ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
                         39. Бахтни қувганлар

Соли Муродовнинг кутилмаган ташрифи Сабоҳатнинг режасини барбод қилди. Ғайратнинг ҳозирча қолишига ижозат берди. Дераза орқали кўчани кузатиб, пойлоқчилар кузатмаётганига ишонч ҳосил қилгач, Асрорнинг кетишига монелик қилмади. Катта кўчага чиқиб боғ томон бурилган Асрор оёғидан мадор кетаётганини сезиб ўриндиққа ўтиришга мажбур бўлди.  Қамариддинни суриштириб келган одамнинг кимлигини, аниқ мақсадини билмаса-да, гапларини узуқ-юлуқ эшитган бўлса-да, ўзини қопқонга тушган жонивор каби ҳис қилиб янада безовталанди. Талваса алангаси заптига олаверди. Ўтган-кетганларга жавдираб назар ташлайди – гўё нотаниш одамлардан нажот кутади. Кўчанинг нарига бетидан ўтиб кетаётган милиционер худди қўлига кишан урадигандай бўлиб кўриниб, нафаси қайтди, ҳаво унчалик иссиқ бўлмаса-да, жиққа терга ботди.
“Дилфузага хабар бериб қўйиш керак!”
Қандайдир овоз унинг қулоғи остида шундай деб ҳайқиргандай бўлди. У “ҳайқириқни биров эшитмадимикин”, деган ҳавотирда атрофига аланглаб қўйди. Кейин сергакланиб, ўрнидан турди. Дилфуза яшайдиган уй кўринганда аввал “бориб тўғри қиляпманми?” дегандай иккиланиб, қадамини секинлатди. Кейин юришга журъати етмай тўхтади. Узоқ туролмади. Назарида ўтган-кетганлар “бу бола қоққан қозиқдек нима қилиб турибди”, деб ажабланиб қараётгандай бўлдилар. Юришга ҳоли ҳам, журъати ҳам йўқ эди. Лекин қизни  огоҳлантириш масъулияти устунлик қилди: аста-аста юриб уйга яқинлашди. Зинани битта-битта босиб юқорига кўтарилди. Эшик қўнғироғи тугмасини ҳам асталик билан босмоқчи эди, улгурмади. Кутилмаганда  эшик очилди-ю Қориевани кўриб, тахтадек қотди.  Қориеванинг бу хонадонга келганини Дилфузадан эшитган бўлса-да, бир неча йиллик муаллимасини танимагандай бақрайиб тураверди. Қориева эса уни кўриб ажабланмади, аксинча, кўпдан бери орзиқиб кутаётгандай қарши олди, сўнг орқасига тисарилиб, йўл бўшатди:
-Келганинг яхши бўлди, ичкарига кира қол.
Асрор жаллоднинг кундаси сари бораётгандай қўрқибгина остона ҳатлади. Дилфузанинг отаси дераза ёнида ўтирарди. У Асрорнинг саломига алик олмади, аксинча норозилигини билдириб, қошларини чимирди. Асрор бу уйга нима учун киритилганини англай олмасдан гангиб турганида Қориева мақсадни ошкор қилди:
-Дилфуза укаларидан хабар олгани кетди. Эртага уларни бутунлай олиб келамиз. Энди бирга яшаймиз. “Етим қиз”, “етим бола” деган гап йўқ. Бунинг маънисига етасанми? Дилфузанинг бевош юришларига энди чек қўйилади. Сендан илтимосимиз,-Қориева шундай деб эрига қаради. Унинг қарашидаги норозиликни сезиб, оҳангни ўзгартирди:-  йўқ, талабимиз: қизимизни тинч қўй! У ўқиши, оқила, иффатли қиз бўлиб улғайиши керак. Бизнинг асосий ниятимиз шу, бунга эришамиз ҳам. Сен эса бизга халал берма.
Асрорга бу гаплар ғалати туюлди. Уларнинг яхши ниятларини амалга оширишларига қандай халал бериши мумкинлигини тушунмай гарангсиганича тикилиб тураверди. Унинг бу туриши Қориевага ёқмай, хулосани жеркиброқ айтди:
-Мен сенга бу гапларни ўқитувчинг сифатида эмас, Дилфузанинг онаси сифатида айтяпман. Тушундингми?
Асрор қандай тушунсин бу даъвони? Ўн йил ёнма-ён ўқиган синфдош қизга нима ёмонлик қилибди экан? Энди қандай ёмонликка бошлаши мумкин? Ўқиши, оқила, иффатли қиз бўлишига тўсқинлик қиляптими?
Асрор  айтилган  талаблар мағзини чақолмай турганида, аравачада ўтирган Шокир дарғазаблик билан саволни қайтарди:
-Гапга тушундингми?
Асрор бемор одам каби ютиниб қўйди-да, бу уйдан тезроқ чиқиб кетиш учун “тушундим”, деб қўйди. Шу билан буларнинг зуғумидан қутулдим, деб янглишган эди. Кутилмаганда Шокир кўзларидан ғазаб учқунларини сачратганича бақиришни бошлади:
-Тушунган бўлсанг, тошингни тер! Қадамингни билиб бос, бола. Бўлмаса путингни йириб ташлайман, ҳароми!
Бу ҳақорат Асрорни ушлаб турган одоб ҳалқасини узиб юборди. Бир пасда унинг кўзларига ёш тўлди. Аммо йиғламади. Йиғлаб юбормаслик учун овозини баландлатиб жавоб қайтаришга мажбур бўлди:
-Нимага унақа дейсиз? Нима, мен қизингизни йўлдан урибманми?
Боланинг бундай қаршилигини кутмаган Шокир баттарроқ бақирди:
-Нимага унинг бошини айлантирасан?
-Мен айлантирибманми! Мен... Мен... билиб қўйинг... агар мен бўлмасам, боллар қизингизни копток қилиб ташлашарди.
Болани гап билан янчиб ташлашни ўйлаган Шокирга бу таъна ўқдек қадалиб, нима дейишни билолмай қолди. Баралла сўкинди-да, дераза токчасидаги пиёлани олиб отди. Пиёла Асрорнинг қулоғи ёнидан учиб ўтиб жавон ойнагига урилди-да, чил-чил синдирди. Воқеанинг бундай давомини кутмаган Қориева эрини тинчитишга шошилди. Асрор аравачасида типирчилаётган Шокирга, овутишга уринаётган муаллимасига бир нафасгина қараб турди-да, ўгирилиб изига қайтди. Даҳлизга чиққанида орқадан Шокирнинг аламли ҳайқириғини эшитди:
-Қорангни ўчир, ҳароми! Куйиккан бўлсанг, отарчи отангга айт, битта ўйинчисига ёпиштириб қўйсин. Агар қизимга илакишсанг...
Унинг навбатдаги сўкинишини Қориеванинг овози бўлди:
-Бўлди, асабийлашманг. Буни ўзим шахсан назорат қиламан...
Зинадан аста-аста кўтарилган Асрор қайтишида олов қанотида учиб чиққандай бўлди. Бурилишда Дилфузага урилиб кетай деди. Ўз дардига ўзи ем бўлиб келаётган Дилфуза югуриб чиққан Асрорни кўриб, чўчиб тушди. Икковлари тўхтаб, саволли нигоҳларини бир-бирларига қадаб жим қолдилар. Асрор гапиргиси келмай ўтиб кетмоқчи эди, Дилфуза уни елкасидан ушлаб, тўхтатди.
-Уйга кирдингми? Нега кирдинг? Нима бўлганини айтувдим-ку?-  Асрор зарда билан ўгирилди. Дилфуза йиғламсиради:- Мен сенга нима ёмонлик қилдим?
-Тушунтирсанг бўлмасмиди?-деди Асрор қўполлик билан.
-Нима деб тушунтираман? Барибир гапимга ишонишмайди.
-Ишонишмайди, деб юраверасанми?
-Унда нима қиламан?
-Нима  қилардинг? Энди онангнинг “шахсий назорати” остида “оқила қиз” бўлиб яшайсан. Тур деса, турасан, ўл, деса, ўласан!
-Менга бунақа пичинг қилма,-Дилфуза шундай деб, аразлагандай юзини ўгирди.- Мен... Қориевангнинг  мактабида энди ўқимайман. Медколлежга кириб кетаман. Бу уйда ҳам турмайман...
Бошқалардан яшириши лозим бўлган аламини Асрор ҳузурида беркита олмади. Кўзларига қуйилиб келаётган ёш томчилари қалбида яширин сирлар йўлини очди:
-Ётоқхонага чиқиб кетаман... У уйимизда юрса, кўзимга ойимлар кўриниб, дод соляптилар.
-Уйингга кир...
-Мактабда гаплашмоқчийдим. Нега бормадинг?
-Мен кетдим, эртага кўришамиз.
-Мен энди бу мактабга бормайман.
-Сен ҳозир уйингга киравергин, эртага эрталаб мактабга борганингни ўзинг ҳам билмай қоласан.
Дилфуза эътироз билдирмоқчи эди, юқоридаги дераза шашт билан очилиб, Шокирнинг дарғазаб овози эшитилди:
-Дилфуз! Уйга кир!
Икковлари овоз келган деразага ҳавотир билан қараб олишди. Дилфуза хўрсиниб буйруққа итоат этди. Асрор ҳам унга қўшилиб хўрсинди:
-Агар аданг мажруҳ бўлмаганларида ҳозир мени соғ қўймасдилар. Аданг мени “отарчининг ўғли” деб ёмон кўряптилар. Одам ўлдирганимни билсаларми?
-Гапирма, бўлди, гапирма!
Дилфуза шундай деб уйига қайтишга шошилди. Асрор эса бу уйга нима мақсадда келганини ҳам унутиб, боши айланганича кетаверди. Узоққа бормади, шу уйлар атрофида паришон ҳолда юраверди. Охири  уйи рўпарасидан чиқиб, “бу ерга қандай келиб қолдим?” дегандай тўхтади. Уйига киргиси келмай, тўртинчи қаватдаги деразасига қараб қўйди. Толиққанини сезиб, ётгиси келди. Аммо уйида отасига дуч келишини ўйлаб, бу ердан нари кетишни истади. Бироқ, толиқиш ҳуружи бу истакдан устун келиб, йўлак сари юрди.
Эшикни очиши билан даҳлизда турган онаси уни кўриб қувониб кетди:
-Вой, келдингмией, болам!-деб уни бағрига босди.- Қаёқларда юрибсан, шу пайтгача?
Асрор  бундай хавотир билан қарши олинишидан ажабланиб, унинг бағридан чиқди.
-Мени биров сўраб келдими?-деди тусмол билан.
-Сўраб келишгани йўғ-у, лекин хавотир олдим. Қаёқда эдинг?
“Дарс тайёрладик”...
Минглаб мактаб ўқувчиларининг сирни яшириш учун айтадиган энг қулай баҳоналари шу бўлгач, Асрор янгисини топиш учун бош қотирсинми? Бу баҳонани эшитган оналар дарров ишона қолмайдилар. Албатта “ким билан?” деган савол кўндаланг қўйилар экан, Мунира бу саволдан воз кечсинми?  Фақат, бошқа қаттиққўл оналардан фарқли ўлароқ, ўғлини тик турган ҳолда даҳлизнинг ўзидаёқ тергов қилмай, меҳмонхонага бошлаб кириб, диванга ўтқизганидан сўнг сўради.
Асрор кўзини лўқ қилиб ёлғон сўзлашга ўрганмаган эди. Шу боис паст овозда:
-Болалар билан,-деб қўйди.
-Кўзимга қараб гапир, алдама. Сумканг қани?-деди Мунира, унинг ёнига ўтириб.
-Бериб юборувдим... Отаулла олиб келмадими?
-Зоир келди. Мактабга бормабсан-ку? Шу ростми?
-Рост... Лицейимга борувдим, устоздан сўрайдиганларим бор эди.
-Сен ёлғон гапира олмайсан. Мени алдамагин. Беш-олти кундан бери ғалатироқсан. Нима бўлди? Яширмай айт. Ё...- у айёрона кулимсиради,- бирор қиз ёқиб қолдими? Айтавер, сенинг ёшингда шунақаси бўлади, бу айб эмас.
-Ёқса, биринчи бўлиб сизга айтаман. Фақат... бу мактабда ўқигим келмаяпти.
-Ўн кунлик ўқишинг қолди, чидаб тур, кузда лицейга қайтақоларсан. Ўзинг ақлли боласан-ку, тушунишинг керак.
-Ақлли боламан... яхши боламан...-Асрор беихтиёр хўрсинди.- Ойи, ҳамманинг яхши бола бўлиши шартми?
Асрорнинг хўрсиниши онани ташвишга солган бўлса, саволи ажаблантирди.
-Бу нима деганинг?.. Ҳамма яхши бўлиши керак.
-Ким ўйлаб топган бу қонунни? Агар мен яхши бола бўлишни хоҳламасам-чи?
Мунира ўғлининг пешонасини ушлаб, унинг кўзларига хавотир билан тикилди:
-Сенга нима бўлди, болажон? Онангни қийнамагин, кўнглингни очгин, менга,-деб ялинди.
-Кўнглимда гап йўқ. Фақат тушунмаяпман: нима учун мендан яхши бўлишни талаб қилаверасизлар. Балки мен ўғри бўлишни хоҳлаётгандирман ё бировни ўлдиргим келаётгандир?
Асрор тилидан қайғули оҳангда учган бу сўзларнинг ўққа айланиб она қалбини яралаши мумкинлигини ўйламай айтди.
“бировни ўлдиргим келаётгандир”...
Ўйламай айтилган бу гап Муниранинг жонини суғуриб олаёзди. У шошилиб, ўғлининг лабларига кафтини босди:
-Жим бўл! Гапирма!-деди титроқ овозда.- Гапирма бунақа гапларни. Ёмон гапга ҳам фаришталар омин деб юборишади.
-Ойи,  бировни ўлдириб қўйсам мени оқ қилармидингиз?
Бу гапдан кейин Мунира тамом ўзини йўқотди. Беҳолланди. Аввал нимадир деб пичирлади, кейин ўғлини бағрига босиб йиғламсиради:
-Вой ўлмасам, вой Худойим! Нега мени қўрқитяпсан?
Шундан кейингина Асрор онасининг кўнглини яралаб қўйганини англади.
-Тушимда... бировни ўлдириб қўйган эмишман... шунга сўрадим,-деди узрли оҳангда.
-Тушинг ҳам бор бўлсин-а, ҳар хил хаёлларга боравермагин...
Онанинг юрагида нечта томир бўлса ҳаммасини фарзанд битта-битталаб узади. Ўйламай айтган ҳар бир сўзи, ҳатто онанинг ҳузурида чарчоқданми ё бошқа сабаб биланми “уф-ф”  деб қўйиши ёки хўрсиниши ёки қовоқ уюб ўтиришининг ўзиёқ ўша томирлардан бирини, баъзан бир нечтасини бараварига узади. Фарзанд хатосини англаса, узр айтади. Бу билан она кўнглини бутунлагандай бўлади. Билмайди-ки, узилган томир улангандай бўлса-да, улардан қон оқмайди, ўлик томирлигича қолаверади. Сўнгги томирча узилгач, она фарзандини ташвишлар дунёсида қолдириб, абадий ҳаёт остонасидан ҳатлайди...
Ҳозир Асрор ҳам ўшандай нодон фарзандларнинг қилиғини қилди. Оқибатини эса ўйламади.
Агар эшик шашт билан очилиб, Эргаш ҳовлиқиб кириб келмаганида она-боланинг қайғули ўтиришлари ҳали пича давом этган бўларди. Эргаш ўғлини кўриб қувонди:
-Яхши уйда экансан, тез тайёрлан.
-Бугун тўйингиз йўқ эди, шекилли?-деди Мунира ўрнидан туриб.
-“Томсувоқ” чиқиб қолди. Нозик одамлар экан, шуни деб консертдан ҳам озод қилишди.
-Ўғлингизнинг мазаси йўқ. Қаранг, рангида ранг қолмабди.
-Нима бўлди?-Эргаш ўғлига куйиниш эмас, балки “энди шу қилиғинг етишмай турувди”, деган маънода қаради.
-Билмайман, кўнглим айнияпти,-деди Асрор, тўйдан озод бўлиш умидида.
Унинг синиқ овози озод бўлиши учун кифоя қилмади. Эргаш ўғлига иккиланиб қараб турди-да: “Ширин чой ичиб ол, ўтиб кетади. Бўла қол”, деб шоширди.
Сув қайнаб, чой дамланишига Эргашнинг тоқати етмади. Ширин чой бориладиган ерда ичиладиган бўлди. Беш дақиқа кечикишса худди зиёфат аҳли тарқаб кетадигандай ҳовлиққанларича йўлга тушишди. Эргаш пешкўзгуга қараб сочини текислаган бўлди-да, сурат каби ўтирган ўғлига вазиятни англатиш учун гап бошлади:
-Нозик одамники бўлмаганида сени овора қилмасдим. Текин хизматни бекорга “томсувоқ” дейишмаган. Томсувоққа ўзимнинг ҳам тоқатим йўқ, биласан. Кичкинагина зиёфатча бўлса, кабобингни чайнаб ўтиравермайсанми, бир сўм қистиришга чоғинг келмаса санъатчини овора қилишинг нимаси! Лекин ўғлим, бу ҳам сенга ибрат: нозик одам қанчалик зиқна бўлмасин, унинг кўнглини қолдириш мумкинмас. Вақти келганда унинг биттагина имоси бугун қистирилган миллион сўмдан аълороқ! Бу йил Худо хоҳласа “народнийликка” тавсия этишса, шу одамнинг битта қўнғироғи тақдиримни ҳал қилиб юборади.
Эргаш “ўғлим сўзларимни диққат билан тинглаб, англаб боряпти”, деб ўйлаб тинмай гапираверди. Асрор эса отасининг дунё ҳақидаги тушунчасини ҳазм қила олмай, устозининг йўл бошида турган шайтонлар ҳақидаги фалсафасини фикрлаб борарди.
“Олдинлари “тенгдошларим “заслуженний” бўлиб керилиб юришибди, мен улардан камманми?” деб ўзларини ўтга ҳам, чўққа ҳам урдилар. Охири “хизмат кўрсатган артист” мартабасига ҳам чиқдилар. Кейин энг камида ўттиз хонаси бор уй қураман, дедилар. Уй ҳам битай деб қолди. Энди “халқ артисти” бўлмагунларича тиним билмайдилар. Кейин-чи? Яна бир орзунинг изидан қувадилар. Етмагунча қўймайдилар. Эртага мен ўлиб қолсаму унвон олиб берадиган одам тўйга чақириб қолса, жанозани ҳам ташлаб жўнаворсалар керак?..”
Хаёлига келган бу бемаъни фикрдан ўзининг ҳам юраги сиқилиб, тентак хаёллар ҳужумидан қутулиш учун ташқарига қаради.
Катта кўча машиналарга, йўлкалар эса турли юмушлар билан шошилаётган одамларга тўла. Машинада қўр тўкиб ўтирган басавлат кимсалардан, қўлида оғир халталар кўтарган ёки қоп орқалаган одамлардан “бу шошилишдан муддао нима?” деб сўралса шубҳасиз, барчалари “тирикчилик ташвиши” деб жавоб қайтарадилар. “Тирикчилик ташвиши”нинг ўзгачароқ номи – бахт изидан қувиш. Қоп орқалаган одамнинг заҳмати мўлроқ бўлса-да, бахтни қувиб етиши осонроқ бўлади. Қоп орқалаган ҳам, машинадаги басавлат одам ҳам қачондир, қай миқдорда бўлса-да, бахтга эришадилар. Ва… қачон бўлса-да, бу бахтдан айриладилар. Басавлат одамнинг бу мусибатни кўтариши оғир. Хасратга ем бўлади. Қоп орқалаган одам йўқотганини топиш ҳаракатига тушади, кўп фурсат ўтмай топади ҳам. Умр шу зайлда ўтиб бораверади.
Аллоҳ ҳар бир бандасига бахтни мўл-мўл беради. Бу худди ёмғир томчиларига ўхшайди. Биров томчиларга юзини, бошқаси эса кафтларини тутади. Яна биров тадбир ишлатиб, томчиларни кўпроқ тўплайди. Худо ёғдираётган бахтга эга бўлиш учун киши Ҳақ талабидаги фазилатларга эга бўлиши керак. Ҳалоллик, поклик, атрофидагиларга меҳр-муҳаббатли бўлиш… каби фазилатларсиз бу бахтга эга чиқиш мумкин эмаслигини бахт изидан қуваётганлар фаҳм этармикинлар?
Машиналар бир-бирларини қувиб ўтадилар, ҳаракатга ҳалақит берганларга нафрат билан қарайдилар. Йўлкадаги одамлар ҳам бир-бирларини қувиб ўтадилар.
Ким етади бахтга?
Эҳтимол шошқалоқлик қабрга олиб борар?
Бу ҳақда ким ўйлайди?..
Ким бу бандаларга қараб, ҳазрати Сўфий сингари: “Кел, э кўнгил, жаҳон савдосидан кеч, қадам ғам кишварина урмағил ҳеч!” деб нидо қила олади?!
“Эй кўнгил, дунё ишлари ва завқларидан кеч! Оёғингни дунёнинг ғаму хасратларига урма! Дунё қайғуси билан охират мулкидан қуруқ қолмагин. Ундан кўраси, қилмишларингга зудлик билан истиғфорлар қилгин. Хийлагар дунё бир одамни алдамоқ учун қўлини унинг қўйнига солган пайтда, шайтон суюниб, ул одамнинг ибодату ишқи ўрнига кириб, йўлдан чиқарар”, деган ҳикматдан ота узоқ бўлса, бола нима қилсин?
Асрор ҳозир бу ҳақда ўйламас эди. Йигитчанинг дунё фалсафасини тушунишдаги идроки ҳали кенг қулоч ёзмаган, барча муаммоларни қамраб ололмаган эди.
Машина “Банк уйлари” деб шуҳрат топган тўрт қаватли шинам ва кўркам бино яқинида тўхтади. Уларни биров кутиб олмади. “Ие, асбоб қани?” деб аския қилувчи ҳам бўлмади. Иккинчи қаватга лифт билан кўтарилдилар. Эмандан ишланган ялтироқ эшик ёнидаги қўнғироқ тугмасини босишдан илгари Эргаш: “ичкари жим-жит-ку, адашмадимми?” дегандай иккиланди. Қўнғироқни иккинчи марта босай деганда эшик очилиб,  ҳаворанг куйлак кийган, барча бармоқларини тилла узуклар билан безаган гўзал бир хоним очиб, уларга кибр билан боқди.
-Ҳа, сизмидингиз?-деди чимирилиб.-Нима, тошбақада келдингизми?
Эргаш кулгили латифа эшитгандай кулиб, таъзим қилди-да, “узр кеннойи, йўллар сал чатоқроқда…” деб ўзини оқлади. Хоним ўлим жазосини бекор қилган маликадай бу узрни қабул қилиб, “юринглар”, деганича ошхона томон йўл бошлади.
-Шу ерда ўтира туринг, ўзим чақираман,-деб огоҳлантиргач, меҳмонхонага кириб кетди. Чучвара тугаётган икки аёл ота-бола билан саломлашишгач, уларга мутлақо эътибор бермаган ҳолда ишларини ҳам, гапларини ҳам давом эттирдилар.
-Тўрт қатор шода марварид таққан кимнинг хотини экан? Бирам хунук бўянибди-ки,-деб сўради уларнинг бири иккинчисидан.
-Вой, танимадингизми? Эгамов деган каттаконнинг опаси-ку? “Укамга қарайман”, деб эрга тегмаган экан. Мана энди даври-даврони келиб мазза қилиб яшаяпти. Яқинда Италияга бориб  юзидаги  ажинларини торттириб келибди.
-Ҳа-я, эшитувдим. Лекин менга Германияга борган дейишувди.
-Германияга боргани унинг ёнида ўтирган ёшроғи. У ажин торттирмаган, кўкрагини катталаштириб келибди.
-Худоё тавба! Шу зарил эканми?
-Эрига шунақаси ёққанидан кейин сиз билан менга нима иссиқ-совуқлиги бор экан, қўяверинг, даври келганда давронини суриб олсин.
-Эрига ёқиш учун шунақа қилганмикин, ё?..
-Эй ўлманг худоё сиз, гап кавламай...
Гапнинг уятли томонга оға бошлаганидан ҳижолат бўлишдими, мавзуни ўзгартиришди. Бармоқлар маҳорат билан чучвара тугганидай тиллар янада маҳорат ила ғийбатни тўқийвердилар:
-Охирида келган жувон тирноғини бўятгани Париж деган шаҳарга бориб келаркан…
Чучвара тугаётган бармоқлар толади, ғийбатдан лаззат олаётган тиллар чарчамайди. Бу ҳузурни ошхонага кириб келган бека бузади…
-Ҳофиз, бугун сизга хизмат йўқ экан. Дугоналарим ашуласиз гаплашиб ўтирайлик, дейишяпти.
-Майли, майли. Сиз нима десангиз шу,-Эргаш шундай деб созлашга тайёрлаётган торни яна қайта ғилофга жойлади.
-Лекин сизга бошқа иш бор. Темир дафтарингизни олиб, ёзиб қўйинг: Нурилла Эгамович қиз узатяптилар. Шанба кунги чарларини акангиз зиммаларига олиб қўйганлар. Кун бўйи хизматда бўласиз. Кечқурун куёвлар ҳам чарланади.
Бу янгиликни эшитган Эргаш бир хум тилла топиб олгандай қувонди:
-Ие, ўзимизнинг акахонимизми, бош устига, хизматларига доим тайёрмиз.
-Темир дафтарда тўй йўқми ахир?-деб пичинг қилди бека. Унинг гапи оҳангида ҳам, киборона қарашида ҳам “сен ўзинг лутфга арзимайдиган бир пасткаш одамсан, лекин биз марҳаматимизни аямай, сени одам қаторига қўшиб, тўйга чорлаяпмиз”, деган заҳарли маъно яширин эди. Ҳар балога ақли етадиган, ҳар қандай хорлашга чидайдиган Эргаш гўё бу маънони англамагандай таъзим билан жавоб берди:
-Юзта тўй бўлса ҳам, акахонимизнинг  бир оғиз гаплари. Назарларига тушиб қолганимизнинг ўзи бизга бир бахт!
-Ҳақингизни акангиздан оласиз, яна Нурилла Эгамовичнинг қўлларига мўлтиллаб қараманг.
-Кеннайи, унақа уялтирманг одамни...
Ота-бола бировнинг остонасига адашиб келиб ҳайдалган дайди итдек уйдан чиқдилар. Асрор отасининг ғазабланишини, ҳеч бўлмаганда бир мартагина сўкиниб қўйишини кутган эди. Эргаш ҳудди қадрдонини зиёрат қилиб савоб топган одамдай ҳотиржам юриб келиб, машинасига ўтирди. Ҳатто машинасига ўтираётганида иккинчи қаватдаги уй деразасига қараб, енгил таъзим ҳам қилиб қўйди. Эҳтиёт – шарт-да! Агар уй бекаси деразадан қараб қолса, шу таъзим ҳам вақти келиб иш бериши мумкин!
Адасининг шанба кунга ваъда бериши Асрорни гангитиб қўйди. “Эсларидан чиққандир”, деган гумонда ёдга солмоқчи бўлди:
-Ада, шанба кунига ўртоқларимга ваъда берувдингиз-ку? Пул ташлаб кетишувди-ку?
-Минғирлама,-деб жеркиди Эргаш.-Эсимда турибди. Каллам жойида! Буларнинг гапини икки қилиб бўладими? Ўртоғингнинг тўйига одам топарман, топилмаса, пулини қайтиб берарман, еб кетадиган аҳмоқ эмасман.  Бўлар-бўлмас нарсага жириллама.
Бу гап Асрорни зириллатиб юборди. Зоирнинг пул олиб келиб бериши, ўзининг Қамариддиндан қарз олиб қайтариши арзимас ташвишлар экан. Ўртоқлари олдида балчиқ билан тенг бўлиши ҳам тақдирида бор экан... Адасига гапиргиси ҳам келмай, машинадан тушди. Унинг мақсадини фаҳмлаган Эргаш “Жойингга қайт!” деб бақирди. Асрор эшитмагандай кетаверди. Эргаш тушиб, унинг қўлларини қайириб бўлса-да, қайтариши мумкин эди. Лекин бу мўътабар уй олдида томоша кўрсатгиси келмади. Асрорни қолдириб, “ҳали мулла минган эшакдай бўлиб борасан, ўшанда гаплашаман”, деди-ю, машинасини ҳайдаб кетаверди.
Асосий томоша шомдан кейин бошланиб, қарийб икки соат давом этди. Асрорнинг жазосиз қолган аввалги қилиғи – зиёфатдан чиқиб, қўрага пул ташлаб чиқиб кетиши энди “бетоблиги туфайли” деган баҳона билан оқланмади. “Аҳмоқлик, нонкўрлик, манмансираш” каби иллатлар натижаси деб белгиланди. “Хурмача қилиқларнинг”  тобора кўпаяётгани алоҳида таъкидланиб, бундан буёғига эркаликлар барҳам топажаги  қатъий равишда маълум қилинди. Асрор, гарчи калтакланмаса ҳам, руҳи эзилгандан эзилди. Адаси уни ўтмас арра билан арралаб, иккига ажратиб ташлагандай бўлди. Бу азобларга тун оромигина барҳам бериши мумкин эди. Бироқ, талваса ҳукмидаги навбатдаги тун бир азобга ўн азоб қўшди.
Эрталаб онасининг зўри билан бир пиёла чой ичиб олган Асрор мактабга шошилди. Дилфузанинг уйи ёнидан ўтаётиб унинг йўлаги томон қараб қўйди, лекин кечаги маш-машани эслаб тўхтамади.
Биринчи соат математика дарси эди. Муаллима болаларнинг иҳтиёрларини ўзларига бериб, якуний баҳолар билан овора бўлди. Йил давомида математика жонларига теккан болалар қафасни бузиб чиққан қушлардай яйрадилар. Фақат Асроргина гўё математика дарси билан хайрлашганидан ҳафадай маъюс ўтирди. Иккинчи соат тарих дарси эди. Муаллим тарих фани билан хайрлашиш мумкин эмаслиги, қаерга борилса ҳам тарихга дуч келиниши ҳақида гапираётганда Асрорни директор хонасига чақирдилар. Асрор бугун эрталаб мусиқа муаллимига хайрлашув тадбирида ашула айтмаслигини билдирган эди. Ҳозирги йўқловни шундан деб билди. Даҳлизга чиққанида хаёлига яна бошқа сабаблар келиб, қочиб қолишни ўйлади. Лекин “қочсам мендан шубҳаланишади”, деган фикр уни бу ҳаракатдан тўхтатиб, директор хонасига бошлади.
Хонада ўтирган Соли Муродовни Асрор танимади. Муродов милиция кийимида бўлмагани учун ундан чўчимади. Агар кеча у ҳам Қамариддиннинг деразасидан ёки эшик тирқишидан қараб уни кўрганида ҳозир ё ҳушидан кетарди ё куч топса, қочиб қолган бўларди. Нотаниш бўлгани сабабли ҳотиржам равишда остонани ҳатлаб ўтиб, икки қадам қўйгач салом берди.
-Асрор деган аълочи ўқувчимиз шу йигитча бўлади. Мактабимизнинг фахри. Асрор, бу киши  «Динамо»нинг тренери эканлар. Ўртоғинг Ғайратни қидириб келибдилар.
Асрор “Ғайратни қидириб келган бўлсалар мени нега чақирдингиз?” дегандай директорга шубҳаланиб қаради. Соли Муродов боладаги бу ўзгаришни сезиб, гапга аралашди:
-Асрорбек, ўртоғинг бизга ҳозир жуда зарур бўлиб турибди. Халқаро мусобақада унинг вазнида тушадиган дурустроқ боламиз йўқ.
Асрор унга ишонқирамай қаради. Гумонини сездириб қўймаслик учун:
-Зоир-чи?-деди.
-Зоирми? Унинг ҳам ўз ўрни бор. Ғайрат шеригимдан  аразлаб кетиб қолибди. Арази тугагандир, деб уйига борсам, мусобақада эмиш. Бошқа клуб илиб олганга ўхшайди. Сен тушунгин, яхши спортчини мен тайёрласам-у бошқа бир тренер илиб кетса, алам қилмайдими менга? Қаерга кетганидан Зоирнинг хабари йўқ экан, сен билмайсанми?
-Мусобақага кетаётганини айтганда қаергалигини сўрамабман.
-Агар Марказий ҳарбий клубга бориб қўшилган бўлса, уни жон-жон деб олишади. Шунақа тайёр спортчиларга ўч улар. Ҳозир  халқаро мусобақада қатнашишяпти. Мусобақалари еттинчида бошланган. Ё бешинчи ё олтинчи майда учиб кетишган эди. Ғайрат ҳам ўша куни кетувдими?
-Ҳа.
-Эҳ, аттанг, кечикибман!-у шундай деб тиззасига шапатилаб қўйди.- Бўпти, сен ўқишингга боравер, безовта қилганимиз учун жаҳлинг чиқмасин. Ўртоғинг келса, насиҳат қилиб қўй, биздан аразламасин. Ҳар ҳолда кикбоксингни бизда ўрганган. Зўр тренерлар ҳам бизда. Дунёни қойил қолдираман, деса бизга қайтсин.
Асрор дўстига насиҳат қилиб қўйиш вазифасини олиб, изига қайтди. Соли Муродовнинг кимлигини аниқ билиб ололмаган бўлса-да, уни ёш бола фаҳмлаб алдашга уринишидан нафратланди. Синфга қайтди-ю танаффусга қадар диққинафас бўлиб аранг чидади. Қўнғироқ чалиниши билан  ўртоқларига “ҳайр” ҳам демай, жўнаб қолди.


                     

 
Кейинги »