини баралла очиб, дардини тўкаверди:
-Нимага Худонинг қаҳрига учрабман, билмайман. Бошқаларга ўхшаб олдири-и-иб ташлайверсам ғазаб қилса майлийди. Худонинг бергани, деб туғаверган бўлсам, энди насибасини бермайдими? Сен билмайсан, баъзан ҳафтада бир марта қозонга гўшт тушади.
Ношукурликнинг бу оловли тошлари Рисолатнинг тилидан эндигина учаётгани йўқ. Учраган танишига ҳасрат дастурхонини очиш унинг одатига айланиб қолган. Унга шу пайтгача ҳеч ким “Яратганга шукур қилавер, Худо билан ҳадеб ҳақ талашма, сабр билан яшасанг, мукофотингни фарзандларинг улғайгач тўла-тўкис оласан”, деб ҳидоят йўлини кўрсатмаган. Иймоннинг ярми шукур, ярми сабр эканини инсоф эгаларидан бири яхшилаб тушунтириб қўйганида ўғлининг ўртоғига бу гапларни айтмаган бўлармиди...
Асрор Рисолатнинг гапларини эшита туриб “рост гапиряптиларми ё лоф уряптиларми”, деб ўйлади. У бирон бир оила гўштга ё нонга муҳтождир, деб ўйлаб ҳам кўрмаган эди. Унинг назарида муҳтожлик ўтмиш ҳақидаги киноларда қолиб кетган, ҳозир ҳамма ерда тинчлик, тўқчилик эди. Ҳозирги гапларни эшита туриб, ўзича ҳисоб-китоб қилди: ўн уч жон кунда эл қатори гўшт-нон ейман деса... пул чидайдими? Нон-чойга етиб турса ҳам катта гап! Демак… Асрорнинг адасидан ранжиши ноўрин. Еб-ичириш, кийинтириш осон эмас экан-да? Асрор шу ёшга етгунча атрофига зийрак разм солмаганидан ажабланди. У ҳаёт ҳақида фикрини серҳашам тўйлар, раққосаларнинг устидан пул сочувчи бойваччаларга қараб бичаркан. Шундай ёнгинасидаги одамларнинг, хатто энг яқин дўстининг бундай яшашига эътибор бермаган экан. “Ғайратнинг адаси роса дангаса-да”, деб қўя қоларкан. Ота дангаса бўлмаган тақдирда ҳам рисоладагидай яшаш осон эмаслигига ақли етмаган экан. Мана ҳозир  шу оддий ҳақиқатни кашф этиб, ақли лол бўлиб турибди.
Асрор бу ҳасратни аввал келганларида ҳам эшитган, аёлни қандай овутишни билмай тоқат билан тураверган эди. Ҳозир ўзининг дарди ўзига етиб тургани учун ҳасрат дастурхони ёпилишини кутиб ўтирмай, опоқисининг гапини бўлди:  
-Мактабни битирсам ўзим ансамбл тузаман, шунда доим ёнимда олиб юраман.
-Бу гапинг маънили бўлди, болам. Сен билмайсан, болам, менга жуда қийин. Амакинг ўлмагур инвалид бўлиб инвалидмас, одам бўлиб бутун одаммас. Ишга бўйни ёр бермайди. Ейди, ичади, ётади. Қурибгина кетмасин. Бутун умидим шу Ғайратимда. Кичкиналигида Худо неча марта қайтариб берган-а болагинамни. Касал бўлавериб, касал бўлавериб, икки йил мактабдан қолиб кетувди бояқиш. Кейин ўзини тутиб олди-ю барибир кўнглим ғаш-да... Юрагим сезиб турибди, Худо сақласин, дейману лекин... санқигани санқиган, пешонамга сиғмайди шекилли... Тўғрисини айт, ростданам мусобақаси ўлгурдами?
-Рост, у кикбоксингдан роса зўр.
-Ютса мукофотга пул беради, деганинг ҳам ростми?
-Рост.
-Қанча беришади?
-Билмайман.
-Пул беришса гўрга-я, башарасини кўкартирганига яраша бир кам-кўстимизга яраркан. Болагинамнинг ақли жойида, бекорга пул йиғмаган, опасини узатадиган бўлиб турибмиз, асқотади.
-Опоқи, мен кетдим.
Асрорнинг аҳдини эшитган Рисолатнинг гаплари охирлаганмиди ё болага гапириш бефойдалигига фаросати етдими, ҳарҳолда ҳасрат дастурхонини тезгина ёпа қолди:
-Бўпти, бора қол. Ойингга айт, бир келиб, гаплаши-и-иб юрагининг чигалини ёзиб кетсин.
Асрор бу таклифни онасига айтиши мумкин, онаси келиши ҳам мумкин. Аммо бу аёл “гаплаши-и-иб ўтириш”га вақт топа олармикин?
Асрор опоқиси билан хайрлашиб, анҳор ёқалаб кўприк сари юрди. Кўприкка етай деганида ўрамага кўзи тушиб, беихтиёр тўхтади. Сув оқизиб келган хасларни гирдоб “хўплаб” ютарди. Ўрама хасларни ўрай-ўрай тўсатдан битта кўзга айланди. Каттагина кўз – ўша одамники! Худди бир кўзини юмиб, иккинчисини Асрорга қадаганга ўхшайди. “Кўрдингми, энди менсиз болаларимнинг аҳволи нима бўлади, ким боқади уларни?..” Асрор  тепганида у ғалати овоз чиқарганди. Ҳозир ўрамадан келган овоз ўша одамникига ўхшаб кетди. Асрор чўчиб, орқасига тисарилди. Кейин сувга қарамасликка тиришиб, тез-тез юрганича кўприкдан ўтиб кетди.

                   

 
Кейинги »