ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
                    37. Икки хил ёвузлик

Акмал Бердиёровни кузатиб, Бўронга телефон орқали маълумот бериб турган одам адашмаганди. Микроавтобусда чиндан ҳам тезкор гуруҳ аъзолари ўтиришган эди.  Милиция иш услубини яхши билувчи Бўрон режа тузишда барча икир-чикирларни ҳисобга олган эди. Атрофни  занжир ҳалқаси сингари ўраб олган  ходимларнинг ҳар бири қайсидир панадан нотаниш одамнинг чиқиб келиб, Бердиёровга рўпара бўлишини кутишарди. Бўрон телефонда ҳотиржам гаплашишни бошлаганидаёқ Соли Муродов Бўроннинг лақиллатаётганини англагандай бўлди.
-Атрофни ўраб олганимизнинг фойдаси йўқ,-деди у.-Қўнғироқ қилган одам бу ерда эмас.
Тезкор гуруҳ раҳбари бошқа, капитаннинг қарор қабул қилишга ҳаққи йўқ эди. Маслаҳат тарзида айтадиган гапи чўлга томган ёмғир томчиси каби сингиб кетиши мумкинлигини яхши биларди. Гуруҳдагилар орасида ёши каттароғи, тажрибаси кўпроғи ўзи бўлгани учун фикрини яширмай баён этган эди. Бундай жойда, ёш, тажриба эмас, амал курсиси муҳимроқ эканини ҳисобга олмагани учун афсусланди.
Воқеа Бўрон чизган режа асосида давом этаверди. Акмал Бердиёровнинг машинаси жойидан жилиши билан таъқиб бошланди. Яхшики, Соли Муродовни бу таъқибдан халос этишди. У бундан фойдаланиб, Ғайрат Ахтамов шуғулланадиган кикбоксинг клуби устози билан учрашди. Ишхонасига қайтганда навбатчи вазирликдан йўқлашаётганини хабар қилди. Хонасига кирганда эса Москвалик дўсти қўнғироқ қилиб Бўронга тегишли дастлабки маълумотларни айтди-да, гапига:
-Хуллас, Бўрон биз томонларда айёрлиги билан ном чиқарган. Бир неча жиноят унга  бориб тақалади, бироқ далил-исбот йўқлиги учун қўлдан осонгина чиқиб кетади. Бир соатлардан кейин дўстлар унинг суратини беришади. Илтимосинг ошначилик доирасида бўлгани учун ишхонангга эмас, электрон почтангга юбораман. Уни биз томонлардан изламоқчи бўлсанг, адашасан. Одамларнинг айтишича, у юртига кетган. Демак, ўша томондан қидир, ўзинг айтмасанг ҳам, Бўрон билан бирга қамоқда ўтирган юртдошларини суриштириб бераман. Агар юртига кетган бўлса, улар билан топишади,-деб хулоса ясади.
Соли Муродов унга миннатдорлик билдириб, меҳмонга яна бир марта таклиф қилгач, калаванинг учини топгандай мамнун бўлди. Вазирликка қуруқ бормади. Бўрон ва Акмал Бердиёров муносабатларига доир далил ҳамда таҳминлари Бошқарма бошлиғи учун ҳам аҳамиятли эди.
-Айёрлигини бугун намойиш қилди,-деди бошлиқ, унинг гапларини тинглагач.-Йигитлар у қўнғироқ қилган жойни аниқлаб,  боришиб мажақланган телефондан бошқа нарса топишмади. Яна пачоқланган мундштук ҳам топилган, лекин уларникими ё қурилишдаги ишчиларникими, аниқлаш керак.
-Мундштук?-Соли Муродов Талъат суҳбатлашган қўшниларнинг гапини эслаб, бошлиққа айтди.
-Ташлаб кетишдан мақсади нима? “Кимлигимни билиб олларинг”, демоқчими? Мундштук бекорга қолдирилмаган. Бунинг тагида ҳам зўр бир айёрлик ётгани аниқ.
Соли Муродов бошлиқ хонасида ўтирган дақиқаларда кун бўйи ит ҳолига келиб чарчаган Акмал Бердиёров уйига қайтмоқда эди. У қоронғи тушгунига қадар шаҳар кўчаларида бемақсад кезди. Қанча ҳаракат қилмасин, дум бўлиб илашган икки машина таъқибидан қутилиб кета олмади.
Уйида уни мудҳиш манзара кутарди. Уйи эшигининг қулфланмагани унда ҳавотир уйғотиб, ичкарига писибгина кирди. Ҳаммаёқ жимжит эди. Бирон шарпа эшитиш умидида даҳлизда қотиб турди. Кейин аста-аста юриб, ичкари кирди. Меҳмонхона бесаранжом эди. Юраги ҳовлиқиб, ётоқ эшигини очди. Очди-ю гўзал хотини билан қўриқчисининг тўшакда ётганини кўриб, жони чиқиб кетай деди. Яхшики, қўлида қуроли йўқ эди, бўлгандами, ўйлаб ҳам ўтирмасдан икковини шартта-шартта отиб ташларди. Аввалига уларни ухлаб қолишгандир, деб ўйлади. Қўриқчини тепди. Ҳаракат сезилмади. Қўлидан тортиб, тўшакдан пастга туширди. Шунда унинг гардани кўкарганини кўриб, шошилганича билагини ушлади. Томири билинар-билинмас урарди. Уни ўз ҳолига қўйиб, хотинига қаради: гўзал жувоннинг баданида соғ жой қолмаган эди. Кўкарган, тишланган баданни кўриб Акмал инграб юборди. Хотинини ўлган, деб ўйлаган онда жувон ожиз ингради. Шундан кейингина у аёлнинг қаддини кўтариб, ҳушига келтирмоқчи бўлди. Эплолмагач, таниш докторга телефон қилди.
Тонгга қадар унинг ўзи ҳам бедор юрди, доктор ҳам мижжа қоқмади. Субҳга яқин қўриқчи ҳушига келиб, йўлакда икки йигит тўсатдан ташланиб қолганини айтди, бошқа нарсани эслолмади. Акмал уни тепиб-тепиб кўчага чиқариб ташламоқчи эди, аммо докторнинг ҳузурида ўзини тийди. Тишларини ғижирлатиб “сен одаммас, бир қоп ахлатсан”, дейишдан нарига ўтмади.
Кун ёйилганда хотини ҳам ҳушига келди. Ўрнидан туролмаган бўлса ҳам доктор “энди ҳавотирга ўрин йўқ, менинг ишим битди, бу ёғига ўткир руҳшунос мутаҳассис керак”, деб ҳақини олди-ю бу воқеани сир тутишга ваъда бергач, жўнаб қолди.
Акмал Бердиёров нима қилишини билмай гангиб ўтирди. Бўрон маҳоратли ва кучли боксчи каби уни ринг бурчагига сиқиб бориб, ўлим зарбаларини бера бошлаган эди. Ҳал қилувчи зарбага чап бериш учун нимадир қилиши шарт эди. У “илгариги оламимни бутунлай тарк этдим”, деб хато ўйларди. Акмалнинг тарк этгани тўғри, аммо шайтанат олами уни ўз бағридан бутунлай чиқариб ташламаган эди. Бу оламни тирик ҳолда тарк этиш оғир масала эканини у унутиб,  катта хатога йўл қўйганди. Айниқса хиёнатнинг унутилмаслигини ёдида сақлаши шарт эди.
 Бўроннинг бир ўзи ҳужум қилаётган бўлса қўрқишининг ҳожати йўқ эди.
Бу шаҳарда яқинми йироқми, чинми ё сохтами дўст-биродарлари бор, аммо улар бундай ҳолатларда унга қалқон бўла олмас эдилар. Ўйлаб-ўйлаб милицияга, аниқроғи Соли Муродовга учрашишга қарор қилиб, телефон рақамини терди. Бир неча кун илгари айни шу рақамларни териб уни ҳақоратлаш даражасига етган эди. Бу сафар овозида мағлуб одамнинг оҳанги бор эди. Соли Муродов буни сезди “телефонда айтиб бўлмайдиган гапингиз бўлса тез етиб келинг, кутаман”, деди.
Акмал Бердиёровнинг гапларини капитан қизиқишсиз тинглади. Бирон бир сўзни ёзиб ҳам олмади. Акмал бу эътиборсизликни сезиб, ажабланди. У “милицияни ҳайрон қолдирадиган янгиликни айтаман, ашаддий жиноятчини ушлашга ёрдам бераман”, деб ўйлаган, Бўрон ҳақидаги маълумотларни эшитган капитан ўрнидан туриб,  қучоқлаб, миннатдорлик билдирмаса-да, тил учида бўлса ҳам раҳмат айтиб қўйишини кутган эди.
У гапини тугатиб, жим бўлгач, Соли Муродов “яна чаласи борми?” дегандай унга савол назарини тикиб кутди. Кейин қаламни бармоқлари орасида ўйнаб, ҳотиржам равишда:
-Биз буларни биламиз,-деди. Кейин афсус билан қўшиб қўйди:-Шу гапларни биринчи учрашувимизда айтганингизда ўзингизга осон бўларди.
-У пайтда амакиваччамнинг келганини аниқ билмас эдим,-деди Акмал, ўзини оқлаб.
-Сизда унинг нима қасди бор, шунисини айтмадингиз?
Акмал жавобга оғиз жуфтлаганида телефони жиринглаб қолди. У белидаги телефонини қўлига олиб, кўзгудаги рақамларга қаради-да, қизил тугмачани босиб қўйгач, деди:
-Буни... билмадим. Ушлай олсангиз… ўзидан сўрарсиз.
-Ушлай оламиз ҳам, сўраймиз ҳам,-деди Соли Муродов ишонч билан.-Фақат… унда сиз кечикиб қолмасангиз бас.
-Мен... рости, унинг мақсадини билмайман. У болаликдан бетайин эди. Отасининг қўли узун бўлгани учун тантиқ ўсган. “Букирни гўр тузатади”, дейишади-ку, қамоқда ақлини йиғиб олмаган одамдан яна нимани кутиш мумкин?
У гапини тугатмай телефони яна жиринглади. У яна кўзгудаги рақамга кўз ташлаб олгач, яна қизил тугмачани босиб қўйди-да, “Гапим маъқулми?” деган каби Соли Муродовга қаради.
-Баъзилар қамоқда ақлини йиғади, айримлар эса қасос чўғларини бир ерга тўплаб, кучли алангага айлантиради. Бу алангада ким куйиб кул бўлади? Асосий масала шунда. Букирни тўғирлайдиган гўрни кавламай турганимиз маъқулмикин?
Соли Муродов шундай деб унга синовчан тикилди. Бу нигоҳ замирида қандай маъно ётганини англаган Акмал бошқа тайинли гап айтолмаслиги сабабли кетиш учун изн сўради. Соли Муродов унинг гапларида ёлғон мавжудлигини фаҳмлаган бўлса-да, саволга тутмади. Отда ўтирган чоғида осмондан келган одамнинг дўппи тор келганда букилиб келиши унинг учун янгилик эмас. Шунинг учунми, кечаги кунни эслатиб, маломат қилиш одати йўқ. Бунақа ҳолатда маломат тошлари отишни, номарднинг йиқилган одамни тепкилашига қиёслайди.
-Амакиваччангизнинг бирон сурати борми?-деб сўради Соли Муродов.
-Қамалиб кетганидан кейин ҳамма эсдалигу хотирани йўқ қилиб ташлаган эдим.
-Нега?-ажабланди капитан.-Шу даражада тескари бўлиб кетганмисиз?
-Одамнинг ҳаёт йўли жуда гавжум бўлади. Баъзан оёқ босишга жой қолмайди. Шунинг учун йўлни тозалаб туриш керак,-деди Акмал маънодор оҳангда.
Унинг бу фалсафаси Соли Муродовга ғалат туюлди. “Ҳаёт йўли... тозалаб туриш… Худди ариқни балчиқдан тозалагандай...-деб ўйлади у,- Тозалаш фақат ўтмишни унутишдан иборатми? Эҳтимол Бўрон ҳам ўз ҳаёт йўлини тозаламоқчидир? Бу “файласуф” шуни ўйлармикин? Ўйлайди... Ариғини ўзи тозалай  олмаслигига ақли етиб, бу ерга келди. Энди ариғини исқиртлардан биз тозалаб беришимиз керакми? Демак, бу “олий зот” буюртмачилар, қўлларини балчиққа булғагилари келмаяпти, камина эса мардикор...”
 Соли Муродов шуларни хаёлидан ўтқазиб кўнгли ғашланди. Бу калондимоғнинг тумшуғини ерга ишқаб қўйиши мумкин бўлган бир-икки гап айтгиси келди-ю тилини тийди. Столи тортмасидан Бўроннинг суратини чиқариб, унга узатди. Москвадан электрон почта орқали юборилган бу суратни кўриши билан Акмал Беридиёров сесканиб кетгандай бўлди. Узатилган суратни қўлига олмади. Унга тикилиб турган Соли Муродов қошлари учганини кўрди.
-Амакиваччангизни танидингизми?-деди нигоҳини узмай.
-Танидим,-деди Акмал.
-Демак, хотира бутунлай ўчмабди. У узоқ вақтдан бери Москвада яшар экан. Кеча сизга қаердан қўнғироқ қилди? Москваданми?
-Билмайман.
-Мен биламан. Шу шаҳардан қўнғироқ қилган. Телефон қилган жойида мундштуги тушиб қолибди.
-Нимаси?
-Мундштук... Шунақа найчада чекармиди? Наша тортиш учун ҳам жуда қулай-да?
-Бунақа қилиғи йўқ эди. Балки кейин ўргангандир. Қамоқдан ҳар қанақа жинниликни ўрганиб чиқиши мумкин.
-Менинг ҳисобим бўйича амакиваччангиз ярим ойнинг нари-берисида шу шаҳарда яшаяпти. Бошпанаси қаерда бўлиши мумкин?
-Билмайман. Бу ерда мендан бошқа қариндоши йўқ. Ота-онаси қишлоқда ўлиб кетган. Синглисига хат ёзиб тураркан-у ўзининг манзилини билдирмас экан. Ўзи қамоқдан чиққанидан кейин ҳам қишлоққа келмаган.  Синглиси Масковга бориб излагандай бўлибди.
Бир томоннинг назарида “суҳбат”, иккинчи томоннинг фикрича “тергов” шу тарзда якунланай деб турганда Акмалнинг телефони яна жиринглади.
-Гаплашиб олаверинг,-деди Соли Муродов.
-Бегона одам адашиб тушиб қолаётганга ўхшайди,-деди Акмал Бердиёров кўзгудаги рақамга кўз ташлаб.
-Бегона бўлса ҳам сиз билан жуда-жуда гаплашгиси келяпти. Ноумид қилманг.
Акмал яшил тугмачани босгач, “майли, сазангиз ўлмасин”, дегандай унга қараб олиб телефонни қулоғига тутди-да, совуқ оҳангда “Ким бу?” деб сўради.
-Сен орзиқиб кутаётган одамман...
Бўроннинг овозини эшитган Акмал капитанга ҳавотир билан қараб олиб, телефонни ёққанига афсусланди. Кўчада ёки уйда бўлганида ўчириб қўя қолган бўларди. Соли Муродовнинг қизиқиш билан тикилиб турганини кўриб, жавоб қайтаришга мажбур бўлди. Телефон овози айтарли баланд бўлмаса ҳам бутун вужудини қулоққа айлантирган капитан Бўроннинг овозини эшитибоқ сергакланган эди.
-Кейин гаплашамиз,-деди Акмал бир неча нафаслик сукутдан сўнг.
-Ахлатдан қўрқяпсанми ё уяляпсанми? Сенда уят йўқ, демак, қўрқяпсан. Тиззанг нега қалтираяпти? Милисанинг қармоғига илинадиган гуноҳинг йўқ-ку? Телефонингнинг овозини баландроқ қилиб қўй, у ҳам эшитсин. Гап пойлайдиган шериклари эшитиб, у эшитмаса яхши бўлмас, а? Ахлатга ҳамма ҳасратингни айтиб бўлдингми ё чаласи борми? Ўтиришингни кўз олдимга келтиряпман: бир ахлат иккинчи ахлатдан нажот тилаб, мўлтираяпти. Мен билан кўришиш хоҳишинг ўлмадими?
-Менинг хоҳишим ўлмайди, аммо сен ўласан!-Акмал жаҳл устида шундай деб юборди-ю ўша заҳоти гапига пушаймон бўлиб, Соли Муродовга ҳавотир билан қараб қўйди.
-Фақат мен эмас, сен ҳам ўласан. Фақат ким қачон ва қай ҳолда ўлади – вақт кўрсатади. Бу дунёда ҳеч ким абадий тирик қолиб, осмонга устун бўлолмайди. Мен фол очириб кўрдим: иккаламиз узоқ яшарканмиз, ўз ажалимиз билан ўларканмиз. Сен яна икки марта уйланишга улгураркансан. Узоқ яшашингнинг битта шарти бор экан. Қанақа шартлигини фолбин айтмади, ўзинг билармишсан. Билсанг, шунга яраша иш қил. Ошналар сени бир ёқлик қилишмоқчи бўлишганда мен жонингни сўраб олганман. Ўшандан бери менинг жоним гаровда. Жигарлигимиз ҳурмати мени тиғга рўпара қилиб қўймассан. Киндик қоним томмаган юртимда таралла-бедод қилиб юрувдим, соғиниш олови ёмон бўларкан. Етмиш икки минг томиримни куйдириб юборди. Тезроқ кўришмасак, бу олов мени адо қилади. Кўришишга тайёр бўлишинг билан учрашамиз. Ўлгунингча омон бўл!
Бу тилакдан сўнг телефон узилди. Соли Муродов ҳеч нарса эшитмагандай бепарво ўтираверди. Айрим гумонлари ойдинлашгандай бўлса-да, қўшимча савол  бермади.  Учрашув онлари якунига етганини англаган Акмал ўрнидан туриб,  чиқиб кетгач, Соли Муродов вазирликдаги бошлиқни унинг ташрифидан огоҳ этди, бироқ, гумонини ошкор қилмади.
Бир неча дақиқа ўйга толганича ўтирди. Акмалнинг кириб келиши, ўзини тутишини яна қайта кўз олдига келтириб, гапларини фикр тарозусидан бир-бир ўтказа туриб қайсидир донишманднинг гапларини эслади: “Сен  ўтган умрингга қараб: “Тўғри яшай олдимми?”- деб ўзингга ўзинг савол берганмисан? Агар ишонч билан “Ҳа!” деб жавоб қайтара олсанг, буюк ишлар қилибсан экан. Кишининг оқилона китоблар битиши шарт эмас, аммо ҳаётда ўзни оқилона тута билиш мутлақо зарур! Зеро, Одам боласининг энг улуғ ижоди – оқиллик билан умр кечирмоқликдир!”
“Ниҳоятда тўғри айтилган,-деб ўйлади Соли Муродов,- оқиллик билан умр кечиришдан бошқа барча нарсалар -  бойлик орттириш ҳам, юқори мансаблар ҳам, шохона қасрлар қуриш каби ишлар ҳам ўз кўнглини тўйдиришга уринишдан бошқа нарса эмас. Қани эди, кўнгил қурғур тўя қолса...”
Дунё фалсафаси ҳақида ўй суриб ўтиришга унинг фурсати йўқ эди. Шу боис столи устидаги қоғозларни йиғиштирди. Иккинчи “Иш” бўйича фурсатни бой бермаслик мақсадида профилактика нозирини чақириб, Асрор ўқийдиган мактаб томон йўл олди.
Нозир мактаб директорига Соли Муродовни таништиргач,  у:
-Ҳаваскор безориларимиздан хабар олгани келдингизми?-деб кулимсиради. Сўнг жиддийроқ оҳангга кўчди:- Худога шукур, мактабимиз ҳозир анча тинч. Ҳамма имтиҳонларга тайёргарлик билан овора.
-Ҳамма эмасдир?-деди Соли Муродов унга гумон назари билан қараб.- Ғайрат Ахтамов деган ўқувчингиз ҳозир қаерда?-директорнинг ажабланганини сезган капитан саволига аниқлик киритди:- Ўнинчи “Б” синфидан.
-Билишнинг зарурати бўлса, озгина сабр қиласиз,-директор ўрнидан турди-да, эшикни очиб, остона ҳатламасдан котибасига буюрди:- Қориева опангизни топиб, айтинг: ўнинчи “Б”нинг журнали билан тез кирсин,-директор эшикни очиқ қолдириб, жойига қайтди.- Бу бола бирон ишкал чиқарган бўлса ажабланмайман. Туновинда қарасам, курткасини елкасига ташлаб, олифтагарчилик қилиб турибди. “Курткангни кийиб ол, бунақа юриш одобсизлик”, десам, “Кийгим келмаяпти, ярмим совқотиб, ярмим исиб кетяпти”, дейди. Бу сурбетнинг тумшуғига бир тушириб, “ана энди ҳамма ёғинг бир ҳилда совқотадиган бўлди”, дегим келди-ю  ҳаққим йўқлигидан алам қилиб қолавердим.  Тўққизни битириб коллежга кетувди. Бир ой ўқимасдан қайтиб келди. Бу укамиз,-директор профилактика нозирига имлади,- “қайтариб олинг”, деб ўртага тушдилар
-Олгингиз келмовмиди?-деб сўради капитан.
-Мактаб карвонсарой эмас-ку? Тўғрисини айтсам, сурбетлигидан ташқари ўқишга хуши ҳам йўқ.
-Коллежда ўқигиси келмаса, сиз эса ўқитгингиз келмаса, бекорчиликда юриб безориларга қўшилиб кетиши мумкин-ку?
-Бунисини билмадим. Бу сизларнинг ишингиз бўлса керак?
Директорнинг ҳафсаласизлик билан айтган бу гапи Соли Муродовга оғир ботди.
-Фалсафангиз дуруст экан,-деди у қошларини чимириб.- Ўқишга хуши бўлмаса,  гапга кирмайдиганроқ бўлса, қаёққа борса борсин, коллежга борадими ё бошқа ёққами, кетганига шукр, мактаб тинч бўлса бас, шундайми? Милиция бекор қолмасин, дейсизда, а? Ғайрат  кикбоксинг билан шуғулланармиди?
-Бундан хабарим йўқ. Жисмоний тарбия ўқитувчисини чақирайми?
-Керак эмас. Бизга шу синфда ўқийдиган Асрор ва Зоир деган ўқувчиларингизни чақириб беринг.
-Асрорними? У сизга нима учун зарур бўлиб қолди? У энг аълочиларимиздан. Яхши оиланинг фарзанди.
-Яхши бўлгани учун ҳам танишмоқчимиз.
Котиба вазифани бажариб қайтгач, директор унга навбатдаги топшириқни берди-да, капитанга савол назари билан қаради:
-Қизиқишингиз бежизмасдир. Ҳозирги болалар жиловни туттирмайдиган бўлиб қолишган. Мана, тўғрисини айтсам, энг яхшилардан деб юрганимиз Асрор ҳам қилиқ чиқарибди. Синфидаги бир қиз билан юраркан. Бир-икки марта дискотекада ҳам кўришибди. Менга айтишса, ишонмабман. Қизни-ку, тартибга чақирдик...
-Нима учун қизни?
-Қизнинг оиласи чатоқ. Онаси йўқ. Отаси мажруҳ. Қиз болани биров назорат қилиб турмаса, яхшиликка олиб бормайди. Қиз Асрорнинг бошини айлантирган.
-Акси бўлиши мумкинмасми?
-Йўқ. Асрор математиклар лицейида ўқирди. Узоқлик қилиб, дадаси мактабга қайтариб келди. Боланинг хаёли фақат ўқиш билан банд. Қизларга аралашадиган тоифадан эмас. Биров йўлдан урмаса, тўғри юриб, тўғри туради.  
Директор изоҳ бераётган дамда журнал қўлтиқлаган Қориева шошилиб кириб келди. Меҳмонлар билан саломлашгач, чақирилиши сабабини билмоқчи бўлгандай директорга ажабланиб қаради.
-Сожидахон олти йил давомида шу синф раҳбари эдилар,  ҳозир менга маънавият бўйича муовинлар. Гапимни тасдиқлашлари мумкин,-директор шундай таништиргач, Қориевага юзланди:- Дилфузанинг Асрорга салбий таъсирини гапираётувдим.
Қориева бир меҳмонларга, бир директорга қараб олиб, иккиланган оҳангда гап қайтарди:
-Аксинча: Асрор Дилфузага салбий таъсир кўрсатяпти.
Бу гап директор учун кутилмаган бўлди. Муовинига норози қиёфада боқди:
-Аввалги кунги хулосангиз бошқача эди-ку?-деди жеркиб.
-Мен ҳаммасини суриштириб, аниқладим. Айб Асрорда,-деди Қориева қатъийлик билан.
-Меҳмонлар Асрор билан қизиқишяти?
-Асрор бугун ўқишга келмади. Тўғрироғи, мактабга келаётганини кўришган, лекин ярим йўлда орқасига қайтиб кетибди.
Қориева бу янгиликни худди бирорта боладан эшитгандай гумон оҳангида айтди. Эрталаб кўчада кўрганини ошкор қилмади.
-Қаёққа кетади, нимага кетади?-деди директор аччиқланиб.
-Билмадим... Мазаси йўқдир балки. Умуман... шу ҳафта ичи юриш-туриши сал ғалатироқ. Бир-иккита дарслардан чиқиб кетган. Бу хурмача қилиғига менам тушунолмай қолганман.
Соли Муродов бу янгиликка аниқлик киритиб олиш учун сўради:
-Қачондан бери шунақа бўлиб қолди?
Қориева саволга савол билан жавоб берди:
-Тушунмадим?
-Сиз айтаётган ўша юриш-туриши қачондан бери ғалатироқ? Олтинчи майдан бу ёғини эсланг.
-Аниғими... Ҳа, сиз айтган олтинчи майдан кейин эди.  Менинг дарсимда ўзини ғалати тутди. Кейин қўполлик қилиб чиқиб кетди...
Қориева шундай деб “унинг бу ҳаракати замирида бирон ёмонлик яширинганини ўшандаёқ сезган эдим, сизни яна нималар қизиқтиради?”, деган маънода капитанга қараб қолди. Директорнинг эса ғашлиги баттар ошиб, овозини баландлатди:
-Буни нима учун мен билмайман?
Қориева савол берган директорига эмас, янги маълумот кутаётган Муродовга қараб жавоб берди:
-Эшитишимча... у адабиёт дарсидан ҳам чиқиб кетган.
Унинг бу қилиғи директорнинг сабр косасини тўлдириб, “Бўпти, сизга рухсат, ишингизни қилаверинг. Бу масалада алоҳида гаплашиб оламиз”, деб жеркиди. Гарчи директор аниқ ва равшан тарзда чиқиб кетишни буюрган бўлса-да, Қориева “ҳайдаяпти-ку, бўйсунаверайми?” дегандай Соли Муродовга қаради. Капитан  директорнинг амрига эътибор бермай, сўроғини давом этттирди:
-Кечирасиз, яна бир саволим бор: Асрор илгари ҳам шунақа интизомсизлик қилиб турармиди?
-Йўқ…
Қориева “айб менда эмас, ўзингиз чақиртирдингиз, бу одам сўраяпти, мен жавоб қайтараяпман”, деган каби директорига айбдор одам нигоҳи билан қараб олди. Кутилмаган гаплар юзага чиқаётганидан ғазаблана бошлаган директор бу сафар ҳам жеркиш оҳангида гапга аралашди:
-Шунинг учун дарҳол чора кўриш керак эди!
Соли Муродов “аслида сиз чиқиб туришингиз керак эди, ҳамонки, хонангизда ўтириб, менинг суҳбатимга гувоҳ бўляпсизми, марҳамат қилиб, жим ўтиринг, аралашманг” дегандай директорга норози қиёфада қараб олиб, яна Қориевага юзланди:
-Асрор безори болаларга қўшилиб юрмайдими?
-Ўзим кўрмаганман... лекин... дискотекага бориб тураркан, қизлар айтишган. Мактабда айтиб юрадиган ашулалари ҳам ғалати... одобга тўғри келмайди. Кейин... кўприкнинг атрофида уч-тўртта қаланғи-қасанғи болалар ўтиради. Ўшалар билан ҳам кўришиб тураркан.
Соли Муродовнинг “бу болаларни биласизми?” деган назарига нозир тасдиқ ишорасини қилди.
-Кўришиб турарканми ё бирга ўтирарканми?
-Ўзим кўрмаганман...
-Бу гапларни нима учун мен билмайман?-деб яна гапга аралашди директор.
-Буни ўзим ҳам энди суриштириб билдим,-деб ўзини оқлади Қориева.
-Кўприк устидаги ўша болалар билан Ғайрат Ахтамов ҳам бирга ўтирарканми?
-Ахтамовми? Кунда-шунда-ку! Ўзим неча марталаб кўрганман.
-Ҳозир у қаерда?
-Мусобақага кетганмиш. Қанақа мусобақалигини мен билмайман. Бу ўзбошимчларда руҳсат олиш деган одоб йўқ.
-Қачон кетган?
 Қориева «ҳозир аниғини билиб бераман», деб журнални  варақлай бошлади. Муродов эса унинг жавобини кутмай, яна сўради:
-У қайси спорт мактабида шуғулланади, билмайсизми?
-Билмайман,-деди Қориева журнал варақларидан кўз олмай. Керакли катакни топгач, кўрсатгич бармоғи билан нуқиб, олдинги саволга жавоб қайтарди:- Мана, охирги марта бешинчи май куни ўқишда бўлган.
Қия очиқ эшикдан котиба қараб, паст овозда “Зоир келди”, деб директорига маълумот берди. Бу янгиликни эшитган Соли Муродов директорга қараб, узрли оҳангда деди:
-Сизларга раҳмат. Суҳбатимиз бошқалар учун сир бўлиб тура қолсин. Ҳозирча мактабнинг шаънига тегадиган бирон бир жиддий гап йўқ, хавотирланманглар. Илтимос, малол олмайсизлар, Зоир билан алоҳида гаплашсак...
Бу илтимос хона соҳиби – директорга ҳам, ўзини “мактабдаги ҳар қандай ишга масъулман”, деб ҳисобловчи Қориевага ҳам ёқмади. Қориева чимирилиб, терс бурилди-ю тез-тез юриб, қабулхонада ҳам тўхтамай, даҳлизга чиқди. Директор қабулхонага чиқиб, шошқич чорлов сабабини билолмай ажабланиб турган Зоирга “Кир, милисанинг сендан сўрайдиган гаплари бор экан”, деб қўйди.
Остонани босиб кириб, меҳмонлардан икки қадам берида тўхтаган Зоир салом берди. Соли Муродов саломга алик олгач, ўзини таништиришни лозим топмай, муддаога ўта қолди:
-Зоир, сен Ғайрат ўртоғинг билан кикбоксингга қатнашар экансан, а? Сенинг устозинг ҳам Саидвалиевми?
-Ҳа,-деди Зоир бу саволдан муддао нима эканини англашга интилиб.
-Омадинг бор экан, устознинг зўрига учрабсан. Яқинда мусобақада қатнашар экансан, а?  Ғайрат ҳозир мусобақадами?
Зоир бу саволга тўғри жавоб беришни ҳам, алдашни ҳам билмай иккиланди. Нотаниш одамга тўғрисини айтгиси келмай, паст овозда “ҳа” деб қўя қолди.
-Ҳозир иккита шаҳарда кикбоксинг бўйича халқаро мусобақа бўляпти. Ғайрат қайси бирида?
-Билмайман...
-Сен доим у билан бирга машқ қилар экансан-ку? Анҳор бўйида эрталаблари бирга югурармидиларинг?
-Ҳа.
-Унда билмаганинг қизиқ?
-У бошқа клубга кетиб қолган,  ҳозир қаерда машқ қилишини билмайман.
-Охирги марта қачон бирга эдиларинг? Яширмай айтавер, қўрқма.
-Қўрқаётганим йўқ, сиз нимага суриштираяпсиз, аввал сабабини айтмайсизми?
Милиция ходими ҳузурига чақиртирса, савол бера бошласа баъзан катта одамлар ҳам “сўрашга ҳаққингиз борми?” деб ўтирмай довдираб қолишади. Мана шундай ҳолатга кўникиб қолган Соли Муродовга боланинг ҳақ талаб қилиши ажабланарли туюлди. Нозир эса аччиқланганини яширмай:
-Сен саволга жавоб бер,-деб дўқ қилди.
Бунақа дўқдан кейин болалардаги қайсарлик уйғониб, гапирмай қўйиши ҳам мумкин эди. Шунинг учун Муродов нозирга норози қиёфада қараб олиб, вазиятни юмшатишга уринди:
-Майли, сўрагани айб эмас. Зоирбек, бу суриштиришимиз ўртоғингнинг ҳаёти учун зарур, десам, қаноатланасанми?
-У  устоздан аразлаб кетувди. Мактабда кўриб турувдим… Қачондан бери келмаётгани эсимда йўқ. У бошқа клубга ўтмоқчи эди. Ўтган бўлса ўшалар билан кетгандир.
-Дискотекадаги ўртоқларини танийсанми?
-Мен дискотекага бормайман.
-Бу одатинг яхши экан. Айтмоқчи, Зоирбек, сенда ўртоқларингнинг сурати йўқми?
-Бор. Нимагайди?
-Шу ердами ё уйдами?
-Синфда... китобим орасида.
-Бир кунга бериб тура оласанми?
-Майли.
-Унда биз чиқа турамиз, орқамиздан етиб оларсан, а?
Мактаб ҳовлисидан чиқишаётганда Зоир етиб келиб капитанга ҳажми кафтдек келадиган рангли суратни узатди-да, “бу – Асрор, бу – Ғайрат, бу – Отаулла, буниси менман”, деб изоҳ берди.
Мактабдан  узоқлашаётган Соли Муродов ўйга толиб, икки қотилликни солиштирди. “Бердиёроваларнинг ўлимини “ваҳшиёна қотиллик” деб шарҳлаймиз. Унга нисбатан Даминовнинг ўлдирилишида ваҳшийлик йўққа ўхшайди. Агар гувоҳ тасодифан кўриб қолиб бизга хабар қилмаганида “бахтсиз ҳодиса” дейилиб, жиноий иш қўзғолмасди ҳам. Аслида ҳар қандай қотиллик асосида ваҳшийлик ётади. Уриб сувга улоқтириб ташлайдими ё ўликни парча-парча қилиб, шаҳардаги ахлатхоналарга ташлаб юборадими, фарқи йўқ - барчаси ёвузликнинг ўзи!  Бердиёроваларни ўлдирган одам жиноят оламида пишиб етилган. Қачондир, ўсмирлик ёки йигитлик ёшида бу оламга қўрқибгина ёки дадилгина кирган. Бу оламга яширинча кирилмайди. Одамлар кўришади, аммо  лоқайд қараб тураверишади. Мана, Ахтамов неча кундан бери йўқ. Қаердалиги онасига ҳам маълум эмас, мактабига ҳам.  Ўртоғи билса ҳам айтмайди. У билан ҳеч кимнинг иши йўқ. Даминовнинг ўлимига бу боланинг алоқаси борми ё йўқми, ҳали ноаниқ. Алоқаси бор, дейлик, унда қаерда яшириниб ётибди? Нимага бир ўзи яширинади? Шериклари ким, улар қаерда?”
Ғайрат Ахтамов ҳақида ўйлаётган капитан Соли Муродов унинг уйини кузатиш лозим, деган қарорга келди.
Кўприкка яқинлашишганда дарахт соясидаги ўриндиқда сигарет тутатиб ўтирган болаларга икковлари бараварига диққатларини қаратишди. Болалар нозирни таниб, сигаретларини яширишди. Соли Муродов тўхтаб, нозирга “чақириб гаплашинг”, деб қўйди. Нозир “қайси бирини?” “нима деб гаплашай?” деб сўраб ўтирмасдан ўша заҳоти болаларнинг бирини чақирди:
-Илгиз! Бу ёққа кел!
Маллароқ бола чўчинқираб ўрнидан турди-да, уларга яқинлашиб “нима ишингиз бор?” дегандай безрайди. Нозир пўписа билан уни саволга тутди:
-Сенга нима деганидим?
-Утириб-да булмийми?
Унинг сурбетлиги Соли Муродовнинг жаҳлини қўзғотса ҳам, гапга аралашмай жим кузатди.
-Бошқа ошналаринг қани?-деб сўради нозир, дағал оҳангни ўзгартирмай.
-Ниндий ашноларим?
-Қамар қани, Ғайрат қани?
-Мин аларга каравулми?
-Сен ҳалиям ғаламислигингни ташламадингми, Ғайратга қўшилиб кимни урдинг?
-Минми?  Хич кимни урганим йук, бит. Гайрат давно нет.
-Қаерда санқиб юрибди?
-Каравулми мин анга?
-Сенам унга қўшилиб ургансан. Ўзингнинг кучинг етмайди, нима бўлса Ғайратга югурасан. Сенларнинг дастингдан энди у қамалиб кетади.
-Хич кимни урганмиз юуқ. Сизга неверний информация берганлар.
-Хўп, ҳали буни текшириб кўраман. Сенлар бу ерда пашшахўрда бўлиб ўтирмаларинг. Ҳаммангнинг оёғингдан осаман. Жўна!- Бола тўнғиллаганича нари кетгач, нозир Муродовга қаради.-Бу такасалтангларда бир гап бор.
-Шунақага ўхшайди. Думини босиб тўғри қилдингиз.  Агар уларда сир бўлса, энди талвасага тушишади. Педагогика билан психологиянинг учрашуви бу жараёнда ижобий натижа бериши мумкин. Агар шундай бўлса, мен сизнинг одингизда мағлубман.
Соли Муродов шундай деб кулимсиради. Бир неча кун аввал нозир бу мавзуда баҳс бошлаганда капитан бир оз қўполлик қилиб гапни кесган эди. Ҳозир ўшани эслатиб, гўё узр сўрагандай бўлди.

                        

 
Кейинги »