ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
                       44. Ғойибдан келган амаки

“Интерпол” орқали олинган маълумотлар Соли Муродов тайёрлаган ахборотнинг ишончли эканини тасдиқлаган эди. Шунга қарамасдан капитаннинг Бўрон билан Акулани тезлик билан ҳибсга олиш таклифи маъқулланмади. Шавкат Бердиёровнинг тақдири номаълум бўлиб турган пайтда уларни қўлга олиш мақсадга мувофиқ эмас, деб билинди. Соли Муродов йигитнинг ўлдириб юборилганига амин эди. Лекин прокуратура вакили “умид энг охирида ўлади”, деган эски ҳикматни эслатгач, улар билан ортиқча баҳслашмади. Энг муҳими – Даминовнинг ўлимига даҳлдор йигитларни қўлга олишга прокуратура  ижозат берди.
Таниш уй, таниш йўлакка келиб қўнғироқ тугмасини босганда эшикни Сабоҳат очди. Уни кўриб ажбаланмади, чўчимади ҳам. Аксинча қошларини бироз чимирганича совуққонлик билан:
-Агар ўғлимни қидириб келган бўлсангиз, у уйда йўқ,-деди.
-Биламан,-деди Соли Муродов ҳотиржам равишда.
-Биласиз? Ҳа, айтмоқчи, сизлар билмайдиган сир йўқ бу дунёда.
-Киришим мумкинми?
-Ўғлим йўқ бўлса ҳам кираверасизми?
-Балки бир оз кутарман?
Сабоҳат қошларини чимирганича унга бир оз қараб тургач,  тисарилиб, йўл бўшатди.
-Марҳамат, шу ерда кутишингиз зарур бўлса, кира қолинг.
Соли Муродов даҳлизга киргач, ичкарига шошқич кўз ташлаб олди. Пойафзалини ечмай меҳмонхона томон юрган эди, Сабоҳатнинг норози қиёфасини сезиб, одобсизлигидан ҳижолат бўлганича хатосини тузатди. Мезбон кўрсатган стулга ўтиргач:
-Уйга киришга ҳаққим борми ё йўқми, суриштирмадингиз ҳам?-деди маънодор оҳангда.-Шундай қонун борлигини биласизми?
-Биламан,-деди Сабоҳат унинг қаршисидаги стулга ўтириб-Бу қонунга амал қилмасликларингиз кўп қатори  менга ҳам маълум. Уйга қўймасам, эшикни бузиб кираверишингизни яхшироқ биламан.
-Бунчалик бўлмас...
-Ўғлимнинг айби нима? Шубҳа билан келдингизми ё аниқ исботингиз борми?
-Бу ҳозирча маълум эмас. “Гумон” деб тура қолайлик. Сиз йўлакда бехуш ётган бир болани  кўриб, “Тез ёрдам” чақирибсиз. Буни меҳрибонлик деймизми ё олижанобликми?
-Иккови ҳам эмас. Оддийгина қилиб “одамийлик бурчи”, деганимиз тўғри.
-Одамийлик бурчи бажарилгач, боланинг кейинги аҳволи билан қизиқиб кўриладими ё йўқми?
-Агар шошилишда гангимай қаёққа олиб боришлари сўраб қолинса, қизиқиб кўрилгани дуруст. Афсуски, мен сал довдирабман.
-Ҳа, чиндан ҳам афсусга лойиқ иш. Менингча, хабар олганингизда меҳрибонлик бўларди. “Тез ёрдам”ни бир ҳафта олдин чақирганингизда ҳам олижаноблик, ҳам оқилалик бўларди.
-Танбеҳингиз ўринли. Лекин оқилаликка эришмоқлик учун одам бир ҳафта илгари чет элда эмас, шу ерда бўлиш керак эди. Олижанобликка етишмоқлик учун эса,  оқила одамнинг шу уйда бўлишидан ташқари   бола бу йўлакка бир ҳафта аввал келиб, беҳуш йиқилиши шарт эди.
-Ҳа, дунёда ечими мураккаб масалалар кўп. Айниқса орага тасодифлар аралашса одамни гангитиб юборади. Боланинг айнан шу йўлакка кириб йиқилиши бир тасодиф, айнан сизнинг кўриб қолишингиз иккинчи тасодиф... Лекин бир неча кун давомида уйингизда ётгани тасодиф эмас.
-Хаёлингиз чегарасиз экан,-деди Сабоҳат бу ҳақиқатни яширишга уриниб.-Афсуски, хаёл маҳсулини кўпинча ҳақиқатга айлантириб, ҳатто судни ҳам ишонтириб юборасиз. Ўғлимни биринчи марта қамашганда шундай бўлган. Ғилдирак айланиб, яна туҳмат изига тушади шекилли?
-Мен у ғилдиракни билмайман. Хаёлим ҳам сиз айтгандай чегарасиз эмас. Агар ўғлингиз ўшанда туҳмат билан қамалган бўлса, албатта афсус қиламиз. Сиз билан бу борада баҳслашмайман. Бизнинг соҳада ҳам хато бўлиб туради. Кимёда бўлмайдими хато?
-Кимёдаги хато бир одамнинг тақдирини бузиб юбормайди.
-Мен фан тарихидан бехабарман. Лекин фандаги хатоликлар бир одамнинг эмас, мамлакатларнинг шўрини қуритганини эшитганман. Буни ўзингиз мендан яхшироқ биласиз. Менга эса ўша боланинг шу уйда ётгани аниқ. Идорамизга борганингизда ҳам бу бола шу ерда эди. Қўшнингиз билан гаплашганимда ҳам шу ерда эди. Инкор этишга уринманг.   
-Шуни билган экансиз, нима учун эшикни бузиб қира қолмадингиз?
-Бунга ҳаққим йўқ эди.
-Ҳақ-ҳуқуқа риоя қилсангиз яхши одам экансиз.
Сабоҳат бу гапни пичингсиз айтса-да, Соли Муродовга киноя оҳанги сезилгандай бўлди. Шу боис кулимсираб қўйиб, “шунга ҳаракат қиламиз”,- деди. Капитан мезбон билан суҳбатлашаётганда одатига хилоф қилмай хонага кўз югуртириб турди. Унинг олазарак боқишларидан ҳавотирга тушган Сабоҳат жим қолишни маъқул кўрмай, яна сўради:
-Ўғлимни олиб кетгани келдингизми?
-Аввал келсин-чи?
-Эрталаб келса-чи?
-Демак, эрталабгача кутар эканман.
-Бунга ҳақ-ҳуқуқингиз борми?
-Ҳайрият, ахийри сўрадингиз-а, мана, прокурорнинг ижозатномаси. Шу руҳсатсиз бирон уйга кирсам, ўзимни босқинчидай ҳис қилиб, қийналиб кетаман.
-Милиция ходимидан кутилмаган олижаноблик!
-Милиция ходими одам эмасми, унда одамийлик фазилатлари бўлмайди, деб ўйлармидингиз?
-Уйда жувон ёлғиз бўлса ҳам кириб, ўтириб олиш олижанобликка кирадими? Иккаламизнинг ўтиришимиз сизга ғалати туюлмаяптими?
-Туюляпти. Шунинг учун ташқарида қолган йигитлардан бирини чақирсаммикин, деб ўйлаб турибман.
“Ташқарида турган йигитлардан...” Сабоҳат капитаннинг мақсадини англади. Шу гап билан уйнинг ўраб олинганини, Қамариддиннинг ҳибсга олиниш аниқ эканини маълум қилиб қўйди. У ўрнидан туриб, кўча томонга қараб олиш мақсадида деразага яқинлашди.
-Чақирманг. Яхшиси  қўшниларимникига чиқиб турганим маъқулдир?
-Маъқул эмас. Деразадан нарироқ турсангиз яхшироқ бўларди.
Сабоҳат буйруққа итоат этиб салгина четланди-да, қўлларини қовуштириб, дераза раҳига суянди:
-Тушунарли, демак мен гаровда эканман.
-Бизнинг ишимизда гаровга олинмайди. Илтимос, деразадан сал нари туринг.
Сабоҳат меҳрибонлик оҳангида бошланган суҳбатнинг пўписага ўта бошланганидан ғашланиб, жавон томон ўтди. Унинг ҳаракатини зийраклик билан кузатиб турган Соли Муродов жавон тепасидаги суратга тикилиб қолди. Сўнг ўрнидан туриб, унга яқинлашди.
-Нимага қизиқиб қолдингиз? Бу ёшликдаги суратим,-деди,  Сабоҳат унинг ҳаракатидан ажабланиб.
Соли Муродов бир суратга, бир Сабоҳатга ҳайрат билан қараб, сўради:
-Ёнингиздаги-чи?
-Уми?
Сабоҳат “сизга нима қизиғи бор?” дегандай унга савол назари билан боқди. Соли Муродов “жавоб беринг”, деган нигоҳ билан тикилиб туравергач, соғинч ва армон билан деди:  
-Эрим... Қамариддиннинг дадаси...
-Эрингиз?-Соли Муродов яна суратга тикилди.
-Нега ажабланяпсиз?
-Бўлиши мумкин эмас...
-Гапингиз қизиқ-ку? Эримни, боламнинг отасини сиз инкор қилмоқчимисиз?
-Бу йигитнинг исми... Масъудмиди?
-Ҳа... –энди Сабоҳат унга тикилди.-Биринчи кўрганимда юрагим жиз этувди, сезгандай бўлувдим. Демак, юрагим алдамаган экан.
-Нимани сезувдингиз?
-Сиз акаларисиз. Қошингиз, кўзларингиз... жуда ўхшаш.
-Ўхшашга-ку, ўхшайман. Лекин сиз “эрим” деяпсиз. Масъуд уйланмаган эди-ку?
-Сизлар шунақа деб ўйлайсизлар. “Уйландим” дейишга уялиб “уйланмоқчиман”, деб хат ёзганлар. Ўша хатни бирга ўтириб ёзганмиз. Биз Киевда турмуш қурган эдик. Мен Киевга Масъуд акани деб борган эдим. Мактабда ўқиб юрганимизда кимё олимпиадасида танишган эдик. Мен бир синф орқада ўқирдим. Масъуд акам нима учундир Киев университетини танладилар. Кейинги йил менам бордим.  Мен иккинчи курсда ўқиётганимда турмуш қурдик. Никоҳни уйда ота-оналар дуоси билан ўқитамиз, деб ният қилувдик. Иккита шампан виносини очиб, курсдошлар билан тўй қилдик. Лекин уйдан қатъий рад жавоби олдилар. Биз бир-биримизни севардик. Эр-хотин бўлиб яшай бошлаган эдик. Норозилик хати икковимизни ҳам роса гангитди. Нима қилишни билмадик. Охири, Масъуд акам оиламизни бузмасликка қарор қилдилар. Ўқишни кечкига кўчириб, кундузи ишлай бошладилар. Ҳарбий хизматга чақирилишлари мумкинлигини ҳисобга олмаган эканлар. Уч ойдан кейин афғонга жўнатиб юборишди. У ёғини ўзингиз биласиз. Мен сизнинг борлигингизни билардим. Қамариддин туғилганида сизга хат ёзмоқчи ҳам бўлдим. Лекин мени излаб топиб, меҳр кўрсатиш сиздан лозим, деб ўйлаб, такаббурлик қилдим. Кейинроқ эса...  “бу бола сизнинг жиянингиз” деб кўтариб боришдан уялдим. Сиз-чи? Нима учун биздан хабар олмадингиз?
-Масъуднинг уйланганини билмаганман. Унда мен ҳарбийда эдим. Менга ҳам “уйланмоқчиман, битта қизни жудаям яхши кўраман, лекин ойим унамаяптилар”, деб ёзган эди. Ойимнинг орзулари бўйича, Масъуд иккаламиз аммамизнинг икки қизига уйланиб, божа бўлишимиз шарт эди. Унга шунинг учун руҳсат беришмаган. Мен ойимга “Масъудга оқ фотиҳа бера қолинг”, деб ёзганимда “Уканг уйланмоқчи бўлган қиз оқсоқ экан, шунинг учун унамадик”, деган жавоб олган эдим.
Бу гапни эшитиб Сабоҳат суратни авайлаб қўлига олди. Эрининг юзини меҳр билан силаб, истеҳзо билан кулиб қўйди:
-Оқсоқ экан... яхши баҳона. Балки қизнинг оёқ олиши чакки, демоқчи бўлишгандир. Мен улардан ҳафа эмасман. Йигитнинг изидан Киевга бориб, унинг бошини айлантирган нодон қиз ҳақида бундан яхши фикр бўлиши мумкин эмас. Ўзимнинг ота-онам оқ қилишганда сизлардан нега ранжишим керак?
-Ўғлингизнинг фамилияси нима учун “Исматов”? Масъуд менга ўхшаб “Муродов” эди-ку?
-Никоҳдан ўтмаганимизни айтдим-ку? Туғруқхонада ётганимда гувоҳномани курсдош дугоналарим олишган эди. Ўзбошимчалик қилиб менинг фамилиямни қўйишибди. Кейин алмаштирмоқчи эдим, расмиятчилиги эсимни тескари қилиб юборди. Никоҳ қоғози бўлмаса бир ишни битириш қийин экан.
-Сиздан катта хатолик ўтган: ўғлингизни кўтариб, уйимизга келишингиз керак эди.
-Аввал ўқишни, кейин аспирантурани битиргунимча Қамариддин анча катта бўлиб қолган эди. Олиб боришни хоҳлардим, аммо юзим чидамас эди. Бир куни тушунтиришни ният қилиб ўзим уйингларга бордим. Ойингизнинг жанозаларидан чиқиб қолибман. Йиғлаб-йиғлаб орқага қайтишдан бошқа чорам қолмади. Шундан кейин ўғлимни бошлаб борсам “онам тирикликларида олиб келсанг ўлармидинг!” деб ўзингиз ҳам маломат қилган бўлардингиз. Эътироз билдирманг, ўша пайтда айнан шундай бўлиши аниқ эди. Ўтмиш воқеаларига ҳозирги кўз билан қараб, осонроқ хулосалар ясаймиз. Ана, тақдир экан, барибир ҳаёт темир панжалари билан сиқиб шу ерга олиб келиб, шу онда бизларни таништирди. Энди нима бўлади? Жиянингизни олиб кетасизми?
Соли Муродов жавоб беришга улгурмади. Эшик ташқарисида қулфга калит солингани эшитилиб, у сергак тортди. Кўрсатгич бармоғини лабига босиб, Сабоҳатга “жим” ишорасини қилди-да, ўзини панага олди.
Уй кузатилиб, қуршовга олинаётган пайтда Қамариддин Ғайратнинг уйи томон борарди. Асрорни машинада қолдириб, ўзи йўлда тушиб қолгач, нима қилиши кераклигини аниқ билолмай иккиланиб турди. Гарчи Ғайратнинг ўлимига ишонмаган бўлса-да, кўнглида ҳавотир ғимирлаб қолган эди. Бу ҳавотирни қувиш учун ҳам Ғайратнинг тақдирини аниқ билиши шарт эди. Шу боис хатардан чўчимай, кўприк сари юрди. Ғайратнинг уйи атрофи сокин, бирон ҳаракат, айниқса жаноза тадориги сезилмайди. Қамариддин аста-аста босиб то эшикка қадар борди: жим-житлик...
“Бола талвасага тушиб, вос-вос бўлиб қолган”, деган тўхтамга келиб, ҳотиржам равишда изига қайтди. Уйлари рўпарасидаги болалар ўйнайдиган майдончани деразалардан тушаётган нур оқимлари хира ёритган.  Атрофда бегоналар борми, деган ҳавотирда аланглаб олди. Бегоналар бўлган тақдирда ҳам панада беркиниб туришини билса-да, беиҳтиёр қаради. Сўнг кўнгил ғашлигига эътибор бермай йўлакка кириб, юқорига кўтарилди. Эшикни очиб, даҳлизга қадам қўйиши билан меҳмонхона ўртасида турган онасини кўриб салом берди. Сўнг бегона пойафзалга кўзи тушди.
-Вақтли келаман, деган эдинг, тинчликми?-деб сўради Сабоҳат ҳавотир билан.
Қамариддин меҳмонхона остонасига яқинлашиб, Ғайрат ётган диванга қараб олди.
-Ишга кириш ташвиши билан юрибман. Дискотека олмади. “Энди менга кимнинг кўзи учиб турибдийкин”, деб каллам ғовлаб кетди,-Қамариддин шундай деб ичкарига кўз ташлаб олдди-да, сир бой бермай гапини давом эттирди:-Бир-икки ой дарс тайёрлаб туриб институтга кириб кетсаммикин? Менделеевнинг даврий жадвалини ҳали ҳам ёддан биламан. Мени яхши одамлар ҳузурларига чақиришиб “саёқ юрма”, деб насиҳат қилишди. Агар шу насиҳатга кирмасам нақ тўнканинг ўзи бўламан-ку?..
-Тўғри айтасан,-деди Сабоҳат жойидан жилмай.-Юридик институтга кираман, дегандай қилувдинг?
Қамариддиннинг зийрак нигоҳи дераза пардаси орқасида турган капитаннинг оёқ учига тушиб, ўша томон юрганича гапини давом эттирди:
-Юридик институтни у ёқда тамомлаб келганман. Энди зўрроғига кираман. Шунақа, ойижон, энди ҳотиржам яшайсиз, ўғлингиз одобли бола бўлади. Шунча дайдиб юрганим етар. Саёқ юришим азиз меҳмонимизга ҳам ёқмайди! Тўғрими?
Қамариддин шундай деб туриб дераза пардаси томон сапчиди. Буни Сабоҳат, айниқса Соли Муродов кутмаган эди. Қамариддин капитанни бир зарба уриб йиқитди. Буклама пичоғининг тугмасини босишга ҳам улгурди. Кўз очиб юмгунча фурсат ўтмай, юзтубан ётган капитаннинг ўнг қўлини орқасига қайириб, бўғзига пичоқ тиғини қадади. Бу манзарадан қўрққан Сабоҳат қичқириб юборди.
-Ойи, қўрқманг. Меҳмонингиз билан икки оғиз гаплашаману кетаман,-деди Қамариддин ҳансираб.- Аслида сиз билан гаплашаман, деб келувдим. Чақирилмаган меҳмон кутаётганини ўйламабман, мен қовоқ калла. Ҳа, командир, мени қопқонга туширмоқчимидинг? Қопқонинг чириган матоҳдан чиқиб қолди-ку? Энди нима қиласан? Энди бошга бош алмашамиз. Кетса сенлардан битта бош кетади. Менданам битта бош. Орада гина-кудурат йўқ, нима дединг?
Турган жойида даҳшатдан титраётган Сабоҳат ўғли томон қўлларини чўзиб, нола қилди:
-Қамар!
-Ойижон, сиз бир пас аралашмай туринг. Мен яхши ният билан келаётувдим. Бир кеча яхши ўғил бўлиб сиз билан гаплашганимдан кейин буларнинг идорасига ўзим бормоқчийдим. Бу палид ишни бузди. Аслида бунақа дабдаба билан қўлга оладиган гуноҳим йўқ. Энди мени бу қопқонидан ўзи олиб чиқиб кетади. Бизнинг бу сафарги хайрлашишимиз шунақа тез бўлади. Айб менда эмас.
-Қамар, болам, бу одамни қўйиб юбор, унга тегма!-деб илтижо қилди Сабоҳат йиғламсираб.
-Чақирилмаган меҳмонга бундан бошқача иззат бўлмайди,-деди Қамариддин совуққонлик билан.
-Қамар, бу киши амакинг эканлар, қўйиб юбор!
Бу янгиликдан ажабланган Қамариддин “мени лақиллатяпсизми?” дегандай  онасига савол назари билан тикилиб қолди. Соли Муродов типирчилай бошлагач, қўлини баттарроқ қайириб тинчитди-да:
-Шу одам менинг амакимми?-деди. Кейин пичинг билан яна сўради:-Қачондан бери?
-Мен амакинг борликларини билардим, лекин кўрмаган эдим. Адангни  суратларидан таниб қолдилар,-деди Сабоҳат жавон устидаги  имо қилиб.
-Битта одамнинг битта отаси, битта онаси, иккита бувиси иккита буваси, ўнлаб амакилари, тоғалари, амма-холалари бўлади. Менда шуларнинг биттаси ҳам йўқ эди. Амакимми, шу одам?..-Қамариддин унинг қўлини бўшатмай, нафрат билан тикилди.-Болалигимда амаким бўлишини орзу қилардим. Лекин мени қамоққа тиқиб чиритадиган амаки бер, деб Худога ялинмаган эдим. Ойижон, икки кишилик ширин оиламизга битта амакининг кириб келиши шартми?
-Агар бу кишини амаки, деб тан олмасанг ҳам барибир қўйиб юборишинг керак. Агар ёмон иш қилган бўлсанг, иқрор бўл. Булар билан ўчакишма!-Сабоҳат шундай деб ўғли томон бир қадам босган эди, Қамариддин “Яқинлашманг!” деб бақирди. Унинг ҳийқириғида фақат огоҳлантириш эмас, таҳдид оҳанги ҳам мавжудлиги боис Сабоҳат яна жойида қотди.
-Агар бу одам амаки эмас, отам бўлганида ҳам қўйиб юбормас эдим. Менинг айбим йўқ. Ташқарига қаранг, унинг одамлари чумолидай ғимирлаб юришибди. Битта менга шунча одам оворами? Демак, мен жуда-жуда ҳавфли одамман. Шунча оворагарчиликлари бекор эмаслигига одамларни ишонтириш учун бўйнимга отнинг калласидек жиноятларни илишади. Шу пайтгача нечта жиноятни очолмай юришган бўлса, ҳаммасини энди менинг гарданимга ортаверишади.
Сабоҳат юришга куч топиб, ўғлига яқинлашди. Қамариддин бу сафар уни ҳайдамади.
-Мен учун қўйиб юбор, жон ўғлим...
-Сенга ҳеч ким йўқ айбни юкламайди,-деди Соли Муродов.-  Мен сенга имкон бераман, эрталаб ўзинг борасан. Айбинг енгиллашади.
-Айбим енгиллашади? Эшитяпсизми, ойи? Ана, айбим бор экан!
-Айби нима, илтимос. Менга айтинг,-деди Сабоҳат Соли Муродовга қараб.
-Ўзинг айт, онангга...-деди Соли Муродов оғриқдан инграб юбормаслик учун тишини тишига қўйиб.
-Хўп, ойи бунга тегмайман, сиз фақат нарироқ туринг.
Сабоҳат ўғлининг амрига итоат қилгач, Қамариддин капитаннинг чўнтагини пайпаслаб, ўғрилар тилида “кумуш билакузук” деб аталувчи кишанни олди-да, бир ҳалқасини унинг билагига солди. Иккинчи ҳалқасини иситгичнинг темир қувурига солгач, қўлтиғи остига қўл юбориб, ғилофдаги тўппончасини олди. Енгил ҳаракат билан ўқдонни чиқариб ўқларнинг учларини бармоғи учи билан силаган бўлди.
-Битта менга шунча ўқ! Амакижон, битта жияннинг жонига битта ўқ етмайдими? Пастдагилар ҳам отишга тайёр, а?-Қамариддин ўқдонни жойлаб, тўппончани шимининг чўнтагига солди.-Бу тўппончани қўлингга олганингдан бери отмаганга ўхшайсан, командир. Яхши ният билан ғилофга солишингдан олдин мойлаб қўйсанг бўлмайдими?
-Гапинг тўғри,  тўппончани ғилофдан чиқармаганман. Шунча йил ишлаб, бир марта ҳам отмаганман.
-Меҳрибонлигинг учунми ё отишни билмаганинг учунми?
-Ҳарбийда аълочи мерган бўлганман.
Қамариддин унинг гапига эътибор бермай, чўнтагини кавлашни давом эттириб, ён телефонини олди. Қўнғироқ овозини пасайтиргач, ўзининг чўнтагига солиб қўйди. Сўнг капитаннинг кўкрак чўнтагидаги прокурор рухсатномасини олиб, очиб ўқиди-да, аламли  кулимсираш билан онасига қаради:
-Буни ўқимадингизми, ойи? Мана ёзиб қўйилибди: Қамариддин Исматов Даминовнинг қотили сифатида қўлга олиниши керак. Ўғлингизнинг бўйнига илинадиган битта шилта иш тайёр.
Бу янгилик Сабоҳатни гангитиб қўйди. Гапиришга сўз ҳам тополмай қолди. Қамариддин қоғозни аслидай буклаб, капитаннинг кўкрак чўнтагига солиб қўйгач, унга қараб гапира бошлади:
-“Амакижон”, билиб қўй: мен онамнинг кўз ёшларини кўп кўрганман. Сен бизнинг борлигимизни билганмисан ё билмаганмисан, менга фарқи йўқ. Шу пайтгача қоранги кўрсатмадингми, бўлди, айбдорсан. Бу айбинг учун ўлдирсам ҳам ҳаққим кетади. Лекин онамнинг йиғлашларини истамайман. Онам сени “қайноға” деб танибди. Мен “амаки” деб танимайман. Лекин онамнинг ҳурмати учун сенга тегмайман. Сен шу ерда бир пас ўтира турасан, пастга тушиб шерикларингга айтаман, улар чиқишиб қўлингни ечишади. Ойижон, қайноғангизга чой дамлаб беринг, ошга қарздормиз.
-Менсиз чиққанингни кўришса, сенга ҳужум қилишлари мумкин.
-Мен ўғриман, қўрқоқ эмасман.
Сабоҳат ўғлига интилиб, унинг йўлини тўсди:
-Кетмайсан!
-Ойи, мен буларнинг кутишаётганини сезган эдим. Барибир келдим. Сиз “ўғлим яхши бола эди”, деб эслаб юринг, албатта қайтиб келаман. Мен бу одам таклиф қилган жойга бормайман. Улар менга қотилликни илишмоқчи, лекин сиз бунга ишонманг. Ўғлингиз ҳали бу даражадаги аблаҳликка бормаган.-Қамариддин шундай дегач, Соли Муродовга қаради:- Командир, сен сувдан чиқарган одам менинг тутинган укамга биринчи бўлиб пичоқ тиқди. Пичоғи ана, жавоннинг энг пастки тортмасида турибди. Ўзининг  рўмолчасига ўраб қўйганман. Айбсизлигимни исботлаш  учун шу далил етарли. Агар Ғайрат ўлса, сувдан топган ўлигинг жабрланувчи эмас, қотилга айланади, шундай эмасми?
Сабоҳат ўғлини ўтказмаслик учун остонага туриб олди. Қамариддин унга яқинлашиб, юзини унинг елкасига қўйди. Сабоҳат ўғлини бағрига босмади, сочларини силамади. Тошга айланган хотин сингари қотиб тураверди. Қамариддин  орқсига тисарилиб, чўнтагидан тўппончани олди-да, жавон тепасига – адаси билан онасининг сурати ёнига қўйди.
-Бунинг турган битгани фалокат. Ёнимда олиб юрмаганим маъқул. Ойи, сиз доим адамнинг олижанобликларини гапирардингиз. Менам бир олижаноблик қилиб акаларини ташвишдан қутқариб кетаман. Агар тўппончасини  олиб кетсам, биласизми, хўжайинлари буни нима қилишади?  Мана, телефони,-шундай деб ён телефонни тўппонча ёнига қўйди.-Жирингласа ҳам олиб берманг. Шериклари чиққунича фақат чой беришингиз мумкин. Булар эса омонат. Ўғлим ўлмасин, десангиз, тегмайсиз.  Шериклари чиққунича мен узоқроққа кетишга ҳаракат қиламан. Эҳтимол шаҳардан чиқиб кетишга улгурарман. Сизга бир-икки кундан кейин бошқа мамлакатнинг бошқа шаҳаридан қўнғироқ қиламан. Ташвишланманг.
Қамариддин ҳамон остонада турган онасини елкасидан ушлаб, ўзига йўл бўшатди. Йўлакка чиқди-ю пастга тушмади, аксинча юқорига кўтарилди.
Қамариддин чиқиб кетиши билан Соли Муродов Сабоҳатга қараб, илтимос оҳангида:
-Телефонни олиб беринг, пастдагиларни огоҳлантириб қўяй, яна ҳужум қилиб қолишмасин,-деди.
Сабоҳат илтимосни бажариш учун жавон томон бир қадам қўйди-ю қайноғасининг самимийлигига ишонмай, ундан шумликни кутиб, изига қайтди. Ошхонага чиқди-да, эшикдан шерикларининг кириб келишини сабрсизлик билан кута бошлади. Унга чой беришни ҳам унутди.
Қамариддин эса уй томига чиқиб пастни обдон кузатди. Қоронғу бўлишига қарамай, пистирмада турганларни ҳам аниқлагандай бўлди. Том орқали қочиш режасини у ҳозир тузмади. Қамоқдан чиққанидан кейин қачондир шундай воқеа юз беришини кутиб, қочишнинг неча ҳил турини ўйлаб, пишитиб қўйган эди.  У охирги йўлак зинасидан тушиб, ҳовлига чиқди. Уй муюлишида турган Талъатни таниб, пайт пойлади. Сўнг ердан бир тош олиб, унинг оёғи остига отди. Талъат чўчиб ўгирилиши билан у томон сапчиди-ю, томоғига пичоғи тиғини тиради:
-Кутавериб зерикиб кетган бўлсанг, битта чектир, Барон? Ё чекмайсанми?
Талъат жавоб берадиган ҳолатда эмасди. Қамариддин сукутни тасдиқ жавоби сифатида қабул қилиб, гапини пичирлаганича давом эттирди:
-Чекмасанг ақлли бола экансан. Қўрқма. Сени ўлдирмайман. Кимлигингни ўша куниёқ билганман. Менга ўхшаган лақмаларни лақиллатишинг учун сен яна ўнта академияни битириб чиқишинг керак. Капитанингда ақл бор экан. Пистирмаларни қойиллатиб жойлабди. Агар сенлар мушук, мен сичқон бўлганимда ҳозир панжангда ўйнаётган бўлардим. Лекин мен сичқон эмас, илонман. Шунинг учун  бўғиб турибман. Қўлингни қимирлатма. Тўппончангни олишга улгурмайсан. Бунақа ишга ҳали ғўрсан. Тўппончангни чиқариб  отганинг билан мени барибир ўқ олмайди. Фолбин айтган менга, камида саксон йил яшайман. Зўр гап, а? Ҳали ҳеч қайси ўғри шунча умр кўрмаган. Лекин мен яшайман. Чунки мен шуни хоҳлайман. Мен нимани хоҳласам, шу албатта бўлади. Сен довдирама, капитанинг тирик. Ойим “чой қайнагунча ўтириб туринг”, деб таклиф қилувдилар кўнди. Меҳмоннинг шунақаси яхши-да! Бир пас туриб сенам чиқасан, биллалашиб чой ичасан. “Мерс”да юришингга қараганда қаҳва ичарсан? Уялмай айтавер, ойим қаҳва қайнатишга ҳам усталар. Сен ақлли бола бўлгин-у менинг изимдан юрма, хўпми?
Қамариддин шундай деб чап қўлини унинг қўлтиғига юбориб, ғилофдаги тўппончасини олди. Сўнг чаққонлик билан ўқдонни чиқариб, дуч келган томонга улоқтирди.
-Жиннилик қилма, тўппончани бер, барибир бу ҳалқадан қутулиб чиқиб кета олмайсан.
-Кичкиналигимда ойим бўғирсоқ ҳақидаги эртакни айтиб берардилар. “Қочиб кетдим бўридан, қочиб кетдим айиқдан”... Энди қараб тур, жиннилик қиламан,-шундай деб тўппончани ҳам улоқтирди.- Маъқулми, энди кетдим.
-Тўхта!-деб буюрди Талъат жонҳолатда.
-Бир оғиз гапинг: тўхтадим. Салом, Барон!-Қамариддин шундай деб кескин ўгирилди-ю, кутилмаганда Талъатни зарб билан урди. Талъат ўзини ҳимоя қилишга ҳам улгурмай, ҳушсиз йиқилди.-Кечирасан, оғайни, ўтган сафар битта зарбага қарз бўлиб қолувдинг. Энди ҳисоб-китобимиз тўғри бўлди.
Қамариддин хиёл эгилганича қаршидаги уй томон югурди. Пистирмадагилар уни кўришди, пала-партиш равишда қувишни бошладилар, аммо дам ўтмай изни йўқотдилар.

                                  

 
Кейинги »