ТАЛВАСА (роман) Принтер учун E-mailга юбориш
Мундарижа
ТАЛВАСА (роман)
Саҳифа 2
Саҳифа 3
Саҳифа 4
Саҳифа 5
Саҳифа 6
Саҳифа 7
Саҳифа 8
Саҳифа 9
Саҳифа 10
Саҳифа 11
Саҳифа 12
Саҳифа 13
Саҳифа 14
Саҳифа 15
Саҳифа 16
Саҳифа 17
Саҳифа 18
Саҳифа 19
Саҳифа 20
Саҳифа 21
Саҳифа 22
Саҳифа 23
Саҳифа 24
Саҳифа 25
Саҳифа 26
Саҳифа 27
Саҳифа 28
Саҳифа 29
Саҳифа 30
Саҳифа 31
Саҳифа 32
Саҳифа 33
Саҳифа 34
Саҳифа 35
Саҳифа 36
Саҳифа 37
Саҳифа 38
Саҳифа 39
Саҳифа 40
Саҳифа 41
Саҳифа 42
Саҳифа 43
Саҳифа 44
Саҳифа 45
Саҳифа 46
Саҳифа 47
Саҳифа 48
Саҳифа 49
Саҳифа 50
Саҳифа 51
Саҳифа 52
  3. Етим қиз

        Тўрт қаватли иморатдаги бу хонадон бекаси вафот этгандан кейин фақат фарзандларига эмас, уйдаги барча ашёларга етимлик нуқси уриб мунғайиб қолгандай эди. Дераза ёнидаги каравотда ҳаракатсиз ётган уй хожаси Шокир девордаги осиғлиқ  суратларга, жавонда батартиб терилган чойнак-пиёлаларга тикила туриб, энтикади. Суратдаги хушрўй аёл, суйиб-суйиб уйлангани, салкам йигирма йил мобайнида бахтли турмушнинг шарбатли булоғидан баҳраманд этган жуфти ҳалоли энди унга маломат билан қараб тургандай бўлаверади. Уйда ёлғиз ётганида кўзларига ёш олади. Жавондаги чойнак-пиёлаларда хотини қўлларининг тафти сақланиб қолгандай, уларни бир-бир олиб ўпгиси, кўзларига суртгиси келади.
        Ҳозир ҳам шу ҳис уйғониб, қалбида қўзғолган йиғи бўғзига қадалди. Бу он туйғуларига эрк бера олмайди. Ошхонада таом пишираётган қизи Дилфуза  хонага кириб, кўзларидаги ёшни кўриб қолса, унинг ҳам қалби пораланиб кетади. Шокир ўз дарди тиғи билан фарзандлари дилини тилишни истамайди. Шокир дардини сабр зиндонига банди этишга урингани билан ирода тўсиғи ожизлик қилди. Мижжаларидан ёш сизиб чиқди. Дилфуза ҳудди шуни пойлаб тургандай остонада пайдо бўлиб:
        -Адажон, овқатни сузаверайми?-деб сўради.
        -Ўзингга сузиб еявер,-деди Шокир, дардини ичига ютиб.
        Дилфуза отасидаги ўзгаришни сезди. Киприклари пирпиради, лаблари титради. Бундай пайтда отасига қўшилиб йиғлагиси келади, аммо аммасининг “адангни ажалидан беш кун олдин ўлиб кетишини истасанг, ёнида ҳўнграб ўтиравер”, деган танбеҳини эслаб, ўзини тияди. Ҳозир ҳам шундай бўлди. Хотини ҳажрида эзилаётган эр ўзини дунёдаги энг бадбахт кимса деб ҳисобласа, бўй етган фаслида ягона сирдошидан, онажонидан айрилган қизнинг бахтсизлигини баён этмоққа қайси қалам журъат эта олади? Дилфуза фақат мактабдагина, фақат Асрорнинг ёнидагина бу ғамдан салгина нари бўлади. Асрор мактабни битириш кечасига атаб ёзилган қўшиқни биргаликда ижро этишни таклиф қилганида Дилфуза худди ваҳимали хабар эшитгандай чўчиб тушди. Ҳатто бир айб иш қилиб қўйгандай бетлари ҳам оқарди.
-Вой, қанақасига? Одамлар... уят қилишмайдими?
Дилфуза “онаси ўлган қизнинг ашула айтишини қаранглар!” демоқчи эди. Лекин “онаси ўлган” деган сўзларни тилига чиқара олмади. Асрор буни сезди. Бир оз сукут сақлагач:
-Дилфуз, икки йилдан ошди-ку?-деди.
-Минг йилдан ошса ҳам...
Дилфуза хафа бўлгандай юзини ўгирди.  Айрилиқ ғамининг аста-аста кучдан қолаётганини фаҳм этаётган қиз Асрорнинг бу гапидан ранжимади.   Фақатгина хушрўйлиги билан эмас, хушмуомаласи билан ҳам мактабдаги кўпгина қизларни ўзига маҳлиё этган йигитчадан ранжиб, тескари ўгирилиб кетишнинг оқибати нима билан тугашини Дилфуза тахминан бўлса-да, билади. Лекин қўшиқ айтишга рози бўлишга ҳам ўзида куч топа олмади. Ҳали севги ҳақидаги тушунчалари уйғонмай туриб ҳам у Асрорни ёқтирарди. Онасининг вафотидан сўнг ўн кун ўтгач, маҳзун ҳолда мактабга келди. Синфдошлари аввалига унга ҳамдард равишда ўзларини осойишта тутдилар. Иккинчи танаффусдан сўнг синф ҳаёти ўзининг шовқинли йўналишига тушиб олди. Сўкиш бобида ҳаммани ортда қолдирадиган Отаулла Зоир билан гап талаша туриб “онангни...” деб сўкиб қолди. Унинг бундай сўкиши синф аҳли учун янгилик эмасди. Лекин бу сафаргиси... аввал Дилфуза қўлини бир нима чақиб олгандай “Вой!” деб юборди. Сўнг синф бирданига жимиб қолди. Кейин Асрор Отаулланинг бетига тарсаки туширди. Отаулла  ўзидан нимжонроқ бўлган Асрорга бир мушт уриб, уни чалпак қилиб ташлаши мумкин эди. Тарсакининнг сабабини фаҳмлагани учунми:
-Жиннимисан?-деб бақириш билан кифояланди.
-Энди бунақа сўкмайдиган бўласан,-деди Асрор ҳам овозини баландлатиб.
-Дилфузни сўкмадим-ку?-деди Отаулла, ўзини оқлаб.
Асрор индамади. Бошқа болалар ҳам чурқ этишмади.
Ўша воқеадан сўнг Дилфузадаги ҳис ўзи ҳам тушунмаган равишда бошқача аланга ола бошлади.
Асрор қўшиқ масаласида яна бир неча марта илтимос қилгач, Дилфуза кўнди. Аввалги куни Қориева уюштирган томошадан кейин Асрорнинг ўзи ҳам қўшиқдан воз кечган, бундан Дилфуза қувонган эди. Ашула муаллими Асрорни ҳоли-жонига қўймаганми, бугун яна қўлига гитара олди.
Адаси унинг қўшиқ айтишини билмасди. Дилфуза ошхонада овқат пишираётганда шуни ҳам ўйлади. “Адам уришиб берсалар нима қиламан?” деб чўчиди. Ана шундай ҳолатда остона ҳатлаб, адасининг мижжаларида милтиллаган ёшни кўрди-ю, кўнгли бузилиб кетди.
 -Ада, овқат пишди,-Дилфуза шундай деди-да, йиғлаб юбормаслик учун лабини тишлади.
-Ўзингга сузавер, дедим-ку?-Шокир кўзларини қизидан яшириш учун дераза томон ўгирилди.
-Сиз-чи?
-Овқат ўтмаяпти.
-Бирга еймиз,-деди Дилфуза ўжарлик билан.- Эрталаб ҳам ҳеч нима  емадингиз?
-Мана бу еримга бир нима тиқилиб қолганга ўхшайди,-деди Шокир кўкрагини ушлаб.
- Дўхтир чақирайми?
-Йў-ўқ, дўхтирлар қиладиган ишини қилиб бўлган. Энди бу ёғи Худодан.
Бу хазин гапни эшитган Дилфуза чаққон юриб келди-да, энгашиб, отасининг юзидан ўпди.
-Худо хоҳласа тузалиб кетасиз, адажон. Озгина бўлса ҳам овқат еб олинг.
-Дилфуз қизим, бугун укаларингни олиб келасанми?
-Бугун шанба эмас-ку, адажон?-деб ажабланди Дилфуза.
-Соғиниб кетдим,-деди Шокир енгил уф тортиб.
Хотинининг ўлимидан сўнг фарзандлари тақдири уни ташвишга солди. Ўзбекчиликда болалар камдан кам ҳолларда кўчада қоладилар.  Жиянларини етимлик исканжасига ташламайдиган, кўчада чирқиратиб қўймайдиган меҳрибон аммалару холалар, амакилару тоғалар ҳам бор. Шокирнинг ўзи мажруҳ бўлиб қолмаганида икки ўғил икки қизига ҳам ота, ҳам она бўлиб, етимликларини билдирмасди. Уларни ўгай она қўлига ҳам топширмаган бўларди. Бироқ, на илож? Қариндошлар маслаҳат қила-қила амма-холалар болаларни биттадан бағирларига оладиган бўлишди. Бу оқибатни касалхонада ётганида эшитган Шокир ҳўнграб-ҳўнграб йиғлади. Охири “болаларим қариндошларимникида айри-айри яшашганидан кўра болалар уйида бирга бўлишсин”, деган қарорга келди. Адаси касалхонадан чиққунига қадар Дилфуза аммасиникида яшамоқчи бўлган эди. Бироқ, укаларининг зорланиб йиғлаб қолишларига чидай олмагани туфайли, қарийб икки ой у ҳам болалар уйида турган эди. Ҳар шанба укаларини олиб келиши одат тусига айланганди, ҳафта охирламай адасининг болаларни соғинишидан ташвишланиб, унинг кўзларига боқди.
-Майли, адажон, бориб тарбиячиларидан сўраб кўраман,-деди у меҳрибонлик билан.
-Сенгаям қийин бўлиб кетди, қизим,-деди Шокир яна уф тортиб.-Онангнинг ўрнига мен ўлиб кетганим минг марта яхшироқ эди.
-Ада!-Дилфузанинг дардга тўлиб турган юраги бу гапга чидаш бера олмади.-Адажон... унақа деманг...-Шундай деб йиғини бошлаган дамда эшик очилиб, катта аммаси кириб келди.
-Вой ҳайрият-ей, уйда экансан-а, қизим,-деди у қўлидаги халтасини стул устига қўйиб. Кейин кўришмоқ учун яқинлашган жияни кўзларидаги ёшни кўриб, бош чайқади:-Яна нима бўлди, она қизим?
Дилфуза жавоб бера олмади. Йиғламсираган ҳолда аммаси билан кўришгач, “гапларини қаранг”, деди-ю, ҳўнграб юбормаслик учун тезгина ошхона томон юрди.
-Воей, яна ўша гапларми? Қизингни эзиб нима қиласан?-Амма шундай деганича энгашди-да, укасини пешонасидан ўпиб қўйди.
-Опа, мана бу ерим,-Шокир шундай деб кўкрагини ушлади,-куйиб кетяпти. Чидолмаяпман. Келинингиз ҳар куни тушимга киради.
-Ҳадеб ўйлайверганинг учун киради. Ўйлама. Сен атай қилганинг йўқ-ку, у бир палакат. Ўша бўйнинг гўрда чиригур шопир маст-аласт машина ҳайдамаганда, сенларга урилмасиди. Бу палакат ҳам йўқ эди. Сен уни бекорга аядинг. Қамоқда чириши керак эди.
-Опа, қўйинг, у ҳам бир оиланинг каттаси. Қамоқда чириб, болалари чирқираб юрсинми? Бунинг гуноҳини ҳам бўйнимга олайми?
-Ўзингнинг болаларинг-чи?-деб бўш келмади амма.- Бўпти, бу гапни чайнаган билан энди фойдаси йўқ. Маслаҳатимни ўйлаб кўрдингми?
-Опа, бу уйда бошқа аёлнинг юришига чидашим қийин. Уйга бегона хотин кириши билан келинингиз гўрида тик туради. У мени кечирмайди.
-Бекор айтибсан. Эркак кишининг бева юриши мумкин эмас.  Болаларингга раҳминг келсин. Қачонгача сарсон юришади?
-Опа, улар бошқа онани қабул қила олишмайди.
-Сен қаердан биласан? Бир ой бегонасираб юришар, ана бир йил юришсин. Секин-секин ўрганиб кетишади. Мен айтаётган хотин болаларингга ёқади, мана кўрарсан. Қизингга қара, бўйи етиб қолди. Эртами-индинми совчи келса, улар билан сен гаплашасанми?
-Сиз-чи?
-Менинг йўриғим бошқа. Мен уззу-кун “қачон совчи келаркин”, деб бу ерда пойлаб ўтирмайман-ку? Дилфуза узатилганидан кейин ўғилларингга ким қарайди?
-Опа...-Шокир шундай деб хўрсинди.- Бу ерга келадиган аёл она ҳам, хотин ҳам  бўла олмайди. У хизматчи бўлиши керак. Шуни ўйладингизми? Айтаётганингиз шуни тушунадими? Бир ҳафта туриб “жонимга тегдиларинг!” деб кетиб қолса-чи?
-Кетиб қолмайди. Мен ҳаммасини тушунтирганман. Тирноққа зор хотин, боланинг хидини соғинган. Бўлди. Гапни калта қил.  Мен Дилфузга тушунтираман.
-Опа, ҳозирча айтмай туринг.
Шокирнинг бу ўтинчи эътиборсиз қолди. Амма “бекор айтибсан”, деган маънода қўл силтаб, ошхона томон юрди. Ошхонада қўли ишга бормай турган Дилфуза опа-уканинг гапларини эшитган эди. Аслида адасининг уйланиши ёки уйланмаслиги муаммоси у учун янгилик эмас. Аммаси ҳар келганида “эркакнинг бева ҳолда яшаши мумкин эмаслиги” ҳақида  жавраб-жавраб кетади. У индамаган тақдирда ҳам ҳаётнинг оқу қорасини фарқлай бошлаган қиз ўз тақдир ёзуғига онадан ажраш мусибатигина эмас, балки ўгай она билан муроса қилиш азоби ҳам ёзилганини фаҳмламайдими? Дилфуза бу ҳақда кўп ўйлайди. Уйга бегона аёлнинг кириб келиши дастлаб унга улуғ бир фожиа бўлиб туюлган эди. Лекин адаси учун у ҳар қандай фожиага чидашга тайёр эди. Ўзи ҳам, укалари ҳам, аммаси айтганидай, бир ойдами ё бир йилдами кўникиб кетишар. Лекин у аёл мажруҳ эркакнинг инжиқларига чидармикин? Етимларнинг ола қарашларига юраги дош берармикин? Бу муаммо фақат Шокирнигина эмас, Дилфузани ҳам қийнарди.   
Дилфуза аммасининг янгилик сифатида айтаётган гапларини бошини эгган ҳолда тинглади. Аммаси унинг хоҳиш-истаги билан қизиқмади, тақдирга тан бериш лозимлиги ҳақида насиҳатлар қилди. Жиянини муте ҳолда туришини ризолик аломати сифатида қабул қилиб, кўнгли ҳотиржам бўлди. “Ишлари бошдан ошиб ётганини” баҳона қилиб кетишга шошилди. Дилфуза “ўтиринг, овқат тайёр”, деб манзират қилмади. Аксинча, кўнгли аммасининг тезроқ кетишини, адаси билан ёлғиз қолишни истади. Ҳурматли меҳмонни ёки яқин қариндошни остонадан кузатиш одобдан эмаслигини яхши билувчи қиз аммасини кузатиб чиқди.
Болалар ўйнайдиган майдончани ўраб турган панжарага суяниб турган Асрор Дилфузани кўриши билан пешвоз чиқмоқчи бўлгандай жойидан жилди-ю, нигоҳи қизнинг қарашига тўқнашиб, тўхтади. Амма ҳали машинасидан тушиб, йўлакка қараб юрганида бу йигитчага аҳамият берган эди. Унинг ҳозирги ҳаракати ҳам эътиборидан четда қолмай, жиянига маънодор қараб қўйди.
-Адангни тушкунликдан қутқариб олсак, Худо хоҳласа оёққа туриб кетади. У гапирганда сен ҳадеб ҳиққиллайвермагин.-Шундай деб машинасига ўтиргач, Асрор томон қараб имлади:-Ким у бола?
-Бирга ўқиймиз,-деди Дилфуза.
-Бу ерда нима қиляпти? Сени пойлаяптими?
-Мени нимага пойлайди? Шу уйда оғайниси туради, ўшани кутаётгандир.
-Шунақамикин?-деди амма маънодор оҳангда. Сўнг яна Асрорга қараб олиб жиянига танбеҳ берди:- ўзингга эҳтиёт бўлгин, сен қиз. Одамлар сал нарсага гап-сўз қилиб юборади-я! Ҳар ҳолда “етим қиз” деган номинг бор.
Амманинг кейинги гапи заҳарли найзага айланиб, қизнинг нақ қалбини яралади:
-Амма!-деди Дилфуза алам билан.
-Жаҳлинг чиқмасин. Мен бир нарсани сезмасам гапирмайман. Қарашинг бошқача бўлди.
-Синфдош болага қараш мумкинмасми?
-Қарагинг келса қарайвер. Аммо эҳтиёт бўл. Қарамасанг яна яхши.
Амма шундай деб эшикни ёпиши билан машина ўрнидан жилди. Бу онда Шокир аравачасида дераза яқинига келиб, пастга қаради. Учинчи қаватдаги очиқ деразадан бир жуфт кўзнинг кузатиб турганидан бехабар Асрор Дилфузага яқинлашди.
-Сени роса кутдим. Телефон қилиш ноқулай бўлди.
-Сенга ваъда берувмидим? Нега келдинг?-деди Дилфуза зардали оҳангда.
-Хафага ўхшайсанми, нима бўлди?
-Ҳеч нима. Бу ерга келиб бунақа турма. Гапинг бўлса мактабда айтавермайсанми?
-Атай келмадим, шу ердан ўтиб кетаётувдим... Бугунги зиёфат қолдирилибди, бугун – озодлик, адамдан руҳсат тегди. Оғайнилар дискотекага боришмоқчи.
-Боргинг келса боравер.
-Сен-чи?
-Мен укаларимни олиб келишим керак.
-Бирга бориб келамиз.
-Йўқ.
Дилфузанинг уйида бўлиб ўтган гапдан, қизнинг юрагига тўпланган зардобдан хабари йўқ Асрор “шу ерда турганимга аччиқланяпти”, деб ўйлаб, айбини ювишга баҳона излаб турганида муюлишда уч йигитча кўриниб, бири ҳуштак чалиб уни чақирди. Мактабга бораверишдаги кўприк тўсиғини ўриндиққа айлантириб ўтириб олувчи, ўтган-кетганга гап отиб шилқимлик қилувчи бу болаларни Дилфуза ёқтирмасди. Айниқса Асрорнинг улар билан бирга юришига тоқат қилолмасди. Ҳозир ҳуштак чалиб чақиришлари қизнинг ғазабини баттар оширди.
-Ана, ошналаринг чақиришяпти, сен дискотекангга боравер.
-Дилфуз, улар ёмон боллар эмас, нега ёқтирмайсан?
-Агар буларинг ёмон бўлишмаса, яхшилари ким унда? Қамарингми?
-Қамарми?  Ҳа, яхши. У меҳрибон одам. Адангга зўр аравача олиб бермоқчи.
-Керак эмас, бизга эскиси ҳам бўлаверади.
-Сен адашяпсан. Уни бекорга ёмон кўряпсан.
-Биларкансан, ҳа, жудаям ёмон кўраман. У менга нуқул… ғалати тикилади. Сен… сезмайсанми?
-Ғалати тикилмайди. Тўғри қарайди. У менинг энг яхши дўстим.
-Сен шунақа деб ўзингни алдаяпсан.
Дилфуза Асрордан жавоб кутмай шарт ўгирилди-ю йўлакка кириб кетди. Асрор қизга эргашмоқчи эди, ошналарининг ҳуштаги уни тўхтатди.

                     

 
Кейинги »