ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
                          40.Бир тоғдан, бир боғдан

Қотиллик йўли Қамариддин сари олиб боришига қатъий ишона бошлаган Соли Муродов унинг  ўтмиши билан қизиқиб, қамоқхонада кимлар билан бирга бўлганини суриштириб билди. Уни кўпроқ икки-уч мартадан ўтириб чиққанлар қизиқтирди. Қонун тилида “рецидивист”, маҳкумлар тилида эса “авторитет” деб аталувчи жиноятчилар рўйхатида “Акула” лақабли ўғри борлигига Соли Муродов аввалига алоҳида эътибор бермади. Москвадаги дўсти Бўрон билан бирга Россия қамоқхоналарида ўтирганларнинг рўйхатини берганида, унда ҳам “Акула” номини учратгач, сергак тортди. Назарида калаванинг учини топган чоғида ип яна чувалашиб кетгандай бўлди. Столи устига қоғозга ўргимчак тўрини эслатувчи турли шакллар чиза бошлади.  Сўнг бу шакллар устига “Бўрон”, “Граф”, “Акула” деб ёзди-да, бу уччала номни занжир ҳалқалари сингари бирлаштирди. “Иккала қотиллик ҳам Бўронга бориб тақалмаяптими? Бир елкасига Бердиёровалар, иккинчисига Даминовнинг жасади юкланмаганми?” деган ўй хаёлини ёритиб, ўз-ўзидан қувониб кетди. Ҳали бу гумон қафасида турган ўй бўлса-да, умид чироғи ёнгандай бўлди.
Бугун хизматга барвақт келиб, профилактика нозиридан Қамариддин Исматовни топишни илтимос қилган эди. Қуёш терак бўйи кўтарилмай туриб, нозир Қамариддинни бошлаб кирди.
-Дискотекада экан, ўша ердан топиб келдим,-деди нозир Соли Муродовнинг ёнидаги стулга ўтириб. Қамариддин капитаннинг ишораси билан рўпарадаги стулдан жой олди.
-Кундузи дискотекада нима қилиб юрибсан?-деб сўради Соли Муродов, нозирнинг гапидан ажабланиб.
-Ўша ерга ишга кирмоқчи эдим. Кеча акагинам,-Қамариддин шундай деб, истеҳзоли жилмайиш билан нозирга қараб қўйди,- «ишга кирмасанг тухумингни қуритаман», деганлар. Тухум қуригунча ишга кириб олай деб, борувдим.
-Олишдими?-деб Соли Муродов унга синовчан тикилди.
-Олишмади. Мен Худо урган бандаман, биласиз-ку?-Қамариддин шундай дегач, афсусланган каби хўрсинди.
-Бекор айтибсан. Ишлашга бўйнинг ёр бермайди, бўлмаса сен боп ишлар тиқилиб ётибди,-деди нозир жеркиб.
-Шунақами?-Қамариддин саволни нозирга берди-ю, ундан жавоб кутмай, капитанга қараганича давом этди:- Мана, менинг милицияда ишлагим бор. Жиноятчини сиздан кўра тезроқ топишим мумкин. Чунки уларнинг услубларини ҳам, йўлларини ҳам сиздан яхшироқ биламан. Сиздан кўра кучлироқман, эпчилроқман. Қаранг, қандай ажойиб хислатларим бор. Лекин сиз  ишга олмайсиз. Чунки менга ишонмайсиз – ўтмишим сал чатоқроқ-да! Мени шундай яратиб қўйганига Худонинг ўзи ҳам ҳайрон бўлса керак. Вақти келиб у дунёда сўроқ берадиган пайтимда мен аввал шарт қўяман: сиз аввал мени шу ҳолга тушишга мажбур қилган бандаларингизни олиб келинг, улар билан мени юзма-юз қилинг, ана ундан кейин савол-жавобингизни бошланг, дейман. Агар мени дўзахда куйишга махкум этишса, албатта ўшалар билан бирга ёниб-куяман. Бошқача ҳукмга кўнмайман.
-Фикрларинг бинойи,-деди Соли Муродов кулимсираб- Ҳамонки, ичингдагини мендан яширмадинг, энди битта саволимга жавоб бер: кимларни чақирасан, юзма-юз қилишга?
-Буни ўзим биламан. Балки ҳамкасбларингиз ҳам бўлишар у ерда.
Қамариддин “қайси ҳамкасбларим?” деган саволни кутди. Биринчи марта қамалганида милиция лейтенантига болаларча ишонч ва умид билан қараган эди. “У одамларнинг ўзлари ёмонлигини билиб, мени қўйиб юборади”, деб ўйлаган эди. Айбсизлигини айта бошлаганда лейтенант ўрнидан туриб “юр”, деганди. Қамариддинга бу “юр” деган сўз озодлик ҳукми бўлиб жаранглаганди. Адашган экан. “Юр” – айбсиз айбланган боланинг тақдирини ўзгартириб юборадиган даҳшатли ҳукм экан. Лейтенант уни вақтинча қамоқхонага олиб кирди-ю дўппослаб кетди. Аямай урди. Уриб чарчагач, букчайиб қолган болани бир тепди-да, “энди яхши одамларга туҳмат қилмайдиган бўласан”, деб юзига тупурди.
Дўзах ҳақида ўйласа, Қамариддинни ўша лейтенант билан бир қозонда қайнаш истаги қамраб олади. Капитан ҳозир “қайси ҳамкасбларим?” деб сўраган тақдирда ҳам Қамариддин уни тилга олмасди. Эҳтимол “қани дўзахга тушаверайлик-чи, ўшанда керакли одамларни топиб олармиз”, деб қўйган бўлармиди... Тилига чиқармаса ҳам, дилида “балки ўзингизни ҳам ўша ерда учратиб қолармиз. Лекин у ерда сиз мени тергов қилмайсиз, ўзингиз тергов исканжасида турган бўласиз”, деб қўйиши аниқ эди.
Соли Муродов Қамариддин кутмаган саволни берди:
-«Акула»чи?
Қамариддин қамоқда  ўрганган услубини қўллаб, телба-тескари гаплари билан буларни чалғитмоқчи эди. Тўсатдан Акуладан сўз очилиши уни гангитиб қўйди. Бир зум гап тополмай қолди. Сўнг фикрини жамлаб олди-да, ўзини эркин тутиб:
-Тушунмадим, командир, қанақа акулани айтяпсиз? Биз томонларда денгиз йўқ, акула нима қилади?-деди.
-Денгиз йўқ, тўғри, лекин Акула бор. Устозингни унутмагандирсан, а?
Қамариддин унга тикилиб қараб, кулимсиради:
-Қойилман, командир, қойилман, ўтмишимни титиб-титиб топган гапингиз шу бўлдими? Сиз мишиқи лейтенантларга ўхшамайсиз, кўпни кўргансиз, керак бўлса менга ўхшаганларни маймундек ўйнатиб ташлайсиз. Лекин ҳозирги гапингиз ғалати. Қамоқда ўнта авторитет билан ўтирган бўлсам, ҳаммаси менга устоз бўладими? Мен ҳаммасига пойи-патак бўладиган аҳмоқманми?
-Хўп, дейлик, Акула сенга устоз эмас, шунчаки таниш. Танишинг билан борди-келди қилиб турасанми? Ҳозир у қаерда?
-Танишимнинг қаердалигини билмайман. Чет элда деб эшитганман.
-Чет элда унга нима бор экан? Ўзларининг ўғрилари тиқилиб ётибди. Бунақа ҳашакиларга у ёқда нон йўқ.
-Адашяпсиз, командир. Худо ўғрининг ризқини бутун дунё бўйлаб сочиб юборган. Ўғри ҳеч қаерда, ҳеч қачон хор бўлмайди.
-Хўш, ўзинг ризқингни қаерлардан териб юрибсан?
-Менга кўп нарса керак эмас, командир, ризқим бир ҳовучимга сиғади. Ҳархаша қиладиган хотиним йўқ,  йиғи-сиғи қиладиган болаларим ҳам йўқ. Ўзим эса машҳур профессорнинг эркатой ўғлиман. Мен кўчаларда ризқ териб юрмайман, ризқим уйга ўзи келади...
-Яхши фикр. Сен бешинчидан кейин қаерда эдинг?
-Нега сўраяпсиз, билсак бўладими?
-Кейин билиб оларсан. Ҳозир жавоб бер.
-Бешинчидан кейинми... бешинчидан олтинчига ўтар кечаси юрагим сиқилди-ю, азонда Фарғонага жўнавордим.
-Ўғриларнинг юраги тунда нима учун сиқилади, хумори тутадими?
-Буни ўғрилардан сўрайсиз. Мен адашган собиқ ўғриман. Айтдим-ку, мен ризқ излаб тентирамайман.
-Хўп, сен айтганча бўла қолсин: собиқ ўғрининг юраги  бекорга сиқилмагандир?
-Топдингиз! Қойилман! Девор бўлмаса кўчани ҳам кўраверсангиз керак, а? Ўша кунлари  юракка ишқ тушиб қолган эди. Нозанин фарғоналик экан. Эргашиб жўнавордим.
-Нозаниннинг исмини билмайсан , турар жойи эса эсингда йўқ, шундайми?
-Командир, энди қойил эмасман, энди мени калака қиляпсиз. Исмини айтган-у, лекин алдаганига ишончим комил. Лайча итлардан қўрқишимни билиб, уйига бошлаб бормади. Агар зарур бўлса, Фарғонадаги уйларни суриштириш керак, кимникида лайча акилласа, демак, мен севган қиз ўша ерда яшайди.
-Агар сенга “алиби” керак бўлиб қолса, ўзинг бориб суриштириб чиқасан. Ҳозирча бориб-келганингга гувоҳ йўқ, шундайми?
-Шунақа бўлиб чиқади.
Телефон жиринглаб, уларнинг суҳбати бўлинди. Соли Муродов гўшакдан Талъатнинг “Менман” деганини эшитиб, овозини баландлатиб гапира кетди:
-Ҳа, ўғлим, дарсларинг тугадими? Мен айтган одамга учрадингми?
Талъат устозининг бу зайлда гапларидан ажабланмай, топширилган вазифа бўйича маълумот бера бошлади:
-Мирисаев иккинчи танаффусда мактабдан чиқди. Изидан бордим. Иккинчи мавзе, ўттиз иккинчи  уйнинг етттинчи йўлагига кирди. Ўзингизга таниш уй.
-Ҳа, албатта таниш. Энди ўғлим, мажлисга кириб кетган бўлса, чиқар, мажлис деганлари бир соатми, икки соатми бўлар. Тоқат қилиб кутгин. Институтда ўқиш осон, деб ўйловмидинг? Кетидан қолма, ўша одамнинг. Мажлис тугаб, уни кўришинг билан менга хабар қил. Бугун ишим кўп эмас. Балки борарман, ўзим гаплашарман.
Соли Муродов гапни кўпайтирмай, гўшакни қўйиб, Қамариддинга қаради:
-Сенлар хўп ғалати авлод бўлдиларинг. Ўзларингча бирон ишни уддалай олмайсанлар-а!?
-«Авлод» деганда сиз ўзингизнинг ўғлингизни назарда тутяпсизми? Агар сизнинг ўғлингиз ношуд бўлса, бутун авлод айбдорми? Масалан, мен нимага эришган бўлсам ўз кучим, ўз ақлим билан эришдим,-деди Қамариддин.
-Тилинг заҳарроқ бўлса ҳам, гапинг тўғри. Лекин ўз ақлинг билан нимага эришганингни бошқалар билмаса ҳам, биз биламиз. Эшитишимча, сен атрофингга тўрт-бешта ўсмирларни тўплаган эмишсан?
-Ахборот сал нотўғрироқ берилибди, сизга командир.Мен тўпламайман уларни. Мен ёлғиз ўтиришни яхши кўраман. Уларнинг ўзлари келишади атрофимга. Нима, пашшахўрда бўлмаларинг, деб ҳайдашим керакми? Агар шунақа қонун бор бўлса, бўпти, ҳайдайман.
-Менга қизиқ туюляпти: нима учун улар айнан сенинг атрофингга тўпланишади?
-Яхши одам, деб ўйлашса керак-да. Ахир улар сизларга ўхшаб паспортимни текшириб кўришмайди-ку?
-Нима,  ўтмишингни билишмайдими?
-Билишади. Мен ҳеч кимдан яширмайман. Сўраб қолишса, у ёқдаги гаплардан гапириб бераман.
-Гапларингда адашмай силлиққина келаётган эдинг. Шу ерда мантиқни буздинг. «Яхши одам деб ўйлашади», «паспортимни текшириб кўришмайди», дейсану яна «ўтмишимни яширмайман», ҳам дейсан?
-Менинг эмас, сизнинг гапингиз қизиқ бўлди, командир. Нима, қамалиб чиққанлар орасида яхши одамлар бўлмайдими? Мана, сиз яхши одамсиз. Пичинг қилаётганим йўқ. Тўғри айтяпман. Лекин, яхши бўлсангиз ҳам у болалар сизнинг атрофингизда тўпланишмайди. Нимага? Милиса бўлганингиз учунми? Йў-ўқ, сиз у болалар билан тил топишиб гаплаша олмайсиз. Биринчидан, вақтингиз йўқ. Иккинчидан, нимани гаплашишни билмайсиз. Сизнинг кўзингизга бекор ўтирган болалар жиноятчи бўлиб кўринаверади. Сиз дилдан суҳбатлашмайсиз, сиз тергов қиласиз.  Мен ҳам яқиндагина бола эдим. Мен ҳам дилдан гаплашадиган одамга зор эдим. Йўқ эди шунақа одам, эшитяпсизми, йўқ  э-д-и!
-Яхши, Шундай одам йўқ эди, деб фараз қилайлик. Ҳозир сен билан баҳслашишга вақтим йўқ. Фақат бир нарсани айтиб қўяй: агар сен ҳақ бўлганингда атрофингда беш-олти эмас, беш юз, олти юз бола тўпланарди.
-Сиз бир кунда нечта бола билан гаплашганимни санамагандирсиз?
-Керак бўлиб қолган пайтда санайман. Сен кўпроқ кимларни ўзингга яқинроқ оласан, менга шунисини айт. Илгиздан бошлайвер.
-Илгиз? Уни яқин оларканманми? У қовоқбашка итпашшага ўхшайди, ҳайдасам ҳам кетмайди. Уни қўшманг.
-Хўп, унда Ғайрат-чи? Кикбоксинг тушадиган бола?
-Ғайратми? Бу сафар адашмадингиз, командир,  у ҳам баъзан кўриниб туради. Лекин  мен билан ўтиришга ҳам, юришга ҳам вақти йўқ, онасига қарашишдан ортмайди.
-Ҳозир у қаерда, билмайсанми?
-Анчадан бери кўринмай қолди, мусобақага кетмоқчийди, балки кетгандир.
-“Анчадан бери”ни сал аниқлаштиргин-чи: бир ҳафтами ё ўн-ўн беш кунми?
-Менинг келди-кетдини белгилайдиган дафтарим йўқ. Ким хоҳласа пайдо бўлади, ким хоҳласа қурийди.
-Кўринмай қолганидан хавотирланмадингми? Уйидан хабар олмадингми?
-Биринчидан, уйини билмайман, иккинчидан, нега мен хавотирланишим керак? Учинчидан, ҳавотирланиш нима ўзи, мен тушунмайман?
-Бўпти, сенга рухсат, кетавер.
-Мен саволларингиздан ҳеч нарсани тушунмадим. Бир боғдан келдингиз, бир тоғдан. Жиноят қидирув бўлими рецидивистни бекорга йўқламаса керак?
-Вақти келганда тушунасан.
-Яхши, энди ўша вақтни кутиб яшайвераман. Лекин айтиб қўяй: ҳозир замон бошқа. Бировнинг айбини мажбуран юклаб қамаворадиган даврлар ўтиб кетган, дейишади.
-Буни мен жуда яхши биламан.
Профилактика нозири Қамариддинни кўчага қадар кузатиб, сўнг изига қайтди.
Қамариддин Соли Муродовга “саволларингиздан ҳеч нима тушунмадим”, дегани билан асосий нарсаларни англаб олди: “бир боғдан, бир тоғдан келаётган” капитан уларнинг изига тушган - қўшни кампир билан гаплашгани бежиз эмас... Акулани бекорга тилга олмади...  Ғайратни қидиришни бошлаган... “Мени васвасага солиб қўйиб, сўнг пойламоқчими? Мени ушлаб, қамоққа тиқиш учун унинг қанақа асоси бор? Ҳозирча асос йўқ. Демак, изимдан одам қўяди...” Шу гумонга келиб, атрофига аланглаб қўйди.   Ўғрининг гумони кўпинча ҳақиқатга айланади. Шу бос у ҳамиша шубҳа майдонида яшайди. Ҳозирги фикр Қамариддин учун ҳақиқатга айланиб, хаёлидаги пойлоқчини чалғитиш мақсадида кўчаларда бемақсад юраверди. Ҳар уч-тўрт дақиқада атрофига аланглаб, кўчадаги  одамлар  орасидаги шубҳалисини ажратиб олишга уринди.   Пешинга қадар шундай юмуш билан машғул бўлди. Сўнг бугунги суҳбатни маълум қилиб қўйиш учун Акуланинг ҳузурига йўл олди.

                            

 
Кейинги »